«Πράσινα Σημεία Βιομάζας»: Στρατηγική πρόληψης πυρκαγιών και κυκλικής αξιοποίησης βιομάζας από την ΕΛΕΑΒΙΟΜ

Κάθε χρόνο, η Ελλάδα επαναλαμβάνει - σχεδόν τελετουργικά - το ίδιο μοτίβο ανάγκης και αδράνειας γύρω από τη διαχείριση της βιομάζας. Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, η ύπαιθρος γεμίζει με καπνό από την ανοικτή καύση ελαιοκλαδεμάτων και γεωργικών υπολειμμάτων, μια πρακτική παρωχημένη, ρυπογόνα και επικίνδυνη. Την άνοιξη, πολίτες και Δήμοι καλούνται από την Πολιτεία να επιληφθούν των καθαρισμών ιδιωτικών οικοπέδων και να τηρήσουν μέτρα προληπτικής πυροπροστασίας σε ακίνητα εντός ή πλησίον δασικών εκτάσεων. Κι όμως, κάθε καλοκαίρι, το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται: καταστροφικές πυρκαγιές κατατρώγουν εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα δασικών εκτάσεων, απειλώντας οικοσυστήματα, περιουσίες και ανθρώπινες ζωές. Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των φαινομένων; Η ανεκμετάλλευτη και υπερβάλλουσα βιομάζα, η οποία, ακόμη και όταν απομακρύνεται από τα σημεία συσσώρευσης, παραμένει επικίνδυνη όσο δεν καταλήγει σε τελικούς αποδέκτες χρήσιμης αξιοποίησης με έναν συνεκτικό και οργανωμένο τρόπο.

Τι είναι τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας»;

Η Ελληνική Εταιρεία Ανάπτυξης Βιομάζας (ΕΛΕΑΒΙΟΜ), εδώ και αρκετά χρόνια, έχει προτείνει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης βιομάζας με την ονομασία «Πράσινα Σημεία Βιομάζας», ως απάντηση σε πολλαπλές σύγχρονες προκλήσεις: τις δασικές πυρκαγιές, την εγκατάλειψη των αγροτοδασικών εκτάσεων, και την ανάγκη για μετάβαση σε κυκλικά, βιοοικονομικά μοντέλα παραγωγής.

Τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας» λειτουργούν ως κόμβοι κυκλικής οικονομίας, όπου τα οργανικά υπολείμματα δεν αντιμετωπίζονται ως απόβλητα αλλά ως πολύτιμος πόρος. Αποτελούν οργανωμένες υποδομές και «γέφυρες» υποδοχής, ενδιάμεσης συγκέντρωσης, προεπεξεργασίας και αξιοποίησης της υπερβάλλουσας και συσσωρευμένης βιομάζας από τέσσερις βασικές πηγές:

• δασική υπολειμματική βιομάζα από καθαρισμούς βάσει διαχειριστικών μελετών,          
• αγροτική βιομάζα από κλαδέματα δενδροκαλλιεργειών και γεωργικά υπολείμματα,
• περιαστικές και αστικές κλαδεύσεις από δημοτικές, περιφερειακές υπηρεσίες και υπηρεσίες οργανισμών κοινής ωφέλειας, βάσει αναγκαίων κανόνων αστικής δενδροκομίας που θα πρέπει να εδράζονται σε επιστημονική γνώση ώστε να μην απειλείται η υγεία και δυνατότητα ανάπτυξης των δέντρων ή να αλλοιώνεται το αστικό και περιαστικό τοπίο,
• καθαρισμούς υπερβάλλουσας βιομάζας από οικόπεδα και ακίνητα πολιτών εντός και πλησίον δασικών εκτάσεων, βάσει της υποχρέωσης που έχουν πλέον κάθε χρόνο για λόγους προληπτικής πυροπροστασίας.

Απόβλητο ή πόρος; Η βιομάζα ως πηγή ενέργειας και προϊόντων

Η καινοτομία του μοντέλου έγκειται στη μετατροπή της βιομάζας σε χρήσιμα προϊόντα με περιβαλλοντικό και οικονομικό όφελος (βλ. Πίνακα 1). Αυτό ενισχύει την τοπική οικονομία, δημιουργεί θέσεις εργασίας και εντάσσει τη διαχείριση βιομάζας στον κύκλο της κυκλικής οικονομίας.

Τελικοί αποδέκτες της συγκεντρωμένης και προκατεργασμένης βιομάζας, βάσει, φυσικά, ανάλογων προς την τελική χρήση προδιαγραφών, αποτελούν:

• οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και συμπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας από στερεή βιομάζα,
• οι βιομηχανικοί καταναλωτές θερμότητας,
• οι παραγωγοί τυποποιημένων στερεών βιοκαυσίμων (πέλλετ, μπρικέτες),
• οι παραγωγοί βιοάνθρακα (biochar) και βιοκομπόστ,
• σε μελλοντικό στάδιο, επιχειρήσεις οι οποίες δύνανται να παράξουν χρήσιμα βιοβασισμένα προϊόντα, στο πλαίσιο μίας σύγχρονης κυκλικής βιοοικονομίας.

Μία τέτοια στόχευση παραγωγής βιοβασισμένων προϊόντων διερευνάται και μέσω του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος PROMOFER, στο οποίο μετέχει ως εταίρος η ΕΛΕΑΒΙΟΜ. Το πρόγραμμα αποσκοπεί στη βελτίωση της διαδικασίας παραγωγής βιοπλαστικών προϊόντων σε τρεις επιμέρους τομείς (γεωυφάσματα για τη γεωργία, επικάλυψη χαρτιού στη βιομηχανία συσκευασιών και βιοβασισμένες ίνες στη βιομηχανία μόδας και ρουχισμού), κάνοντας χρήση πρώτων υλών από βιοαπόβλητα της βιομηχανίας αγροδιατροφής και από αγροτικά υπολείμματα, όπως άχυρο σιτηρών και ελαιοκλαδέματα.

Πίνακας 1: Οφέλη από την εγκατάσταση «Πράσινων Σημείων Βιομάζας»

Πρόληψη πυρκαγιών μέσω ορθολογικής διαχείρισης

Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα αυτής της προσέγγισης είναι η ενίσχυση της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών. Η απουσία ολοκληρωμένης διασύνδεσης της απομάκρυνσης υπολειμματικής βιομάζας από δάση, αγροτικές εκτάσεις, περιαστικές περιοχές με τις τελικές χρήσεις εντείνει τον κίνδυνο εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών. Μέσω των «Πράσινων Σημείων Βιομάζας», η βιομάζα αυτή απομακρύνεται με οργανωμένο τρόπο, μειώνοντας σημαντικά το καύσιμο φορτίο και βελτιώνοντας τη διαχειρισιμότητα του τοπίου.

Εφαρμοσιμότητα και τοπική ανάπτυξη

Τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας» μπορούν να σχεδιαστούν σε περιφερειακή ή διαδημοτική κλίμακα, προσαρμοζόμενα στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Η ενεργή εμπλοκή των ΟΤΑ, των δασικών υπηρεσιών, των αγροτικών συνεταιρισμών και της τοπικής κοινωνίας είναι καθοριστική για την επιτυχία του εγχειρήματος. Παράλληλα, η δημιουργία των αναγκαίων υποδομών και η κτήση του απαραίτητου εξοπλισμού που χρειάζονται για τη λειτουργία των σημείων αυτών μπορούν να ενταχθούν σε χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το Πράσινο Ταμείο, το Ταμείο Ανάκαμψης, το ΕΣΠΑ ή τα Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ).

Πολυπαραγωγικά μοντέλα και ανάγκη ευθυγράμμισης φορέων χάραξης και εφαρμογής πολιτικής

Οι εφαρμογές βιομάζας, από αστικά-δημοτικά, αγροτικά, δασικά υπολείμματα μπορούν να αξιολογηθούν κατά περίπτωση, προσφέροντας λύσεις σε όλο το φάσμα της σύγχρονης κυκλικής βιοοικονομίας, παράγοντας ταυτόχρονα ανανεώσιμη βιοενέργεια, βιοπροϊόντα και βιοάνθρακα στη βάση πολυπαραγωγικών μοντέλων (Polygeneration Models).

Απαιτείται, ωστόσο ευθυγράμμιση πολλών φορέων και υπηρεσιών τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης και κεντρικής κυβέρνησης (π.χ. ΥΠΕΝ - τομείς ενέργειας και περιβάλλοντος/δασικής διαχείρισης, ΥΠΑΑΤ, Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας & Κλιματικής Κρίσης, Υπουργείο Ανάπτυξης, Υπουργείο Οικονομικών, Πράσινο Ταμείο, Ένωση Περιφερειών, Κεντρική Ένωση Δήμων, κ.α.). Ο σχεδιασμός και η εκτέλεση πιλοτικών δράσεων είναι εξίσου απαραίτητος για την αξιολόγηση συνθηκών λειτουργίας και εξαγωγή συμπερασμάτων αναφορικά με την ευρύτερη εφαρμογή μοντέλων διαχείρισης όπως τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας».

Η πρόταση της ΕΛΕΑΒΙΟΜ ως στρατηγικό εργαλείο πολιτικής

Η διαχρονική πρόταση της ΕΛΕΑΒΙΟΜ για τα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας» δεν αποτελεί απλώς μία τεχνική λύση, αλλά ένα στρατηγικό εργαλείο περιβαλλοντικής και αγροτικής πολιτικής. Είναι εναρμονισμένη με τις ευρωπαϊκές και εθνικές πολιτικές για την πράσινη μετάβαση, την προστασία των δασών και την ενίσχυση της τοπικής ανθεκτικότητας. Ουσιαστικά, ενσωματώνει ταυτόχρονα τις αρχές της κλιματικής προσαρμογής, της πρόληψης φυσικών κινδύνων και της κυκλικής οικονομίας, αναδεικνύοντας την αξιοποίηση βιομάζας ως καταλύτη περιφερειακής βιώσιμης ανάπτυξης. Σε μια εποχή που οι κρίσεις πολλαπλασιάζονται, τέτοιες καινοτόμες προσεγγίσεις δείχνουν τον δρόμο προς ένα ανθεκτικότερο και πιο κυκλικό μέλλο

Παραπομπή: https://hellabiom.gr/tomeis/alysides-axies-kai-prasina-simeia-viomazas/