Ένα νέο πακέτο πρωτοβουλιών προωθεί ο Κλάδος Αποβλήτων της ΡΑΑΕΥ επιχειρώντας να αλλάξει τα δεδομένα στη λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ), δίνοντας έμφαση όχι μόνο στη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις τους αλλά κυρίως στη μετρήσιμη αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών τους. Στόχος είναι η ενίσχυση της επιχειρησιακής τους απόδοσης μέσα από ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο αξιολόγησης, παρακολούθησης και υποστήριξης.
Όπως, χαρακτηριστικά ανέφερε ο Αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ, καθηγητής του ΕΜΠ Κωνσταντίνος Αραβώσης, κατά τη διάρκεια ενημερωτικής συνάντησης, η χώρα καλείται να επιταχύνει τη μετάβασή της στην κυκλική οικονομία, ώστε έως το 2030 η ταφή αποβλήτων να μειωθεί από περίπου 80% σήμερα στο 10%, η ανακύκλωση να αυξηθεί από 18% στο 65%, ενώ το 25% των στερεών αποβλήτων να οδηγείται σε ενεργειακή αξιοποίηση.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΡΑΑΕΥ προωθεί την εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω», το οποίο μπορεί να υλοποιηθεί με διαφορετικά μοντέλα, όπως η αγορά ειδικών σακουλών, η χρήση ατομικού κάδου με προσωπική κάρτα ή η πρόσβαση σε κοινό κάδο μέσω ατομικής κάρτας. Κοινός παρονομαστής όλων των επιλογών είναι η καταγραφή των ποσοτήτων σύμμεικτων αποβλήτων που παράγει κάθε χρήστης, υπό την προϋπόθεση ότι λειτουργούν αποτελεσματικά τα συστήματα ανακύκλωσης μέσω του μπλε και του καφέ κάδου.
Η Αρχή μετατοπίζει πλέον το βάρος από τον έλεγχο της τυπικής συμμόρφωσης των ΦοΔΣΑ στη συστηματική αξιολόγηση της πραγματικής τους απόδοσης. Για τον σκοπό αυτό εισάγει νέους δείκτες αξιολόγησης, κοινές μεθοδολογίες και σύγχρονα εργαλεία παρακολούθησης, τα οποία θα επιτρέπουν αντικειμενικές συγκρίσεις μεταξύ των φορέων.
Ο Κλάδος Αποβλήτων, που λειτουργεί στο πλαίσιο της ΡΑΑΕΥ σύμφωνα με τον νόμο 5037/2023, έχει αναλάβει ένα ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πιστοποίηση της διαχειριστικής επάρκειας των ΦοΔΣΑ, η εποπτεία της οικονομικής αποδοτικότητας των υπηρεσιών τους, η ανάπτυξη μεθοδολογιών κοστολόγησης και τιμολόγησης, καθώς και η εξέταση καταγγελιών και η διασφάλιση της διαφάνειας στις χρεώσεις προς τους πολίτες.
Πλήρης πιστοποίηση των ΦοΔΣΑ
Μέσα σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών, όπως αναφέρθηκε, ο Κλάδος έχει ήδη καταγράψει ουσιαστικά αποτελέσματα. Για το 2025 πιστοποιήθηκαν ως διαχειριστικά επαρκείς οι 13 από τους 14 ΦοΔΣΑ της χώρας, ενώ για το 2026 η πιστοποίηση καλύπτει πλέον και τους 14 φορείς. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί ότι το σύνολο του συστήματος διαθέτει πλέον τις βασικές οργανωτικές και επιχειρησιακές προϋποθέσεις για να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις της νέας περιόδου.
Παράλληλα, εκδόθηκαν οι συνολικές εκθέσεις αξιολόγησης για δύο διαδοχικά έτη, ενώ επικαιροποιήθηκε και ο Οδηγός Πιστοποίησης των ΦοΔΣΑ, ο οποίος αποτυπώνει με σαφήνεια τα στάδια της διαδικασίας, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και τα σχετικά χρονοδιαγράμματα, διασφαλίζοντας ενιαία εφαρμογή σε όλη τη χώρα.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ΡΑΑΕΥ, η διαχειριστική επάρκεια αποτελεί μόνο την αφετηρία. Το επόμενο βήμα είναι η δημιουργία ενός συστήματος που θα αποτυπώνει με αξιόπιστο τρόπο τις πραγματικές επιδόσεις κάθε φορέα. Για τον λόγο αυτό αναπτύσσεται ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο δεικτών, το οποίο θα επιτρέπει την τυποποιημένη συλλογή στοιχείων, τη συγκριτική αξιολόγηση των ΦοΔΣΑ και τον σχεδιασμό στοχευμένων παρεμβάσεων βελτίωσης. Σύμφωνα με την Αρχή, μόνο μέσα από αξιόπιστα δεδομένα μπορούν να αξιολογούνται αντικειμενικά οι επιδόσεις των φορέων και να κατευθύνονται αποτελεσματικότερα οι δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι.
Νέα εργαλεία και ψηφιακές εφαρμογές
Σε εξέλιξη, παράλληλα, όπως αναφέρθηκε, βρίσκεται ένα ευρύ πρόγραμμα υποστηρικτικών δράσεων, το οποίο περιλαμβάνει την ανάπτυξη νέας μεθοδολογίας κοστολόγησης και τιμολόγησης των υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων, με βάση τα διαφορετικά ρεύματα αποβλήτων, τη δημιουργία μοντέλου υπολογισμού χρηματοοικονομικών, τεχνικών και περιβαλλοντικών δεικτών, την ανάπτυξη δεικτών για την παρακολούθηση της ανακύκλωσης και της εφαρμογής των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), καθώς και τη δημιουργία γεωπληροφοριακού χάρτη των σχετικών υποδομών.
Παράλληλα, προχωρά η έκδοση πρακτικού οδηγού για τον υπολογισμό του βιογενούς κλάσματος των αποβλήτων, ενώ έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία η ψηφιακή πλατφόρμα καταγγελιών myRAAEY, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν να υποβάλλουν αναφορές και παράπονα για ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων.
Η επεξεργασία των διαθέσιμων στοιχείων ανέδειξε σειρά προκλήσεων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι ΦοΔΣΑ, όπως οι σημαντικές διαφοροποιήσεις στις οργανωτικές δομές και στις υποδομές, οι διαφορετικές μέθοδοι υπολογισμού βασικών μεγεθών, η περιορισμένη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, οι δυσκολίες που προέκυψαν από συγχωνεύσεις οργανισμών, καθώς και η περιορισμένη εμπειρία σε οργανωμένες διαδικασίες αναφοράς στοιχείων (reporting).
Κατά τη ΡΑΑΕΥ, η καταγραφή αυτών των αδυναμιών αποτελεί προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός ενιαίου, διαφανούς και αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης της διαχείρισης αποβλήτων σε εθνικό επίπεδο.
Για τους πολίτες, η νέα αυτή προσέγγιση αναμένεται να μεταφραστεί σε μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς το κόστος και την ποιότητα των υπηρεσιών, σε δυνατότητα σύγκρισης των επιδόσεων των φορέων, σε ισχυρότερη λογοδοσία της δημόσιας διοίκησης και σε αποτελεσματικότερη υλοποίηση των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την πρόληψη παραγωγής αποβλήτων, την ανακύκλωση, την ανάκτηση υλικών και τον δραστικό περιορισμό της ταφής.
Οι επόμενες κινήσεις
Έως το τέλος του έτους, η ΡΑΑΕΥ σχεδιάζει να επικαιροποιήσει το πλαίσιο μέτρων για την επιχειρησιακή λειτουργία των ΦοΔΣΑ, να δημοσιεύσει την πρώτη ολοκληρωμένη έκθεση δεικτών διαχείρισης αποβλήτων ανά φορέα και περιοχή ευθύνης, να αναθεωρήσει εκ νέου τον Οδηγό Πιστοποίησης, να εκδώσει τη μεθοδολογία εφαρμογής του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» για τους δήμους και τον κλάδο HORECA, να ολοκληρώσει τη νέα μεθοδολογία κοστολόγησης των υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων και να παρουσιάσει πρακτικό οδηγό για τη διαχείριση των βιοαποβλήτων.
