O Νετανιάχου δηλώνει τώρα ότι η μόνη διέξοδος για την αγορά πετρελαίου του Περσικού κόλπου είναι να γίνουν αγωγοί προς την Ερυθρά θάλασσα και την Μεσόγειο, αποφεύγοντας τον στραγγαλισμό των στενών του Ορμούζ από το Ιράν.
Εδώ υπάρχει ένα σημαντικό παράδοξο. Ο Νετανιάχου δήλωσε σε συνέντευξή του στην Jerusalem post ότι βρίσκονται «πέρα από τη μέση του δρόμου ως προς την επιτυχία της αποστολής» και ότι η IDF εστιάζει στην καταστροφή των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, ενώ παράλληλα ανακοίνωσε ότι η «μακροπρόθεσμη λύση» στα Στενά του Ορμούζ είναι η εκτροπή αγωγών δυτικά, από τη Σαουδική Αραβία προς την Ερυθρά Θάλασσα και τη Μεσόγειο.
Αυτό αποτελεί εσωτερική αντίφαση: αν το καθεστώς ανατρεπόταν ή αφοπλιζόταν αποτελεσματικά, δεν θα χρειαζόταν γεωγραφική «παράκαμψη» του Ιράν. Η πρόταση για αγωγούς ουσιαστικά αναγνωρίζει ότι:
1. Το Ιράν θα παραμείνει ως γεωγραφική πραγματικότητα ακόμα και μετά τη σύγκρουση, δεδομένου ότι κανείς δεν σχεδιάζει να αλλάξει τα σύνορά του.
2. Η «αλλαγή καθεστώτος» δεν φαίνεται εφικτή — ή έχει υποβαθμιστεί σιωπηρά σε «αποπυρηνικοποίηση», που είναι πολύ διαφορετικός στόχος.
3. Η στρατηγική ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού απαιτεί λύσεις που παρακάμπτουν το πρόβλημα, αντί να το λύνουν στη ρίζα του.
Ο ίδιος ο Νετανιάχου παραδέχθηκε ότι «μια στρατιωτική λύση μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη σταθερότητα, αλλά μια συμφωνία που εξαλείφει τη στρατηγική σημασία των Στενών μπορεί να είναι η καλύτερη μακροπρόθεσμη πορεία». Αυτό είναι ουσιαστικά αναγνώριση ότι η στρατιωτική επιλογή δεν λύνει το πρόβλημα μόνιμα.
Η δήλωση σημαίνει κυρίως ότι η στρατηγική του Ισραήλ απέναντι στο Ιράν μετακινείται από επιθετική σε αμυντική κατεύθυνση.
Το τεστ του ρεαλισμού: Η σημερινή κατάσταση στα Στενά
Σε καιρό ειρήνης, το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου — περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως — διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, που αποτελούν τη μοναδική έξοδο από τον Περσικό Κόλπο στον ωκεανό.
Οι υφιστάμενοι αγωγοί που μπορούν να παρακάμψουν τα Στενά — ο σαουδαραβικός East-West Pipeline, ο αμιρατικός ADCOP και ο ιρακινός Kirkuk-Ceyhan — έχουν συνολική χωρητικότητα μόνο 9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, λιγότερη από τη μισή ροή που κανονικά περνά από τον Ορμούζ. Επιπλέον, αυτοί οι αγωγοί είναι εντός εμβέλειας ιρανικών πυραύλων και drones.
Πόσο ρεαλιστικός είναι ο στόχος των αγωγών για το σύνολο της παραγωγής;
Η ιδέα αγωγού από τη Σαουδική Αραβία μέσω Ιορδανίας προς την Ελάτ και μετά στον αγωγό Ελάτ-Ασκελόν για τη Μεσόγειο είχε συζητηθεί ήδη από την πρώτη θητεία Τραμπ, αλλά η Σαουδική Αραβία αντέδρασε ψυχρά στην πρόταση.
Τα βασικά εμπόδια για ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα είναι:
- Τεχνικά: Για να αντικατασταθεί πλήρως η ροή των 20 εκ. βαρελιών/ημέρα, χρειάζονται νέοι αγωγοί τεράστιας χωρητικότητας. Ακόμα κι αν ξεκινούσε η κατασκευή αμέσως, μεγάλοι αγωγοί αυτής της κλίμακας χρειάζονται 8–15 χρόνια σχεδιασμού, χρηματοδότησης και κατασκευής υπό ομαλές συνθήκες.
- Γεωπολιτικά: Η Σαουδική Αραβία δεν έχει αγκαλιάσει την πρωτοβουλία, παρά το αμερικανικό ενδιαφέρον, γιατί κάτι τέτοιο θα σήμαινε de facto εξάρτηση από ισραηλινή υποδομή και εδαφική διαδρομή. Η κανονικοποίηση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας-Ισραήλ θα ήταν προαπαιτούμενο — κάτι που το παλαιστινιακό ζήτημα καθιστά εξαιρετικά δύσκολο.
- Αδυναμίες ασφαλείας: Ακόμα και αν κατασκευαστούν, οι χερσαίοι αγωγοί παραμένουν ευάλωτοι σε ιρανικά πυραύλα και drones, οπότε δεν αποτελούν αλάνθαστη λύση.
Συμπέρασμα: Ένα σενάριο μερικής αντικατάστασης (ίσως 12-15 εκ. βαρέλια/ημέρα) μέσω επέκτασης υφιστάμενων αγωγών θα μπορούσε να είναι εφικτό σε ορίζοντα 10-20 ετών, υπό την προϋπόθεση πολιτικής θέλησης από Σαουδική Αραβία, Ισραήλ, Ιορδανία και ΗΠΑ. Η πλήρης αντικατάσταση της σημερινής ροής παραμένει εξαιρετικά απίθανη για δεκαετίες, αφού μέρος της ροής (π.χ. φυσικό αέριο LNG) δεν μεταφέρεται εύκολα μέσω αγωγών μακράς διαδρομής.
Το παράδοξο είναι εμφανές: η δήλωση Νετανιάχου προβάλλει μια λύση δεκαετιών ως «έξοδο» από μια κρίση εβδομάδων, γεγονός που μαρτυρά ότι η στρατηγική λογική του πολέμου δεν έχει καταφέρει να εξαλείψει την ιρανική γεωγραφική ισχύ — που είναι, σε τελική ανάλυση, ανεξάρτητη από το καθεστώς που ασκεί εξουσία στην Τεχεράνη.
Οι βασικές πιθανές διαδρομές παράκαμψης προς Μεσόγειο ή Ερυθρά Θάλασσα είναι οι εξής:
Πρώτον, η σαουδαραβική λύση προς Ερυθρά Θάλασσα είναι η πιο ώριμη. Η Saudi Aramco ήδη χρησιμοποιεί τον East-West Pipeline προς Yanbu, και τις τελευταίες ημέρες η ροή ανέβηκε πολύ, με αναφορές ότι το σύστημα έφτασε ή πλησίασε τα 7 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Αυτό δείχνει ότι η παράκαμψη του Ορμούζ είναι τεχνικά εφικτή για μεγάλο μέρος της σαουδαραβικής παραγωγής, αλλά όχι για όλο τον Κόλπο.
Δεύτερον, η λύση των ΗΑΕ προς Fujairah υπάρχει ήδη, αλλά είναι μικρότερη. Ο αγωγός Habshan–Fujairah δίνει έξοδο στον Κόλπο του Ομάν, άρα εκτός Ορμούζ, με δυναμικότητα περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Είναι χρήσιμος, αλλά δεν αλλάζει μόνος του το στρατηγικό παιχνίδι.
Τρίτον, για το Ιράκ, η πιο λογική εναλλακτική είναι ο άξονας Basra–Aqaba προς την Ιορδανία και από εκεί στην Ερυθρά Θάλασσα. Το έργο συζητείται εδώ και δεκαετίες, το 2022 εγκρίθηκε πλαίσιο από το ιρακινό υπουργικό συμβούλιο, και τώρα επανέρχεται λόγω της κρίσης. Όμως παραμένει πολιτικά και χρηματοδοτικά αβέβαιο.
Τέταρτον, υπάρχει η ισραηλινή ιδέα Eilat–Ashkelon, δηλαδή να φτάνει αργό στην Εϊλάτ από την Ερυθρά Θάλασσα και να περνά με αγωγό στην Ασκελόν στη Μεσόγειο. Η υποδομή υπάρχει ήδη μέσω της EAPC, άρα ως concept δεν είναι φαντασία. Όμως η πραγματική διαθέσιμη δυναμικότητα απέχει πολύ από το να σηκώσει μεγάλο μέρος όλης της παραγωγής του Κόλπου, και επιπλέον το Ισραήλ θα γινόταν ένας εξαιρετικά ευαίσθητος στόχος για πυραυλικά/υβριδικά πλήγματα.
Πέμπτον, η μεσογειακή λύση μέσω αερίου είναι άλλο θέμα. Ο EastMed παραμένει σε ευρωπαϊκές λίστες PCI/PMI και στα χαρτιά έχει σχεδιασμένη δυναμικότητα έως 12 bcm/έτος, αλλά αφορά φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου, όχι πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου. Παράλληλα, η πιο χειροπιαστή κατεύθυνση αυτή τη στιγμή φαίνεται να είναι η εξαγωγή κυπριακού αερίου προς την Αίγυπτο για υγροποίηση και επανεξαγωγή, όπως δείχνουν οι συμφωνίες 2025–2026.
Άρα, αν το χαρτογραφήσουμε ψυχρά, το πιο ρεαλιστικό “δίκτυο παράκαμψης” δεν είναι ένα ενιαίο νέο σύστημα που ξαφνικά αντικαθιστά το Ορμούζ. Είναι μάλλον ένα μωσαϊκό: Σαουδική Αραβία προς Yanbu, ΗΑΕ προς Fujairah, ίσως μελλοντικά Ιράκ προς Aqaba, και σε πιο φιλόδοξο σενάριο περιορισμένη χρήση της ισραηλινής χερσαίας γέφυρας Εϊλάτ–Ασκελόν.
Συμπέρασμα: Η αμυντική στρατηγική παράκαμψης των στενών του Ορμούζ μέσω δημιουργίας αγωγών προς την Ερυθρά θάλασσα και την Μεσόγειο εξαρτάται, πέρα από τα πολλά δισεκατομμύρια επενδύσεων και τους μακρούς χρόνους δεκαετιών υλοποίησης, και από την κανονικοποίηση των σχέσεων όλων των χωρών του Κόλπου με το Ισραήλ.
Για να το επιτύχει αυτό το Ισραήλ θα πρέπει να εφεύρει και μια νέα στρατηγική για το πρόβλημα της Παλαιστίνης, αφού αυτό εμποδίζει την δημιουργία καλών σχέσεων με τις αραβικές χώρες.
Μάλλον ο ίδιος ο Νετανιάχου και οι σύμμαχοι του είναι το βασικό εμπόδιο για την υλοποίηση αυτού του πολύ φιλόδοξου σχεδίου του…
