Τα γεγονότα στον Περσικό Κόλπο και οι επακόλουθες διαταραχές προσφοράς LNG φέρνουν σε πολλούς στην Ευρώπη μνήμες από το 2022. Ωστόσο, η Capital Economics πιστεύει ότι η Ευρώπη βρίσκεται τώρα σε καλύτερη θέση για να αντέξει αυτό το σοκ για τους εξής επτά λόγους:
1)Το τρέχον ενεργειακό σοκ είναι προσωρινό, το 2022 ήταν πιο διαρθρωτικό
Η ποσότητα LNG που διαταράχθηκε από τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο είναι σημαντική. Μεταξύ Κατάρ και ΗΑΕ, επηρεάζονται επί του παρόντος περίπου 110 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετήσιας προσφοράς, που αντιστοιχεί στο 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG. Οι όγκοι είναι σημαντικοί, αλλά εξακολουθούν να είναι μικρότεροι από τα 144 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου, το οποίο βρισκόταν σε κίνδυνο κατά το 2022, όπως σημειώνει η Capital Economics.
Ωστόσο, η βασική διαφορά είναι ότι οι τρέχουσες διαταραχές εφοδιασμού είναι προσωρινές. Ναι, υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με τη διάρκεια της διαταραχής, αλλά τελικά, η προσφορά θα επιστρέψει. Αυτό είναι διαφορετικό από το 2022, όταν η αγορά ήταν της άποψης ότι επρόκειτο να δούμε μια πιο διαρθρωτική μετατόπιση στην προμήθεια φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Ουσιαστικά, η αγορά είχε την άποψη ότι η απώλεια στην προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου θα ήταν οριστική, με πολύ χαμηλή πιθανότητα να ξαναρχίσουν οι ροές.
2)Η Ευρώπη αντιμετώπισε μια τέλεια καταιγίδα το 2022
Το 2022, σχεδόν όλα όσα θα μπορούσαν να πάνε στραβά για την Ευρώπη πήγαν στραβά. Η περιοχή δεν αντιμετώπιζε μόνο μειωμένες ροές φυσικού αερίου από τη Ρωσία, αλλά υπήρχε και αβεβαιότητα για περαιτέρω απώλειες. Αλλά και άλλες πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αντιμετώπισαν δυσκολίες. Η μείωση της πυρηνικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας τότε σήμαινε ότι ο τομέας της ενέργειας έπρεπε να βασιστεί περισσότερο στα ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένου του φυσικού αερίου, για τις ανάγκες παραγωγής, σε μια περίοδο σημαντικής αβεβαιότητας στην προσφορά.
3)Η εγκατεστημένη δυναμικότητα ΑΠΕ έχει αυξηθεί σημαντικά
Η δυναμικότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ΕΕ έχει επίσης αυξηθεί σημαντικά από τα τέλη του 2021, τονίζει ο οίκος. Τα στοιχεία του Bloomberg New Energy Finance δείχνουν ότι η εγκατεστημένη δυναμικότητα για ηλιακή και αιολική ενέργεια έχει αυξηθεί κατά 57% μεταξύ 2021 και 2024. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η δυναμικότητα αυξήθηκε κατά 15% περαιτέρω το 2025. Αυτό θα είχε υποστηριχθεί από το REPowerEU, το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υποστήριξη της ενεργειακής μετάβασης και τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα.
Ωστόσο, στο πλαίσιο του συστήματος οριακής τιμολόγησης στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, η πηγή ενέργειας με το υψηλότερο κόστος καθορίζει την τιμή, η οποία είναι συνήθως το φυσικό αέριο. Αυτό σημαίνει ότι οι υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου μπορούν να προκαλέσουν αύξηση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμη και αν η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο αποτελεί μικρότερο μέρος του μείγματος ηλεκτρικής ενέργειας. Η Κομισιόν εξετάζει το ενδεχόμενο αναθεώρησης του συστήματος, αν και αρκετές χώρες μέλη αντιτίθενται στην αλλαγή του ισχύοντος μηχανισμού.
4)Η Ευρώπη έχει μειώσει την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο
Από την άποψη της ζήτησης, η ΕΕ εξαρτάται επίσης λιγότερο από τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο από ό,τι πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, επισημαίνει η Capital Economics. Έχει σημειωθεί μόνιμη καταστροφή της ζήτησης όσον αφορά το φυσικό αέριο μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, και ενώ η ζήτηση φυσικού αερίου έχει αυξηθεί σταδιακά από το 2023, εξακολουθεί να είναι 16% χαμηλότερη από τα επίπεδα του 2017-2021.
5)Η δυναμικότητα εξαγωγής LNG είναι σημαντική, μια μεγάλη αλλαγή από το 2022
Η μετατόπιση που είδαμε από την Ευρώπη το 2022 μακριά από το ρωσικό φυσικό αέριο προς το LNG περιόρισε σημαντικά την παγκόσμια αγορά, αφήνοντας πολύ μικρή χαλάρωση στο σύστημα και αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για την άμεση προμήθεια LNG. Επιπλέον, η δυναμικότητα εξαγωγής νέας δυναμικότητας LNG από τις ΗΠΑ ήταν πολύ περιορισμένη εκείνη την εποχή. Μεταξύ 2021 και 2023, μόνο περίπου 25 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νέας δυναμικότητας τέθηκαν σε λειτουργία.
Προς το παρόν, όπως επισημαίνει η Capital Economics, η απώλεια της προμήθειας LNG από τον Περσικό Κόλπο αφήνει την αγορά σφιχτή. Ωστόσο, έχουμε πολύ μεγαλύτερη αύξηση της προμήθειας LNG. Για άλλη μια φορά, αυτό οφείλεται στις ΗΠΑ, όπου μεταξύ 2025 και 2027, έχουμε 93 bcm προσθήκες δυναμικότητας. Υπάρχουν επίσης περίπου 42 bcm δυναμικότητας που πρόκειται να ξεκινήσουν από το Κατάρ έως το 2027. Αν και οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο σημαίνουν ότι μέρος αυτής της δυναμικότητας, η οποία επρόκειτο να ξεκινήσει στα τέλη του 2026, πιθανότατα θα μετατεθεί στο 2027.
6)Η Ευρώπη έχει (μάλλον) πάρει μαθήματα από την ενεργειακή κρίση του 2022
Ένας από τους βασικούς παράγοντες πίσω από την αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη το 2022 ήταν η βιασύνη των Ευρωπαίων αγοραστών να εξασφαλίσουν προμήθειες, ουσιαστικά αγοράζοντας φυσικό αέριο με κάθε κόστος, όπως σημειώνει ο οίκος, Αυτό οδήγησε την ΕΕ να δει σημαντικές καθαρές εισροές ενέργειας μέχρι το 2022, της τάξης των 70 bcm, σε σύγκριση με τον μέσο όρο του 2017-21 που ήταν περίπου 55 bcm. Αυτό έγινε για να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα επιτύχει τον στόχο αποθήκευσης 90% έως την 1η Νοεμβρίου.
Η ΕΕ έχει μάθει σημαντικά μαθήματα από την ενεργειακή κρίση του 2022 και είναι απίθανο να δούμε Ευρωπαίους αγοραστές να κυνηγούν την αγορά υψηλότερα στον βαθμό που είδαμε για να εξασφαλίσουν την προμήθεια, εκτιμά η Capital Economics. Ήδη από το 2025, η ΕΕ έκανε τους στόχους αποθήκευσης πιο ευέλικτους. Ενώ ο στόχος αποθήκευσης 90% παραμένει, μπορεί να επιτευχθεί μεταξύ 1ης Οκτωβρίου και 1ης Δεκεμβρίου και, σε δυσμενείς συνθήκες, θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και το 75%.
7)Οι κοινές αγορές φυσικού αερίου θα μειώσουν τον εσωτερικό ανταγωνισμό
Ένα από τα ζητήματα το 2022 δεν ήταν μόνο ότι η Ευρώπη έπρεπε να ανταγωνιστεί άλλες περιοχές για προμήθειες LNG, αλλά και ότι οι Ευρωπαίοι αγοραστές ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για προμήθεια, γεγονός που πρόσθεσε περαιτέρω άνοδο στις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου, τονίζει ο βρετανικός οίκος.
Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ ξεκίνησε το AggregateEU τον Απρίλιο του 2023, το οποίο ουσιαστικά οδήγησε σε μια πιο συντονισμένη προσέγγιση στην αγορά φυσικού αερίου. Η ζήτηση φυσικού αερίου της ΕΕ συγκεντρώθηκε και στη συνέχεια αντιστοιχίστηκε με προσφορές προμήθειας. Σύμφωνα με την ΕΕ, μεταξύ Απριλίου 2023 και Μαρτίου 2025, σχεδόν 100 bcm ζήτησης φυσικού αερίου αντιστοιχίστηκαν με προσφορά μέσω της πλατφόρμας. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι αγοραστές αγόρασαν αυτή την ποσότητα φυσικού αερίου, δεδομένου ότι οι διμερείς διαπραγματεύσεις θα είχαν πραγματοποιηθεί εκτός της πλατφόρμας μετά την αντιστοίχιση.
Η Κομισιόν το θεωρεί ως ένα χρήσιμο εργαλείο για τη συγκέντρωση της ζήτησης, τη μείωση της αστάθειας των τιμών, την αύξηση της διαπραγματευτικής ισχύος και τη μείωση του εσωτερικού ανταγωνισμού για τις προμήθειες, δεδομένου ότι ο μηχανισμός είναι πλέον μόνιμος και, από τον Ιούλιο του 2025, λειτουργεί στο πλαίσιο της Πλατφόρμας Ενέργειας και Πρώτων Υλών της ΕΕ.
