Ο Πυλώνας της Πράσινης Ενέργειας και της Περιβαλλοντικής Τεχνολογίας αποτελεί τον δεύτερο ισχυρό άξονα καινοτομίας, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές στρατηγικές για την πράσινη μετάβαση, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη με βάση .
Αυτό σύμφωνα με το εθνικό τοπίο εφευρέσεων στην Ελλάδα για το 2025, όπως αποτυπώνεται από την ανάλυση τίτλων προστασίας που ανακτήθηκαν από τον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) από τη διαδικτυακή υπηρεσία Espacenet του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Όπως αναφέρει ο ΟΒΙ παρουσιάζει υψηλό βαθμό σύγκλισης με τις διεθνείς τεχνολογικές εξελίξεις και αναδεικνύει ένα ώριμο και ανταγωνιστικό προφίλ καινοτομίας.
Με σταθερή παρουσία και συστηματική συνεργασία με ιδιώτες, επιχειρήσεις, ακαδημαϊκά ιδρύματα και ερευνητικούς φορείς, καθώς και μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων, αναβάθμισης υπηρεσιών και ενίσχυσης της ψηφιακής υποδομής, ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας, όπως τονίζεται, ενισχύει ουσιαστικά την κουλτούρα προστασίας των αποτελεσμάτων της Έρευνας και της Τεχνολογικής Ανάπτυξης. Με τον τρόπο αυτό συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός πιο ώριμου, δυναμικού και ανταγωνιστικού εθνικού οικοσυστήματος καινοτομίας.
Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι οι συντελεστές του οικοσυστήματος καινοτομίας (φυσικά πρόσωπα, επιχειρήσεις, Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα) αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο τη σημασία και τα οφέλη που απορρέουν από την προστασία της διανοητικής τους ιδιοκτησίας.
Έτσι, το 2025 καταγράφηκαν 1.107 αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, με τον πυλώνα «Περιβάλλον – Ενέργεια – Βιομηχανικά Συστήματα» να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση σε τεχνολογική δραστηριότητα.
Η εικόνα που προκύπτει από τις αιτήσεις δείχνει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πια περιφερειακή δραστηριότητα. Πατάει σε συγκεκριμένη τεχνολογική παραγωγή. Και συνδέεται όλο και πιο καθαρά με εφαρμογές στη βιομηχανία.
Σημειώνεται ότι ο πυλώνας «Περιβάλλον- Ενέργεια- Βιομηχανικά Συστήματα» ευθυγραμμίζεται με τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και την ανάπτυξη βιώσιμων υποδομών.
Οι εφευρέσεις αυτές αποτυπώνουν μια τεχνολογική κατεύθυνση που ενισχύει τη βιωσιμότητα, την ενεργειακή αυτονομία και τις πράσινες υποδομές και επικεντρώνονται σε:
- Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (κύμα, αιολική, υδροηλεκτρική)
- Επεξεργασία νερού και καθαρισμό αερίων
- Μηχανικά και βιομηχανικά συστήματα
- Δομικά υλικά και τεχνολογίες μόνωσης
Η τεχνολογική αυτή δραστηριότητα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στον χώρο. Αντίθετα, οι αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αποτυπώνουν μια σαφή χωρική συγκέντρωση της καινοτομίας, με συγκεκριμένες περιοχές να αναδεικνύονται σε κόμβους πράσινης ενέργειας, περιβαλλοντικών εφαρμογών και βιομηχανικών τεχνολογιών. Η γεωγραφική κατανομή των εφευρέσεων σκιαγραφεί διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας και εξειδίκευσης, τα οποία συνδέονται άμεσα με την παρουσία ερευνητικών φορέων, πανεπιστημίων και παραγωγικής βάσης.
Πρωτιά στην πράσινη καινοτομία έχει η Κρήτη η οποία με ισχυρή τεχνογνωσία και κύριους φορείς το ΙΤΕ και το Πολυτεχνείο Κρήτης, αναδεικνύεται ως κόμβος προηγμένων τεχνολογιών σε ΑΠΕ, περιβαλλοντική παρακολούθηση, ΙοΤ και ψηφιακά δίδυμα και προηγμένα υλικά.
Γενικότερα, με βάση τα στοιχεία του ΟΒΙ η γεωγραφική κατανομή των εφευρέσεων αναδεικνύει τέσσερις ισχυρούς κόμβους, με την Αττική (46%) και τη Θεσσαλονίκη να αποτελούν τους δύο μητροπολιτικούς πυλώνες, με εξειδίκευση σε υγεία, φαρμακευτική, καλλυντικά, διαγνωστικά και ψηφιακή υγεία, λειτουργικά τρόφιμα, βιοτεχνολογία, γεωργικά μηχανήματα και ΤΝ και έξυπνα συστήματα.
Η Πάτρα, με κύριο φορέα το Πανεπιστήμιο Πατρών, αποτελεί περιφερειακό κόμβο υψηλής τεχνολογίας, με εξειδίκευση σε πολυμερή, σύνθετα υλικά, χημικές διεργασίες, ενεργειακά συστήματα και διαγνωστικές τεχνολογίες. Η Θράκη, με επίκεντρο το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, κατοχυρώνει Τεχνολογίες κατασκευών και αγροτικής επεξεργασίας.
Παράλληλα, αναδύονται μικρότερες βάσεις καινοτομίας σε Στερεά Ελλάδα και Θεσσαλία, κυρίως από ΜμΕ και μεμονωμένους εφευρέτες. Αντίθετα, τέλος, η νησιωτική Ελλάδα (πλην Κρήτης) εμφανίζει σημαντικό κενό στην παραγωγή τεχνολογικής καινοτομίας. Σε ό,τι αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αυτές αποτελούν τον πυρήνα της τεχνολογικής παραγωγής που φτάνει στην αγορά, με σημαντικές εξαγωγικές δυνατότητες. Εμφανίζονται εξαιρετικά ενεργές σε καλλυντικά και τρόφιμα, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, βιομηχανικά συστήματα και παραγωγική και εφαρμοσμένη καινοτομία. Σημαντική είναι η συμβολή των μεμονωμένων εφευρετών ιδιαίτερα σε εξειδικευμένες μηχανολογικές, γεωργικές και ενεργειακές λύσεις, συχνά τροφοδοτώντας ΜμΕ ή περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας.
Ως κυρίαρχος άξονας του εθνικού οικοσυστήματος καινοτομίας αναδεικνύεται ο τομέας Υγείας, Τροφίμων και Φαρμακευτικής. Η τεχνολογική δραστηριότητα στηρίζεται σε ισχυρή ακαδημαϊκή και ερευνητική βάση, με σαφή διασύνδεση με τη βιομηχανία και την παραγωγή καινοτόμων προϊόντων.
Ακολουθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες, που καταγράφουν ταχεία και συστηματική ανάπτυξη. Το βάρος εντοπίζεται σε εφαρμογές του διαδικτύου των πραγμάτων, στα έξυπνα συστήματα και στις τεχνολογίες δεδομένων, ενισχύοντας τη μετάβαση προς ένα μοντέλο καινοτομίας με έντονο ψηφιακό αποτύπωμα. Συνολικά, η ανάλυση των Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και των Πιστοποιητικών Υποδειγμάτων Χρησιμότητας που δημοσιεύθηκαν στην Ελλάδα σκιαγραφεί ένα δομημένο και ώριμο εθνικό οικοσύστημα καινοτομίας, με σαφή στρατηγικά συμπεράσματα για το 2025. Καθοριστικός παραμένει ο ρόλος των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων, που λειτουργούν ως η ραχοκοκαλιά του συστήματος. Παράλληλα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αναδεικνύονται σε βασικούς φορείς εμπορευματοποίησης και εφαρμοσμένης καινοτομίας, ενισχύοντας τη σύνδεση έρευνας και αγοράς και επιταχύνοντας τη μεταφορά τεχνολογίας.
