Με στοχευμένες αλλά ουσιαστικές αλλαγές σε σχέση με το αρχικό σχέδιο που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση δημοσιεύθηκε το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Ο βασικός κορμός των περιορισμών παραμένει. Το όριο των 1.200 μέτρων για τα αιολικά, ο αποκλεισμός των μικρών νησιών, οι αυστηροί κανόνες στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας και το πλαφόν 1,5% για την κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά δεν άλλαξαν. Οι παρεμβάσεις που έγιναν στην τελική επεξεργασία αφορούν κυρίως πρόσθετες περιοχές αποκλεισμού, μεγαλύτερη προστασία του τουρισμού και του πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος, ειδικότερους κανόνες για τα νησιά, αλλά και μία σημαντική δυνατότητα ανάπτυξης αιολικών σε περιοχές που διαφορετικά θα έμεναν εκτός.
Η σημαντικότερη αλλαγή υπέρ της δυνατότητας ανάπτυξης νέων αιολικών αφορά τις Περιοχές Καταλληλότητας. Ακόμη και σε Δημοτική Ενότητα όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι χαμηλότερο από 4 m/s, μπορεί να εγκατασταθεί αιολικό έργο εφόσον αποδεικνύεται ότι στη συγκεκριμένη θέση το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.
Η δυνατότητα αυτή συνοδεύεται από αυστηρό περιορισμό: η συνολική εδαφική κάλυψη των συγκεκριμένων έργων δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1% της έκτασης της Δημοτικής Ενότητας, ενώ εξακολουθούν να ισχύουν όλοι οι υπόλοιποι περιβαλλοντικοί και χωροταξικοί αποκλεισμοί.
Περισσότερες περιοχές αποκλεισμού
Στην αντίθετη κατεύθυνση, το τελικό κείμενο γίνεται αυστηρότερο σε ορισμένες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών.
Στους αποκλεισμούς για τα αιολικά εντάσσονται ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία και μνημεία μεταγενέστερα του 1830, καθώς και περιοχές πηγών υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και οι ζώνες προστασίας τους.
Στον κατάλογο βρίσκονται επίσης οι Απάτητες Παραλίες, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων και τα Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.
Ανάλογη διεύρυνση υπάρχει και στους αποκλεισμούς που αφορούν τα φωτοβολταϊκά, ενώ για τις θαλάσσιες εγκαταστάσεις προστίθενται ειδικοί περιορισμοί για καταδυτικά πάρκα, ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και άλλες θαλάσσιες χρήσεις.
Ισχυρότερος «κόφτης» από τον τουρισμό
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η σχέση του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ με τον χωροταξικό σχεδιασμό για τον τουρισμό.
Το τελικό πλαίσιο προβλέπει περιορισμούς στην ανάπτυξη αιολικών στις Δημοτικές Ενότητες που κατατάσσονται στις υψηλότερες κατηγορίες του τουριστικού σχεδιασμού, περιορίζοντας τον διαθέσιμο χώρο για νέες επενδύσεις ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής τουριστικής ανάπτυξης.
Παραμένει επίσης ο αποκλεισμός στις εκτός σχεδίου περιοχές όπου ο πολεοδομικός σχεδιασμός πρώτου επιπέδου προβλέπει ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής, με εξαίρεση αγροτικές περιοχές στις οποίες επιτρέπονται μόνο αγροτουριστικές μονάδες.
Αυστηρότερος έλεγχος του τοπίου στα νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται πλέον και στην προστασία του νησιωτικού τοπίου.
Για την περιβαλλοντική αδειοδότηση αιολικών εγκαταστάσεων προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου, η οποία, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και το μέγεθος του έργου, θα αξιολογεί τις επιπτώσεις στον χαρακτήρα του τοπίου και στις θέες.
Ειδικά στις ορεινές περιοχές των νησιών, η χωροθέτηση αξιολογείται κατά περίπτωση με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά της θέσης.
Δεν αλλάζει, πάντως, ο βασικός αριθμητικός περιορισμός: η μέγιστη κάλυψη εδάφους από αιολικά στον νησιωτικό χώρο δεν μπορεί να ξεπερνά το 4% της έκτασης κάθε Δημοτικής Ενότητας.
Έμειναν τα 1.200 μέτρα και ο αποκλεισμός των μικρών νησιών
Παρά τις αντιδράσεις που καταγράφηκαν κατά τη διαβούλευση, δύο από τους σημαντικότερους περιορισμούς του αρχικού σχεδίου διατηρούνται.
Ο πρώτος είναι η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.
Ο δεύτερος είναι ο αποκλεισμός των νησιών με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Προβλέπονται συγκεκριμένες εξαιρέσεις όταν οι εγκαταστάσεις εξυπηρετούν αποκλειστικά κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές, όπως μονάδες αφαλάτωσης, ή όταν κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος.
Πρακτικά, η επιλογή αυτή κλείνει την πόρτα σε νέα μεγάλα αιολικά σε σημαντικό αριθμό μικρών και μεσαίων ελληνικών νησιών.
ΖΕΠ: παραμένει το όριο των 7,5 m/s
Δεν υποχώρησε επίσης ένας από τους βασικούς περιορισμούς για την εγκατάσταση αιολικών στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας.
Για να μπορεί να χωροθετηθεί αιολικό έργο σε ΖΕΠ πρέπει να πληρούνται σωρευτικά δύο προϋποθέσεις: να επιτρέπεται από το ισχύον καθεστώς περιβαλλοντικής προστασίας και το αιολικό δυναμικό να υπερβαίνει τα 7,5 m/s.
Έτσι διατηρείται ένας πρόσθετος αριθμητικός «κόφτης» ακόμη και στις περιπτώσεις όπου το περιβαλλοντικό καθεστώς δεν αποκλείει κατ’ αρχήν την εγκατάσταση.
Αττική και Θεσσαλονίκη χωρίς νέα αιολικά
Ισχυρός περιορισμός παραμένει και για τα δύο μεγαλύτερα μητροπολιτικά συγκροτήματα.
Δεν επιτρέπεται η ανάπτυξη νέων αιολικών εγκαταστάσεων στην περιοχή εφαρμογής του Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας–Αττικής και στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης.
Εξαίρεση προβλέπεται για την αντικατάσταση υφιστάμενων ανεμογεννητριών μέσω repowering, υπό την προϋπόθεση ότι δεν επεκτείνεται ο υφιστάμενος αιολικός σταθμός.
Φωτοβολταϊκά: μένει το πλαφόν του 1,5%
Στα φωτοβολταϊκά διατηρείται ένας από τους σημαντικότερους περιορισμούς του αρχικού σχεδίου.
Η μέγιστη εδαφική κάλυψη από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, είτε συνδυάζονται είτε όχι με αποθήκευση, καθορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας. Για τον υπολογισμό χρησιμοποιείται τυπική κάλυψη 14 στρεμμάτων ανά εγκατεστημένο MW.
Το διαθέσιμο περιθώριο θα ελέγχεται πλέον κατά την αδειοδοτική διαδικασία, ώστε να μην μπορούν να προστίθενται επ’ αόριστον νέα έργα σε Περιφερειακές Ενότητες που έχουν φτάσει στο ανώτατο όριο.
Παράλληλα, στις περιπτώσεις γειτονικών φωτοβολταϊκών έργων θα εξετάζονται πλέον οι σωρευτικές επιπτώσεις τους. Εγκαταστάσεις που μεμονωμένα μπορεί να βρίσκονται κάτω από τα όρια περιβαλλοντικής κατάταξης θα αντιμετωπίζονται αθροιστικά όταν βρίσκονται σε γήπεδα σε επαφή.
Natura και δάση εκτός φωτοβολταϊκών
Ιδιαίτερα αυστηρό είναι το νέο πλαίσιο ως προς τις περιοχές στις οποίες μπορούν να αναπτυχθούν φωτοβολταϊκά.
Οι προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000 περιλαμβάνονται στις περιοχές αποκλεισμού, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για τεχνητές και κατασκευασμένες επιφάνειες και ιδιαιτέρως τροποποιημένα υδατικά σώματα.
Στις απαγορεύσεις περιλαμβάνονται επίσης δάση και δασικές εκτάσεις, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, Περιοχές Άνευ Δρόμων, προστατευόμενες αναβαθμίδες, ακτές κολύμβησης και ζώνες προστασίας πηγών πόσιμου νερού.
Μικρότερα φωτοβολταϊκά στα νησιά
Στον νησιωτικό χώρο, με εξαίρεση την Κρήτη και την Εύβοια, δίνεται κατεύθυνση για κατά προτεραιότητα χωροθέτηση μικρών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων.
Η επιλογή αυτή δείχνει τη γενικότερη φιλοσοφία του νέου πλαισίου για τα νησιά: μικρότερες και περισσότερο κατανεμημένες εγκαταστάσεις, με αυξημένο έλεγχο των επιπτώσεων στο τοπίο.
Ταυτόχρονα, το Χωροταξικό ενσωματώνει τα πλωτά φωτοβολταϊκά, επιτρέποντας την ανάπτυξή τους σε λιμνοδεξαμενές, τεχνητές λίμνες, ταμιευτήρες και άλλα τεχνητά υδάτινα σώματα, καθώς και υπό προϋποθέσεις σε υδάτινες εκτάσεις που έχουν δημιουργηθεί σε εξαντλημένες εξορυκτικές εκμεταλλεύσεις.
Νέοι κανόνες γύρω από μνημεία
Ειδική προστασία προβλέπεται για το πολιτιστικό τοπίο.
Για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις σε απόσταση έως 1.500 μέτρα από μνημεία UNESCO και άλλους μείζονος σημασίας αρχαιολογικούς χώρους και έως 1.000 μέτρα από Ζώνες Α’ απολύτου προστασίας, πολιτιστικά μνημεία, ιστορικούς τόπους και παραδοσιακούς οικισμούς απαιτείται ειδική μελέτη θέασης στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Νέα εποχή και για την αποθήκευση
Μία από τις μεγάλες διαφορές του νέου Χωροταξικού από εκείνο του 2008 είναι ότι η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας αποκτά αυτοτελές χωροταξικό καθεστώς.
Για πρώτη φορά υπάρχει ειδικό κεφάλαιο για τη χωροθέτηση εγκαταστάσεων ηλεκτροχημικής αποθήκευσης, με περιοχές αποκλεισμού, ελάχιστες αποστάσεις από γειτονικές χρήσεις και ειδικές προβλέψεις για προστατευόμενες περιοχές.
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την αγορά, καθώς τα μεγάλα αυτόνομα συστήματα μπαταριών αποτελούν πλέον βασικό πυλώνα του νέου ενεργειακού συστήματος και δεν υπήρχαν ως διακριτή τεχνολογία όταν καταρτίστηκε το προηγούμενο Χωροταξικό.
Αυστηρότεροι κανόνες για τα μικρά υδροηλεκτρικά
Στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η σημαντική αλλαγή είναι η στενότερη σύνδεση της χωροθέτησης με την οικολογική κατάσταση των ποταμών.
Για υδατικά συστήματα κακής ή ελλιπούς οικολογικής κατάστασης εισάγονται αυστηρότερα όρια στο μήκος εκτροπής και κατάκλυσης. Ανάλογα με την οικολογική κατάσταση, το μήκος εκτροπής περιορίζεται ακόμη και στα 3 ή 5 χιλιόμετρα, ενώ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις η κατάκλυση δεν μπορεί να ξεπερνά το 15% του μήκους του υδάτινου συστήματος.
Το τοπίο αποκτά κεντρικό ρόλο
Μία από τις βασικές φιλοσοφικές αλλαγές του νέου πλαισίου είναι η αναβάθμιση του τοπίου σε ουσιαστικό κριτήριο αδειοδότησης.
Ειδικά για τα αιολικά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου ως διακριτό τμήμα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Η επίδραση ενός έργου στις θέες και στον χαρακτήρα μιας περιοχής αποκτά έτσι μεγαλύτερη βαρύτητα στην τελική κρίση για τη δυνατότητα εγκατάστασής του.
Τι αλλάζει τελικά για την αγορά
Η τελική απόφαση δεν ανέτρεψε τον βασικό σχεδιασμό που είχε παρουσιαστεί στη διαβούλευση. Οι σημαντικότεροι «κόφτες» παρέμειναν παρά τις ενστάσεις της αγοράς.
Οι αλλαγές της τελικής φάσης κινούνται ουσιαστικά σε δύο αντίθετες κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά προστίθενται ή ενισχύονται περιβαλλοντικές, πολιτιστικές, τοπιακές και τουριστικές δικλίδες. Από την άλλη δημιουργούνται συγκεκριμένα παράθυρα ευελιξίας, με χαρακτηριστικότερο τη δυνατότητα εγκατάστασης αιολικών σε περιοχές χαμηλότερου μέσου αιολικού δυναμικού όταν αποδεικνύεται ότι η συγκεκριμένη θέση διαθέτει άνεμο άνω των 7,5 m/s.
Το αποτέλεσμα είναι ένας σαφώς πιο περιοριστικός χάρτης για ορισμένες κατηγορίες νέων επενδύσεων, κυρίως για τα αιολικά, αλλά ταυτόχρονα ένα πολύ πιο ολοκληρωμένο χωροταξικό σύστημα που καλύπτει πλέον αποθήκευση, υπεράκτια αιολικά, πλωτά φωτοβολταϊκά και νέες μορφές αξιοποίησης των ΑΠΕ.
Με τη δημοσίευση του νέου Ειδικού Χωροταξικού στο ΦΕΚ Δ’ 694/19.08.2026, κλείνει οριστικά ο κύκλος του πλαισίου του 2008 και ανοίγει μία νέα περίοδος για την αγορά ΑΠΕ, στην οποία το κρίσιμο ερώτημα για κάθε νέο έργο δεν θα είναι πλέον μόνο εάν υπάρχει διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος, αλλά και εάν υπάρχει διαθέσιμος χωροταξικός χώρος
