Νέο σχέδιο δράσης παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα λιπάσματα, με στόχο τη στήριξη των Ευρωπαίων αγροτών απέναντι στο αυξημένο κόστος και τις ελλείψεις στην αγορά, την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από εισαγωγές. Το σχέδιο συνδέεται άμεσα με τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, ενώ παράλληλα προωθεί τη μετάβαση σε πιο βιώσιμες και χαμηλών εκπομπών λύσεις.
Ειδικότερα, με βάση τις ανακοινωσεις, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι πρόσφατες γεωπολιτικές κρίσεις, οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και η αστάθεια στις τιμές της ενέργειας έχουν αυξήσει σημαντικά την πίεση στους αγρότες, αποκαλύπτοντας τις αδυναμίες της Ευρώπης στον τομέα των λιπασμάτων.
Μάλιστα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, δήλωσε ότι το νέο σχέδιο «επενδύει σε μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, στηρίζοντας τους γεωργούς και επιταχύνοντας την καινοτομία σε βιώσιμες εγχώριες λύσεις», υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση αποδεικνύει πως «η κλιματική πρωτοπορία και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες».
Έκτακτη στήριξη στους αγρότες
Στο πλαίσιο του σχεδίου, η Κομισιόν προαναγγέλλει σημαντική οικονομική ενίσχυση προς τους αγρότες μέσω των εργαλείων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), με στόχο την άμεση ανακούφιση πριν από τον επόμενο κύκλο παραγωγής.
Παράλληλα, θα προωθηθεί νέο νομοθετικό πακέτο που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση των διαθέσιμων πόρων της ΚΑΠ. Μεταξύ άλλων προβλέπονται:
νέα εργαλεία ρευστότητας για τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις,
αυξημένες προκαταβολές πληρωμών,
ενίσχυση πρακτικών που περιορίζουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων,
στροφή προς βιολογικά και κυκλικά λιπάσματα.
Παράλληλα, η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στη βελτίωση της διαχείρισης θρεπτικών ουσιών, στην ενίσχυση των γεωργικών συμβουλευτικών υπηρεσιών και στην προώθηση τεχνολογιών ακριβείας.
Στροφή σε «πράσινα» λιπάσματα και κυκλική οικονομία
Το σχέδιο προβλέπει μέτρα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας λιπασμάτων και την αποτροπή αποβιομηχάνισης, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενες πρώτες ύλες και φυσικό αέριο.
Η Κομισιόν προωθεί τη χρήση οργανικών και βιολογικής προέλευσης λιπασμάτων, καθώς και εναλλακτικών λύσεων όπως:
βιομάζα φυκών,
βιοδιεγέρτες,
μικροβιακά διαλύματα,
ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από λύματα και υποπροϊόντα.
Παράλληλα, εξετάζεται η παροχή κινήτρων για την ανάπτυξη της ανθρακοδεσμευτικής γεωργίας και τη χρηματοδότηση πράσινων επενδύσεων στον κλάδο.
Ενίσχυση της αγοράς και αποθέματα ασφαλείας
Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης τη δημιουργία εταιρικής σχέσης για την αλυσίδα αξίας των λιπασμάτων στην ΕΕ, με τη συμμετοχή παραγωγών, αγροτών και κρατών-μελών, προκειμένου να υπάρξει καλύτερος συντονισμός και μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά.
Στα μέτρα περιλαμβάνεται, η ενίσχυση της παρακολούθησης της αγοράς, σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για ελλείψεις, η αξιολόγηση δημιουργίας στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων, καθώς και πιθανές κοινές προμήθειες σε επίπεδο ΕΕ.
Η Κομισιόν θα εξετάσει επίσης τον αντίκτυπο του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα και του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών στις τιμές των λιπασμάτων και κατ’ επέκταση στο κόστος των τροφίμων.
Μεγάλη εξάρτηση της ΕΕ από εισαγωγές
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, περίπου το 30% των αζωτούχων λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ εισάγεται, ενώ το 70% των αναγκών σε φωσφορικά λιπάσματα καλύπτεται από εισαγωγές φωσφορικών πετρωμάτων, κυρίως από το Μαρόκο.
Η παραγωγή αμμωνίας στην Ευρώπη έχει μειωθεί σχεδόν κατά 10% τα τελευταία χρόνια, γεγονός που εντείνει την εξάρτηση από εισαγόμενο φυσικό αέριο και αυξάνει την ευπάθεια της ευρωπαϊκής γεωργίας σε διεθνείς κρίσεις.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι, παρά τη σημερινή επάρκεια στην αγορά, το υψηλό κόστος εξακολουθεί να αποτελεί βασική απειλή για τους αγρότες και την αγροδιατροφική αλυσίδα της Ευρώπης.
