Πρόσθετη οικονομική ελάφρυνση που με μια μέση τιμή μια μέση τιμή άνθρακα στα 68 ευρώ ανά τόνο μπορεί αν δώσει "μπόνους" 6,8 δισεκ. ευρώ αλλά σε ένα σενάριο πιο υψηλών τιμών μπορεί αν φτάσει έτι πιο πάνω, αναμένεται να εξασφαλίσουν οι ενεργοβόρες βιομηχανίες της Ευρώπης από την αύξηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ για την περίοδο 2026–2030. Η παρέμβαση εντάσσεται στις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής, περιορίζοντας παράλληλα τον κίνδυνο μεταφοράς βιομηχανικών δραστηριοτήτων σε χώρες με λιγότερο αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες.
Ειδικότερα, στους δυνητικά ωφελούμενους περιλαμβάνονται η χημική βιομηχανία, η μεταλλουργία, η τσιμεντοβιομηχανία, καθώς και οι παραγωγοί γυαλιού και κεραμικών. Πρόκειται για κλάδους με υψηλές ενεργειακές ανάγκες και σημαντική έκθεση στο κόστος των εκπομπών, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τον κίνδυνο της λεγόμενης «διαρροής άνθρακα» (carbon leakage). Στην Ελλάδα, περίπου 50 επιχειρήσεις λαμβάνουν αντιστάθμιση για το αυξημένο κόστος που συνδέεται με τις εκπομπές CO₂.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε τη θέση της για την αναθεώρηση των τιμών αναφοράς (benchmarks), βάσει των οποίων υπολογίζεται η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπών στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η πρόταση προβλέπει την αξιοποίηση σχεδόν 100 εκατ. επιπλέον δικαιωμάτων, καθώς και την ενίσχυση της χρηματοδότησης των Ταμείων Εκσυγχρονισμού και Καινοτομίας.
Περίπου 100 εκατ. πρόσθετα δικαιώματα στο τραπέζι
Συγκεκριμένα, με 64 ψήφους υπέρ, 11 κατά και δύο αποχές, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν τη θέση τους για την αναθεώρηση των τιμών αναφοράς που αφορούν τη θερμότητα και τα καύσιμα για την περίοδο 2026–2030. Οι συγκεκριμένες παράμετροι καθορίζουν τον αριθμό των δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ που μπορούν να διατεθούν δωρεάν στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Ειδικότερα, η Επιτροπή Περιβάλλοντος προτείνει να αξιοποιηθούν 88 εκατ. δικαιώματα που παραμένουν διαθέσιμα για δωρεάν κατανομή και να προστεθούν ακόμη 11 εκατ., τα οποία είχαν παρακρατηθεί από εγκαταστάσεις που δεν συμμορφώθηκαν με τις υποχρεώσεις του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Με τον τρόπο αυτό, το συνολικό πρόσθετο απόθεμα προσεγγίζει τα 100 εκατ. δικαιώματα.
Η πρόταση κινείται σε χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα που είχε εισηγηθεί αρχικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Υπενθυμίζεται ότι τον Σεπτέμβριο, η Κομισιόν είχε προτείνει τη διάθεση επιπλέον 121 εκατ. δικαιωμάτων στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, επιδιώκοντας να περιορίσει την επιβάρυνσή τους από το κόστος των εκπομπών.
Η τελική απόφαση, ωστόσο, δεν έχει ακόμη ληφθεί. Θα προηγηθούν διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών-μελών, οι οποίες θα καθορίσουν τόσο τον αριθμό των δικαιωμάτων που θα διατεθούν όσο και τον τρόπο κατανομής τους.
Ενίσχυση των Ταμείων Εκσυγχρονισμού και Καινοτομίας
Παράλληλα με τη στήριξη της βιομηχανίας, οι ευρωβουλευτές επιδιώκουν να ενισχύσουν τους μηχανισμούς χρηματοδότησης της ενεργειακής μετάβασης. Συγκεκριμένα, προτείνουν το ένα τρίτο των αδιάθετων δικαιωμάτων να κατευθυνθεί στο Ταμείο Εκσυγχρονισμού και ένα ακόμη τρίτο στο Ταμείο Καινοτομίας, ενώ το υπόλοιπο να αξιοποιηθεί για την προσαρμογή των τιμών αναφοράς.
Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού χρηματοδοτεί, μεταξύ άλλων, επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των ενεργειακών υποδομών και των δικτύων τηλεθέρμανσης. Από την πλευρά του, το Ταμείο Καινοτομίας στηρίζει την ανάπτυξη και την εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών που συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται, επίσης, στην ανάγκη προσαρμογής των κανόνων στις ιδιαιτερότητες επιμέρους βιομηχανικών κλάδων. Ενδεικτικά, για τη βιομηχανία κεραμικών επισημαίνεται ότι η γενική τιμή αναφοράς για τα καύσιμα δεν αποτυπώνει επαρκώς τις επιδόσεις των εγκαταστάσεων. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωβουλευτές ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τη θέσπιση ειδικών παραμέτρων υπολογισμού των δωρεάν δικαιωμάτων, ώστε να λαμβάνονται καλύτερα υπόψη οι ιδιαιτερότητες της παραγωγικής διαδικασίας.
Προσωρινή στήριξη σε ένα σύστημα που οδηγείται σε σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων
Σημειώνεται ότι το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών αποτελεί βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την απανθρακοποίηση. Στο πλαίσιό του, οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις υποχρεούνται να παραδίδουν δικαιώματα που αντιστοιχούν στις εκπομπές τους, γεγονός που δημιουργεί οικονομικό κίνητρο για τον περιορισμό του ανθρακικού τους αποτυπώματος.
Για τις δραστηριότητες, μάλιστα, που εκτίθενται στον διεθνή ανταγωνισμό και αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο διαρροής άνθρακα, προβλέπεται δωρεάν κατανομή μέρους των δικαιωμάτων, με στόχο να περιορίζεται ο κίνδυνος μεταφοράς της παραγωγής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η σχεδιαζόμενη αύξηση έρχεται, ωστόσο, σε μια περίοδο κατά την οποία το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει τη σταδιακή μείωση των δωρεάν δικαιωμάτων. Η παρέμβαση αποσκοπεί στην παροχή πρόσθετης στήριξης στις επιχειρήσεις κατά την επόμενη περίοδο, χωρίς να αλλάζει τον μακροπρόθεσμο προσανατολισμό του συστήματος προς τη μείωση των εκπομπών.
Το χρονοδιάγραμμα των αποφάσεων
Επόμενο βήμα είναι η ψηφοφορία στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο της ΕΕ.
Στόχος είναι οι νέες τιμές αναφοράς να ενσωματωθούν στην επικαιροποίηση που προβλέπεται για το 2027, χρονιά κατά την οποία προγραμματίζεται και ευρύτερη αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών.
