Όταν η κρίση γίνεται ευκαιρία… Η δεύτερη ενεργειακή κρίση μέσα σε πέντε χρόνια, λόγω του πολέμου στο Ιράν ο οποίος και διανύει τον τέταρτο μήνα του, θα μπορούσε να επιταχύνει τη στροφή της Ευρώπης προς τον εξηλεκτρισμό και την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, σύμφωνα με την Goldman Sachs.
Η αύξηση του εξηλεκτρισμού, μαζί με τις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, θα ενισχύσουν τη ζήτηση ενέργειας κατά 1,5-2% ετησίως το 2026 και το 2027, πριν επιταχυνθεί σε 2-4% ετησίως μέχρι το τέλος της δεκαετίας, εκτιμά η αμερικάνικη τράπεζα.
Σύμφωνα με ένα πιθανό «σενάριο υπερ-εξηλεκτρισμού», η αύξηση της ζήτησης ενέργειας θα μπορούσε να φτάσει το 5% ετησίως από το 2030. Και οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας αναμένεται να βρίσκονται στον πυρήνα αυτής της μετατόπισης.
Όπως σημειώνει η Goldman, η ηλεκτρική ενέργεια (ΑΠΕ και πυρηνική ενέργεια) αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της κατανάλωσης ενέργειας της Ευρώπης, και τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακας) παρέχουν το υπόλοιπο 80%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας υποδηλώνουν ότι το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στο μείγμα θα μπορούσε να υπερδιπλασιαστεί έως το 2050. «Η ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας θα μπορούσε να επιταχύνει τους στόχους εξηλεκτρισμού, παρέχοντας έναν επιπλέον ώθηση στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας», επισημαίνει η Goldman.
Πώς αλλάζει η Ευρώπη τις υποδομές ενέργειας
Οι υψηλότερες επενδύσεις σε δυναμικότητα παραγωγής ενέργειας και υποδομές εξηλεκτρισμού θα ενίσχυαν την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου και θα βοηθούσαν στον έλεγχο των τιμών ενέργειας, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Goldman Sachs. Θα μεταφράζονταν επίσης σε ισχυρότερη οργανική αύξηση κερδών για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας στο μέλλον.
«Η ισχυρή ζήτηση ενέργειας και οι σταδιακές δαπάνες για εξηλεκτρισμό είναι πιθανό να υποστηρίξουν έναν υπερ-κύκλο κερδών για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, γράφει ο Gandolfi.
Πώς επηρεάζει ο πόλεμος τις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη
Η φύση της διαταραχής της προσφοράς που προέρχεται από τη Μέση Ανατολή είναι διαφορετική από αυτήν που αντιμετώπισε η Ευρώπη όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία το 2022, όπως σημειώνει η αμερικάνικη τράπεζα.
Πριν από αυτή τη σύγκρουση, η Ρωσία προμήθευε το 35-40% των αναγκών της Ευρώπης σε φυσικό αέριο. Το μερίδιο αυτό μειώθηκε σε μόλις 10% το 2023, με αποτέλεσμα μια σημαντική αύξηση στις τιμές του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην περιοχή. «Όσον αφορά τις τιμές του φυσικού αερίου, αυτή ήταν μια ιδιαίτερα σοβαρή κρίση για την Ευρώπη», προσθέτει η Goldman.
Παρόλο που η τρέχουσα ενεργειακή κρίση είναι πιο παγκόσμιας φύσης, όσον αφορά το φυσικό αέριο, η Ευρώπη φαίνεται να επηρεάζεται λιγότερο, επισημαίνει. Μόνο περίπου το 12% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης φυσικού αερίου το 2024 προήλθε από το Κατάρ μέσω των Στενών του Ορμούζ, σε σύγκριση με το 17% σε παγκόσμια βάση.
Αλλά η ενεργειακή κρίση είναι πολύ πιο έντονη όσον αφορά το πετρέλαιο. Η περιοχή που επηρεάστηκε από τον πόλεμο παρέχει περίπου το 30% των ημερήσιων παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου.
Αυτή η τελευταία κρίση θα μπορούσε να ωθήσει την Ευρώπη να στρέψει ολοένα και περισσότερο την ενεργειακή της πολιτική προς τον εξηλεκτρισμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογράμμισε πρόσφατα την εξάρτηση της ηπείρου από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Η κρίση αποτελεί «ισχυρή υπενθύμιση της ανάγκης επιτάχυνσης του εξηλεκτρισμού, της ανάπτυξης πρόσθετης εγχώριας παραγωγής καθαρής ενέργειας και της ενεργειακής μετάβασης», όπως σημείωσε.
Το «σενάριο υπερ-εξηλεκτρισμού» των αναλυτών της Goldman Sachs υποθέτει ότι η Ευρώπη επιτυγχάνει τους περισσότερους από τους υφιστάμενους στόχους της για το 2030 που περιγράφονται λεπτομερώς στα τρέχοντα Εθνικά Σχέδια για την Ενέργεια και το Κλίμα, αλλά προσθέτει επίσης ταχύτερους ρυθμούς υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης
Για να αντιμετωπίσουν μια τέτοια αύξηση της κατανάλωσης, οι εταιρείες κοινής ωφέλειας θα πρέπει να επενδύσουν περισσότερο σε υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας και να επιταχύνουν την ανάπτυξη της δυναμικότητας παραγωγής ενέργειας.
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας θα φτάσουν τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ κατά την επόμενη δεκαετία, περίπου τρεις φορές το επίπεδο των δαπανών των τελευταίων 10 ετών. Εάν συμπεριληφθούν οι δαπάνες για την αναβάθμιση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, οι συνολικές επενδύσεις στον εξηλεκτρισμό κατά την περίοδο αυτή θα ανέλθουν σε περίπου 3,5 τρισεκατομμύρια ευρώ.
Πώς μπορεί η Ευρώπη να μειώσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας
Η εμπειρία των χωρών μελών της ΕΕ που ηγήθηκαν της προσπάθειας για την εγκατάλειψη της παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα δείχνει πολλά υποσχόμενη για τη συγκράτηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμη και καθώς αυξάνεται η ζήτηση, επισημαίνει η Goldman.
Σε χώρες όπου τα εργοστάσια φυσικού αερίου καθορίζουν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, τις περισσότερες φορές - όπως η Ιταλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο - οι μελλοντικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας έχουν αυξηθεί απότομα από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, οι χώρες που αντλούν μεγαλύτερο μερίδιο των αναγκών τους σε ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πυρηνική ενέργεια - όπως η Ισπανία, η Γαλλία και οι σκανδιναβικές χώρες - έχουν καταφέρει να διατηρήσουν τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες.
«Ενώ αυτό ήταν εμφανές πριν από την ενεργειακή κρίση, η τρέχουσα κρίση επιδεινώνει την περιφερειακή απόκλιση στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη», τονίζει η αμερικάνικη τράπεζα.
Οι μεγάλοι νικητές
Η Goldman Sachs αναμένει ότι θα υπάρχουν ευκαιρίες μεταξύ εταιρειών με μεγάλη έκθεση σε δραστηριότητες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και ισχυρό ισολογισμό για τη χρηματοδότηση της επέκτασης του στόλου ηλεκτρικής ενέργειας. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συνεχίσουν να ξεχωρίζουν από αυτή την άποψη, λόγω του χαμηλότερου σταθμισμένου κόστους ηλεκτρικής ενέργειας (LCOE) και του ταχύτερου χρόνου διάθεσης στην αγορά, γεγονός που τους επιτρέπει να ανταποκρίνονται στις αυξανόμενες ανάγκες ζήτησης ενέργειας από τον εξηλεκτρισμό και την τεχνητή νοημοσύνη.
Ενώ η σταδιακή κατάργηση του άνθρακα στην Ευρώπη θα μπορούσε να ανασταλεί προσωρινά για να καλυφθεί η αύξηση της ζήτησης ενέργειας, η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να επανέλθει στο μείγμα παραγωγής ενέργειας της Ευρώπης ως στρατηγικός πυλώνας, διαπιστώνουν οι αναλυτές της Goldman. Το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στην ευρωπαϊκή παραγωγή ενέργειας έχει μειωθεί σε περίπου 15%, από περίπου το ένα τρίτο στα τέλη της δεκαετίας του 1990, και η πλειονότητα των υφιστάμενων πυρηνικών σταθμών πλησιάζει στο τέλος της ωφέλιμης ζωής τους. Επιπλέον, μόνο περίπου 4 γιγαβάτ νέας πυρηνικής ισχύος βρίσκονται υπό κατασκευή στην Ευρώπη, που αντιπροσωπεύουν έργα στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σλοβακία.
H Goldman εκτιμά ότι τεχνολογίες όπως οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMR), θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ρόλο στο ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης, δεδομένης της ταχύτητάς τους στην αγορά, της ευελιξίας και της ευκολίας ανεφοδιασμού. Ενώ οι SMR δεν έχουν ακόμη δει σημαντική ανάπτυξη σε κλίμακα, η ταχύτερη ανάπτυξη θα μπορούσε να οδηγήσει στην αύξηση της χωρητικότητας των SMR στα 10 γιγαβάτ έως το 2040 στην Ευρώπη.
