Πιο απαισιόδοξη εικόνα για την ελληνική οικονομία από εκείνη που αποτυπώνουν οι κυβερνητικές προβλέψεις σκιαγραφεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), χαμηλώνοντας τον πήχη της ανάπτυξης και ανεβάζοντας αισθητά τις εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό, υπό το βάρος της ενεργειακής αναταραχής. Το Ταμείο προειδοποιεί για ένα δυσμενέστερο μακροοικονομικό περιβάλλον, στο οποίο οι υψηλές και ευμετάβλητες τιμές ενέργειας απειλούν να επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, να περιορίσουν την κατανάλωση και να ανακόψουν τον ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας.
Οι προβλέψεις του ΔΝΤ, που παρουσιάζονται στο πλαίσιο των ετήσιων συνόδων του Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης, από τις 12 έως τις 18 Οκτωβρίου, ενσωματώνουν ένα πιο συντηρητικό σενάριο για τις οικονομικές εξελίξεις. Η ενεργειακή κρίση βρίσκεται στον πυρήνα των ανησυχιών, καθώς η διάρκεια και η ένταση των ανατιμήσεων σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τόσο την πορεία των τιμών όσο και τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας.
Ανάπτυξη με χαμηλότερες ταχύτητες υπό την πίεση της ενέργειας
Για το 2026 και το 2027, το ΔΝΤ προβλέπει ανάπτυξη 1,8%, και για τα δύο έτη, διατηρώντας τον πήχη χαμηλότερα από τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης. Το οικονομικό επιτελείο, στο προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2027, προβλέπει ρυθμό μεγέθυνσης 2% φέτος και 2,3% την επόμενη χρονιά.
Ουσιαστικά, η απόκλιση αποτυπώνει τους κινδύνους που συνεπάγεται η παρατεταμένη ενεργειακή αναταραχή για την οικονομική δραστηριότητα. Η άνοδος του κόστους καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας συμπιέζει τα περιθώρια των επιχειρήσεων, περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και ενδέχεται να μεταφερθεί στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και υπηρεσιών. Ταυτόχρονα, η εξασθένηση της διεθνούς ζήτησης μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις εξαγωγές και τον τουρισμό, ενισχύοντας τις πιέσεις στην ανάπτυξη.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι μια νέα κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να διατηρήσει τις τιμές ενέργειας και τροφίμων σε υψηλά επίπεδα, με έντονες διακυμάνσεις. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα τροφοδοτούσε εκ νέου τον πληθωρισμό, θα επιβάρυνε τα δημοσιονομικά και εξωτερικά ισοζύγια και θα περιόριζε περαιτέρω τις αναπτυξιακές προοπτικές.
Στους κινδύνους περιλαμβάνονται επίσης νέες διαταραχές σε ενεργειακές υποδομές, ενδεχόμενη αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να επιδεινώσουν τις πιέσεις στην προσφορά, ενώ το Ταμείο εκτιμά ότι οι αυξήσεις τιμών που προκαλούνται από διαταραχές στη φυσική προσφορά ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερες και πιο επίμονες μακροοικονομικές επιπτώσεις από εκείνες που συνδέονται αποκλειστικά με γεωπολιτικούς κινδύνους.
Στο ευρύτερο διεθνές περιβάλλον, το ΔΝΤ αναγνωρίζει επιπλέον κινδύνους από τις ανανεωμένες εμπορικές εντάσεις και τις δημοσιονομικές ευπάθειες. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι μια απότομη επανεκτίμηση των προσδοκιών για την κερδοφορία και την παραγωγικότητα των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να περιορίσει τις επενδύσεις, να προκαλέσει διορθώσεις στις χρηματιστηριακές αγορές και να οδηγήσει σε αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες, με επιπτώσεις και στις οικονομίες που συνδέονται με τις τεχνολογικές αλυσίδες εφοδιασμού.
Πληθωρισμός 4,2% το 2026 – Στο 3,6% το 2027
Τούτων δοθέντων, το ενδιαφέρον στρέφεται στην πορεία του πληθωρισμού. Έτσι, το ΔΝΤ εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα επιταχυνθεί στο 4,2% το 2026, από 2,9% το 2025, καθώς οι ανατιμήσεις στην ενέργεια μεταφέρονται σταδιακά σε αγαθά και υπηρεσίες. Για το 2027 προβλέπει υποχώρηση στο 3,6%, επίπεδο που εξακολουθεί να υποδηλώνει ισχυρές πιέσεις στο κόστος διαβίωσης.
Η ενεργειακή συνιστώσα, άλλωστε, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την εξέλιξη των τιμών. Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου δεν επιβαρύνει μόνο άμεσα τους λογαριασμούς και τα καύσιμα, αλλά διαχέεται σε ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα, από τη βιομηχανική παραγωγή και τις μεταφορές μέχρι τη διανομή προϊόντων και τις τελικές τιμές στο ράφι.
Αντίθετα, το οικονομικό επιτελείο προβλέπει εθνικό πληθωρισμό 3,6% για το 2026 και 2,4% για το 2027. Για, δε, τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή, που χρησιμοποιείται για τις συγκρίσεις μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι εκτιμήσεις διαμορφώνονται σε 3,8% και 2,6%, αντίστοιχα.
Πάντως, η απόσταση μεταξύ των προβλέψεων υπογραμμίζει τον κίνδυνο οι πληθωριστικές πιέσεις να αποδειχθούν πιο επίμονες από ό,τι υπολογίζει η κυβέρνηση, ιδίως εάν οι διεθνείς τιμές ενέργειας παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα και οι αυξήσεις περάσουν με καθυστέρηση στην υπόλοιπη αγορά.
Brent πάνω από τα 106 δολάρια, φυσικό αέριο πάνω από τα 84 ευρώ/MWh
Στο μεταξύ, το ενεργειακό μέτωπο παραμένει ιδιαίτερα πιεσμένο. Η διεθνής τιμή του πετρελαίου Brent κινήθηκε χθες πάνω από τα 106 δολάρια το βαρέλι, ενισχύοντας τις ανησυχίες για νέες επιβαρύνσεις στην αγορά καυσίμων. Την ίδια στιγμή, η τιμή του φυσικού αερίου στον ευρωπαϊκό κόμβο TTF ξεπέρασε τα 84 ευρώ/MWh, επιβαρύνοντας το ενεργειακό ισοζύγιο και εντείνοντας την αβεβαιότητα για το κόστος προμήθειας.
Ανοδική ήταν και η κίνηση στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, όπου η τιμή αυξήθηκε κατά 3%, στα 224,57 ευρώ/MWh. Στο εθνικό μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, το φυσικό αέριο συμμετείχε με 39,87%, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με 37,10%, οι εισαγωγές με 9,50%, ο λιγνίτης με 8,74%, τα μεγάλα υδροηλεκτρικά με 2,69% και η αποθήκευση με 1,25%.
Η υψηλή συμμετοχή του φυσικού αερίου στο μείγμα αναδεικνύει τη σημασία της πορείας των διεθνών τιμών για το κόστος ηλεκτροπαραγωγής. Όταν το αέριο ακριβαίνει, ενισχύονται οι πιέσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με τις τελικές επιπτώσεις να εξαρτώνται από τη διαμόρφωση της χονδρεμπορικής αγοράς, το συνολικό μείγμα παραγωγής και τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης.
Αναπόφευκτα, το αποτέλεσμα είναι ένα πλέγμα αλληλοτροφοδοτούμενων πιέσεων που ξεκινά από τα ακριβότερα καύσιμα, οδηγεί στο υψηλότερο κόστος μεταφορών και καταλήγει σε επιβάρυνση της παραγωγής και αυξημένες τιμές σε αγαθά και υπηρεσίες. Η ενέργεια λειτουργεί έτσι ως βασικός δίαυλος μετάδοσης της διεθνούς αναταραχής στην πραγματική οικονομία, με επιπτώσεις που δεν περιορίζονται στους λογαριασμούς ρεύματος ή στην τιμή της βενζίνης.
Τα μέτρα στήριξης και τα όρια της δημοσιονομικής παρέμβασης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η διάρκεια της ενεργειακής κρίσης θα καθορίσει και το εύρος των παρεμβάσεων που θα χρειαστούν για την προστασία νοικοκυριών και επαγγελματιών. Η κυβέρνηση αναμένεται να παρουσιάσει το πρώτο πακέτο μέτρων, με επιδοτήσεις στο πετρέλαιο θέρμανσης και στο diesel κίνησης, επιδιώκοντας να περιορίσει μέρος των επιβαρύνσεων από τις αυξημένες τιμές.
Το ΔΝΤ, ωστόσο, επιμένει ότι η στήριξη θα πρέπει να είναι προσωρινή, στοχευμένη και σχεδιασμένη κατά τρόπο που να αποφεύγει τις στρεβλώσεις. Με το δημόσιο χρέος, τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων και τις αυξανόμενες ανάγκες δαπανών να δημιουργούν πρόσθετους περιορισμούς, το Ταμείο ζητά αποκατάσταση των δημοσιονομικών περιθωρίων και αξιόπιστα σχέδια προσαρμογής μέσω παρεμβάσεων τόσο στα έσοδα όσο και στις δαπάνες.
Η σύσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια συγκυρία κατά την οποία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν πρόσθετα εργαλεία για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας. Η πρόκληση είναι διπλή: να περιοριστεί η επιβάρυνση των καταναλωτών και της παραγωγής, χωρίς τα μέτρα να οδηγήσουν σε νέα δημοσιονομική επιδείνωση ή να υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.
Ταχύτερη αποκλιμάκωση της ανεργίας
Στο μέτωπο της απασχόλησης, το ΔΝΤ εμφανίζεται πιο αισιόδοξο από την κυβέρνηση. Προβλέπει υποχώρηση της ανεργίας στο 8% το 2026 και στο 7,6% το 2027, έναντι 8,4% και 7,9%, αντίστοιχα, στις κυβερνητικές εκτιμήσεις.
Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει θετική ένδειξη για την αγορά εργασίας, δεν αναιρεί, ωστόσο, τον κίνδυνο υποχώρησης της αγοραστικής δύναμης. Εάν οι αυξήσεις στην ενέργεια συνεχίσουν να μετακυλίονται στις τελικές τιμές, τα νοικοκυριά θα εξακολουθήσουν να πιέζονται, ακόμη και με βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης.
