Η Τουρκία θα προμηθευτεί μέρος του ντίζελ που η Ρωσία πρόκειται να διαθέσει στις διεθνείς αγορές στο πλαίσιο της συμφωνίας που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Την αποκάλυψη έκανε ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, λέγοντας ότι, έπειτα από συνομιλίες της Άγκυρας, ένα μέρος των ποσοτήτων θα κατευθυνθεί στην Τουρκία. Δεν έδωσε, ωστόσο, στοιχεία για το μέγεθος ή τον χρόνο των παραδόσεων.
Η διατύπωση έχει σημασία: η συμφωνία δεν παρουσιάζεται ως διμερής αγορά ντίζελ από την Τουρκία, αλλά ως ένας ευρύτερος μηχανισμός διάθεσης ρωσικών ποσοτήτων στις παγκόσμιες αγορές, μέσα από τον οποίο η Άγκυρα εξασφάλισε μερίδιο. Αυτό προσφέρει στην Τουρκία πρόσβαση σε πρόσθετο καύσιμο, χωρίς μέχρι στιγμής να είναι γνωστό αν πρόκειται για συγκεκριμένη εμπορική σύμβαση, ποιος θα είναι ο προμηθευτής και με ποιους όρους θα γίνει η προμήθεια.
Η αγορά πίσω από τη συμφωνία
Ο Τραμπ είχε ανακοινώσει ότι η Ρωσία θα διαθέσει αρχικά περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ, με επιπλέον 500.000 τόνους τον Νοέμβριο και ακόμη ένα εκατομμύριο στη συνέχεια. Είχε επίσης αναφέρει τη δυνατότητα πρόσθετων ποσοτήτων, υπό την προϋπόθεση ότι θα το επιτρέψει η κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων. Η ανακοίνωση συνδέθηκε με την προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών καυσίμων, σε μια περίοδο αναταράξεων στις διεθνείς ενεργειακές ροές.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτές οι ποσότητες θα φτάσουν πράγματι στην αγορά και σε ποιον βαθμό. Η Ρωσία είχε περιορίσει τις εξαγωγές ντίζελ τους προηγούμενους μήνες, καθώς αντιμετώπιζε προβλήματα στην παραγωγή και στον εφοδιασμό. Στις 10 Οκτωβρίου ήρε εν μέρει την απαγόρευση εξαγωγών και, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε το Reuters, ένα πρώτο φορτίο ντίζελ αναχώρησε από το λιμάνι Πριμόρσκ με προορισμό το Μαρόκο. Η επανεκκίνηση των εξαγωγών, επομένως, έχει αρχίσει· η δυνατότητα όμως να διατηρηθεί σε μεγάλη κλίμακα εξαρτάται από τη λειτουργία των διυλιστηρίων.
Για την Τουρκία, η κίνηση είναι πρακτική και πολιτική ταυτόχρονα. Η χώρα βασίζεται σε εισαγωγές από διαφορετικούς προμηθευτές και, όπως είπε ο Μπαϊρακτάρ, επιδιώκει να διευρύνει τις ενεργειακές της συνεργασίες με τις ΗΠΑ και άλλους εταίρους. Η εξασφάλιση ρωσικού ντίζελ μέσω της συγκεκριμένης συμφωνίας ενισχύει βραχυπρόθεσμα τις επιλογές της Άγκυρας, χωρίς να σημαίνει ότι εγκαταλείπει τη στρατηγική διαφοροποίησης. Δείχνει, αντίθετα, πόσο πρόθυμη είναι να αξιοποιεί ταυτόχρονα διαφορετικά κανάλια προμήθειας, ακόμη και όταν αυτά συνδέονται με ανταγωνισμούς μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Εφοδιασμός υπό πολιτική πίεση
Η συμφωνία έχει προκαλέσει αντιδράσεις από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, Ευρωπαίους αξιωματούχους και Ρεπουμπλικανούς στις ΗΠΑ. Η κριτική αφορά το πολιτικό μήνυμα της επανεκκίνησης των ρωσικών εξαγωγών, αλλά και την επίδραση που μπορεί να έχει η χαλάρωση κυρώσεων στην πίεση προς τη Μόσχα. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον δεν έχει ξεκαθαρίσει πλήρως τη διάρκεια της σχετικής εξαίρεσης από τις κυρώσεις και τους δασμούς: ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είπε ότι ο Τραμπ θα αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους σε περίοδο έως 60 ημερών.
Αυτή η αβεβαιότητα έχει άμεση σημασία για τις αγορές. Μια πολιτική συμφωνία μπορεί να ανοίξει προσωρινά τον δρόμο για περισσότερα φορτία, αλλά οι ποσότητες, η διάρκεια και οι εμπορικοί όροι θα καθορίσουν αν η επίδραση θα είναι ουσιαστική. Για την Τουρκία, το άμεσο όφελος είναι η πρόσβαση σε πρόσθετο καύσιμο. Για τη διεθνή αγορά, η επίδραση θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα και με συνέπεια θα μπορέσει η Ρωσία να αυξήσει τις εξαγωγές της.
Η εξασφάλιση ντίζελ συμπληρώνει μια ευρύτερη εικόνα της τουρκικής ενεργειακής πολιτικής: εξασφάλιση εισαγωγών στο άμεσο διάστημα και προσπάθεια ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής σε βάθος χρόνου. Η Άγκυρα έστειλε στη Μαύρη Θάλασσα την πρώτη πλωτή πλατφόρμα παραγωγής φυσικού αερίου, το Osman Gazi, με στόχο να αυξήσει την ημερήσια παραγωγή από το κοίτασμα Sakarya από 9,5 σε 20 εκατ. κυβικά μέτρα. Με δεύτερη πλατφόρμα, που σχεδιάζεται να τεθεί σε λειτουργία το πρώτο τρίμηνο του 2028, η παραγωγή στη Μαύρη Θάλασσα αναμένεται να φτάσει τα 45 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως. Η Τουρκία, πάντως, κατανάλωσε 59 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου πέρυσι, ενώ η εγχώρια παραγωγή της ανήλθε σε 3,1 δισ. κυβικά μέτρα.
Η είδηση, συνεπώς, δεν είναι μόνο ότι η Τουρκία θα αγοράσει ρωσικό ντίζελ. Είναι ότι η Άγκυρα διεκδικεί πρόσβαση σε μια νέα ροή καυσίμου που δημιουργήθηκε από μια πολιτικά αμφιλεγόμενη συμφωνία ΗΠΑ–Ρωσίας, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει να μειώσει τη μακροχρόνια εξάρτησή της από εισαγωγές. Το πόσο ουσιαστική είναι η πρώτη κίνηση θα φανεί όταν γίνουν γνωστά τα μεγέθη των παραδόσεων. Το πόσο φιλόδοξη είναι η δεύτερη θα κριθεί από το αν οι νέες υποδομές μετατρέψουν τις ανακοινώσεις παραγωγής σε σταθερό εγχώριο εφοδιασμό.
