Η ταχεία ανάπτυξη των data centers σε όλο τον κόσμο, με βασικό μοχλό την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης, φέρνει στο προσκήνιο μια λιγότερο γνωστή αλλά ολοένα πιο σημαντική παράμετρο του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος: την κατανάλωση νερού για την ψύξη των υπολογιστικών συστημάτων.
Με βάση τις εκτιμήσεις της Rystad Energy, η άμεση κατανάλωση νερού από τα κέντρα δεδομένων παγκοσμίως μπορεί να εκτοξευθεί από 222 δισ. λίτρα το 2025 σε σχεδόν 644 δισ. λίτρα τον χρόνο έως το 2030, εφόσον δεν εφαρμοστούν ουσιαστικά μέτρα εξοικονόμησης.
Ακόμη και με μια μέτρια βελτίωση της αποδοτικότητας, η κατανάλωση θα μπορούσε να περιοριστεί στα 543 δισ. λίτρα, ενώ σε ένα πιο φιλόδοξο σενάριο, με εκτεταμένη χρήση τεχνολογιών εξοικονόμησης, θα μπορούσε να διαμορφωθεί στα 388 δισ. λίτρα.
Η ψύξη το μεγάλο «στοίχημα»
Το νερό χρησιμοποιείται κυρίως για την απομάκρυνση της θερμότητας που παράγεται από τους διακομιστές και τον υπόλοιπο εξοπλισμό. Η ανάγκη αυτή αυξάνεται όσο ενισχύεται η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία απαιτούν ιδιαίτερα υψηλή υπολογιστική ισχύ και παράγουν μεγαλύτερα θερμικά φορτία.
Ωστόσο, η αύξηση της θερμότητας δεν οδηγεί υποχρεωτικά σε αντίστοιχη αύξηση της κατανάλωσης νερού. Νέες τεχνολογίες, όπως η υγρή ψύξη σε επίπεδο rack, μπορούν να περιορίσουν το φορτίο που φτάνει στα κεντρικά συστήματα και να διευκολύνουν τη χρήση συστημάτων ξηρής ψύξης.
Η λύση αυτή έχει όμως και κόστος. Η ξηρή ψύξη μπορεί να εξοικονομεί περίπου 2,15 λίτρα νερού ανά kWh υπολογιστικού φορτίου, απαιτεί όμως επιπλέον 0,30 έως 0,74 kWh ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, η μείωση της άμεσης κατανάλωσης νερού μπορεί να συνοδεύεται από υψηλότερη ενεργειακή κατανάλωση και, κατά συνέπεια, από μεγαλύτερο έμμεσο υδατικό αποτύπωμα.
Στις ΗΠΑ, η Rystad εκτιμά ότι το έμμεσο υδατικό αποτύπωμα ενός data center μπορεί να ξεπερνά κατά περισσότερο από δύο φορές την άμεση κατανάλωσή του. Καθοριστικό ρόλο παίζει επομένως και ο τρόπος με τον οποίο παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια που τροφοδοτεί την εγκατάσταση.
Μεγάλες αποκλίσεις από εταιρεία σε εταιρεία
Για τη μέτρηση της αποδοτικότητας στη χρήση νερού χρησιμοποιείται ο δείκτης WUE (Water Usage Effectiveness), ο οποίος αποτυπώνει την κατανάλωση νερού σε σχέση με την ενέργεια που καταναλώνει ο υπολογιστικός εξοπλισμός.
Τα στοιχεία που δημοσιοποιούν οι μεγάλες εταιρείες παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές. Η AWS ανέφερε μέση άμεση κατανάλωση 0,12 λίτρα/kWh το 2025, η Meta 0,19 λίτρα/kWh το 2024 και η Microsoft 0,27 λίτρα/kWh για το οικονομικό έτος 2025. Για την Digital Realty το αντίστοιχο μέγεθος ήταν 0,59 λίτρα/kWh και για την Equinix 0,91 λίτρα/kWh.
Οι αριθμοί αυτοί, πάντως, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως απόλυτη κατάταξη, καθώς οι εταιρείες ακολουθούν διαφορετικές μεθοδολογίες υπολογισμού.
Ενδεικτική είναι και η επίδραση της γεωγραφικής θέσης. Στα data centers της AWS, η κατανάλωση νερού κυμαίνεται από 0,02 λίτρα/kWh στη Στοκχόλμη έως 2,85 λίτρα/kWh στην Τζακάρτα. Η διαφορά ξεπερνά δηλαδή τις 100 φορές, καταδεικνύοντας τη σημασία των κλιματικών και τοπικών συνθηκών.
Στο μικροσκόπιο των κυβερνήσεων
Οι μεγάλοι πάροχοι υποδομών cloud και τεχνητής νοημοσύνης έχουν ήδη θέσει στόχους για τη μείωση του υδατικού τους αποτυπώματος. AWS, Google, Microsoft και Meta έχουν δεσμευθεί να καταστούν «water positive» έως το 2030, επενδύοντας σε έργα εξοικονόμησης και αποκατάστασης υδάτινων πόρων.
Παράλληλα, οι κυβερνήσεις και οι ρυθμιστικές αρχές αρχίζουν να θεσπίζουν αυστηρότερους κανόνες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει μέτρα για τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των data centers, τα οποία αναμένεται να περιλαμβάνουν απαιτήσεις για την απόδοση και την ενημέρωση σχετικά με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εγκαταστάσεων.
Στη Σιγκαπούρη, στόχος είναι η κατανάλωση νερού των data centers να περιοριστεί κάτω από τα 2 κυβικά μέτρα ανά MWh. Αντίστοιχα, η Ισπανία εξετάζει νέες απαιτήσεις που θα περιορίζουν και την κατανάλωση νερού από τις εγκαταστάσεις.
Το πρόβλημα αναμένεται να γίνει εντονότερο σε περιοχές που ήδη αντιμετωπίζουν λειψυδρία. Η Rystad Energy εκτιμά ότι περιοχές με υψηλό ή ακραίο υδατικό στρες θα μπορούσαν να αντιστοιχούν στο 34% της παγκόσμιας άμεσης κατανάλωσης νερού των data centers έως το 2030.
Η χρήση τεχνολογιών ψύξης με χαμηλότερες απαιτήσεις σε νερό θα μπορούσε, σύμφωνα με την εταιρεία, να μειώσει την κατανάλωση στις συγκεκριμένες περιοχές έως και 45%. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα για την ανάπτυξη της ψηφιακής υποδομής δεν αφορά, επομένως, μόνο την εξασφάλιση επαρκούς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και την πρόσβαση σε έναν εξίσου κρίσιμο πόρο: το νερό.
Πηγή: pv-magazine
