Σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να παρουσιάσει ένα πακέτο στοχευμένων και προσωρινών μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, αποφεύγοντας παράλληλα την ενίσχυση της ζήτησης ορυκτών καυσίμων. Οι προτάσεις αναμένεται να τεθούν στο επίκεντρο της άτυπης Συνόδου Κορυφής της ΕΕ στην Κύπρο, στις 23 και 24 Απριλίου.
Η Κομισιόν επιδιώκει μια ενιαία ευρωπαϊκή απάντηση στις πιέσεις που καταγράφονται στις αγορές ενέργειας, αλλά και στις επιπτώσεις που ήδη διαχέονται σε μεταφορές, βιομηχανία και κόστος ζωής.
Παρεμβάσεις σε φυσικό αέριο, ρεύμα και επιχειρήσεις
Κεντρικός άξονας του σχεδίου είναι ο καλύτερος συντονισμός των κρατών-μελών για την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου ενόψει χειμώνα, ώστε να αποφευχθούν ανταγωνιστικές αγορές που θα οδηγούσαν σε νέα άνοδο τιμών. Παράλληλα, εξετάζεται κοινός σχεδιασμός για πιθανή χρήση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, εφόσον επιδεινωθεί το διεθνές περιβάλλον.
Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης πιο ευέλικτοι κανόνες κρατικών ενισχύσεων, προκειμένου οι κυβερνήσεις να μπορούν να στηρίξουν προσωρινά ενεργοβόρες βιομηχανίες, μεταφορές, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ευάλωτα νοικοκυριά.
Σύμφωνα με προσχέδιο που κυκλοφορεί στις Βρυξέλλες, η νέα «εργαλειοθήκη» δίνει έμφαση σε μέτρα με σαφή χρονικό ορίζοντα, στοχευμένη στήριξη και αποφυγή οριζόντιων επιδοτήσεων, επιχειρώντας να διορθώσει τις στρεβλώσεις που παρατηρήθηκαν το 2022.
Τα βασικά μέτρα
Μεταξύ των παρεμβάσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται:
Νέο προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για στοχευμένη στήριξη σε τομείς όπως γεωργία, αλιεία και μεταφορές
Ειδικά μέτρα ελάφρυνσης του ενεργειακού κόστους για ενεργοβόρες βιομηχανίες, με όρο επενδύσεων σε απανθρακοποίηση
Μείωση φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια και περιορισμός μη ενεργειακών χρεώσεων
Συντονισμός στις προμήθειες φυσικού αερίου και στη χρήση αποθεμάτων πετρελαίου
Παρεμβάσεις στην αγορά CO₂ για σταθεροποίηση τιμών
Απλοποίηση της αλλαγής προμηθευτή ενέργειας εντός 24 ωρών
Ανησυχία για τα αεροπορικά καύσιμα
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το ζήτημα των αερομεταφορών, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζει ακόμη και μηχανισμούς επιμερισμού καυσίμων μεταξύ κρατών-μελών σε περίπτωση ελλείψεων.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας προειδοποίησε χθες ότι σε περίπτωση ευρωπαϊκών ελλείψεων στα καύσιμα αεροσκαφών, τα κράτη-μέλη ενδέχεται να χρειαστεί να μοιραστούν τα διαθέσιμα αποθέματά τους. Είχε προηγηθεί άτυπη τηλεδιάσκεψη των υπουργών του Συμβουλίου Μεταφορών της ΕΕ.
Όπως δήλωσε, χαρακτηριστικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει αποθέματα έκτακτης ανάγκης, τα οποία μπορούν να αποδεσμευθούν μόνο όταν αυτό κριθεί απολύτως αναγκαίο, ενώ υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε εθνική κίνηση θα πρέπει να γίνεται με πλήρη διαφάνεια ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις στην αγορά.
Άφησε μάλιστα ανοικτό το ενδεχόμενο ο σημερινός εθελοντικός μηχανισμός συνεργασίας να αποκτήσει υποχρεωτικό χαρακτήρα, εάν η κατάσταση επιδεινωθεί. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι το σχέδιο AccelerateEU, που θα παρουσιαστεί σήμερα από την ΕΕ, θα προβλέπει νέο ευρωπαϊκό παρατηρητήριο καυσίμων, με πρώτη προτεραιότητα τα αεροπορικά καύσιμα.
Στο θέμα των μεταφορών και των επιπτώσεων της κρίσης αναφέρθηκε χθες και ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας. Κατά την παρέμβασή του, στο συμβούλιο υπουργών, τόνισε ότι η κρίση επηρεάζει συνολικά όλες τις μεταφορές, με βασικές συνέπειες την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους και τις πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα και η Κύπρος, ως χώρες της πρώτης γραμμής στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, βιώνουν εντονότερα τις επιπτώσεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις σοβαρές πιέσεις που δέχεται ο αεροπορικός κλάδος λόγω της αύξησης του κόστους καυσίμων και των ακυρώσεων πτήσεων, στους αυξημένους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα και την εφοδιαστική αλυσίδα, στις επιβαρύνσεις στις οδικές μεταφορές και στα δημόσια έργα από την άνοδο των τιμών καυσίμων, καθώς και στην ανάγκη διατήρησης της συνδεσιμότητας, ιδίως για τις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Μεγάλη πίεση
Πάντως, η ενεργειακή κρίση έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του κόστους καυσίμων, προκαλώντας ακυρώσεις πτήσεων και πιέσεις στον κλάδο των μεταφορών συνολικά, από τη ναυτιλία έως τις οδικές μεταφορές και τα δημόσια έργα.
Στο φόντο αυτό η ΕΕ εντείνει τις προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας, αναζητώντας εναλλακτικούς προμηθευτές, μεταξύ των οποίων και οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τις τεχνικές διαφορές στα καύσιμα, μεταξύ του αμερικανικού τύπου καυσίμου και του ευρωπαϊκού Jet A-1.
Σε σύγκριση, βέβαια, με το 2022, η Ένωση εμφανίζεται καλύτερα προετοιμασμένη. Η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ αυξημένη είναι η συμμετοχή του LNG και άλλων προμηθευτών, ενισχύοντας την ευελιξία της αγοράς.
Ενόψει, δε, της Συνόδου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν έδωσε χθες σαφές πολιτικό στίγμα και για το μέλλον της Ένωσης, συνδέοντας τη διεύρυνση με τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, ξορκίζοντας την εξάρτηση από την επιρροή της Ρωσίας, της Τουρκίας ή της Κίνας.
Υπογράμμισε ακόμη ότι το παλαιό ευρωπαϊκό μοντέλο, που βασιζόταν στη φθηνή ρωσική ενέργεια, στη χαμηλού κόστους παραγωγή από την Κίνα και στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, έχει πλέον τελειώσει. «Πρέπει να επανατοποθετηθούμε πλήρως. Πρέπει να γίνουμε πιο ανεξάρτητοι», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Συστάσεις από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας
Στην ίδια γραμμή κινούνται και οι συστάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), ο οποίος προκρίνει στοχευμένες και δημοσιονομικά βιώσιμες παρεμβάσεις αντί γενικευμένων επιδοτήσεων.
Σύμφωνα με τον IEA, τα αποτελεσματικότερα μέτρα περιλαμβάνουν:
Στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και μικρών επιχειρήσεων
Παρεμβάσεις με περιορισμένη διάρκεια
Μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας
Επενδύσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα
Αποφυγή οριζόντιων επιδοτήσεων και γενικευμένων φοροελαφρύνσεων
Το μήνυμα είναι σαφές: η αντιμετώπιση της κρίσης απαιτεί στοχευμένες κινήσεις, δημοσιονομική πειθαρχία και επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.
