Την ανάγκη για ένα σύγχρονο ρυθμιστικό πλαίσιο που αναγνωρίζει τη σημασία των επιβατικών μεταφορών, κατά παραγγελία. στη Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα επισημαίνει κείμενο πολιτικής του ΚΕΦΙΜ, που εξετάζει πώς οι επιβατικές μεταφορές κατά παραγγελία μετασχηματίζονται από τις ψηφιακές πλατφόρμες.
Σε μια συγκυρία, που ο κλάδος των ταξί κινητοποιείται θέτοντας μια σειρά από ζητήματα, η μελέτη εστιάζει στην ανασκόπηση πρόσφατων εμπειρικών ερευνών για τον κλάδο στην Ελλάδα, καθώς και των βασικών συμπερασμάτων της Γνωμοδότησης της Επιτροπής Ανταγωνισμού σχετικά με την εκμίσθωση επιβατηγών ιδιωτικής χρήσης (ΕΙΧ) οχημάτων με οδηγό.
Να σημειωθεί ότι τα συνδικάτα των ταξί ζητούν φορολογική εξομοίωση των ταξί με τις εφαρμογές μεταφορών (τύπου Uber) και αυστηρότερος διαχωρισμός των υπηρεσιών ΕΙΧ κάνοντας λόγο για τη διασφάλιση όρων ίσου ανταγωνισμού.
Το πλαίσιο
Πάντως η ανάλυση δείχνει ότι βασικοί περιορισμοί του ν. 4530/2018, όπως η υποχρέωση επιστροφής στη βάση και οι κανόνες ελάχιστης διάρκειας και κόστους μίσθωσης για τα ΕΙΧ με οδηγό, μειώνουν τη λειτουργική αποδοτικότητα, περιορίζουν τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών και επιβαρύνουν την εμπειρία του επιβάτη, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν τις «κενές» διαδρομές, το κόστος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ειδικά σε αστικά κέντρα και τουριστικές περιοχές αιχμής.
Οι επιβατικές μεταφορές κατά παραγγελία (όπως η Uber και η Freenow by Lyft) αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της βιώσιμης αστικής κινητικότητας σύμφωνα με το νέο Policy Paper του ΚΕΦΙΜ, το οποίο υπογραμμίζει την ανάγκη για ένα σύγχρονο ρυθμιστικό πλαίσιο για την Ελλάδα που θα αντανακλά αυτή την πραγματικότητα και θα ανταποκρίνεται στις υφιστάμενες τεχνολογικές και λειτουργικές συνθήκες της αγοράς επιβατικών μεταφορών.
Στη μελέτη παρουσιάζεται μια ανασκόπηση πρόσφατων εμπειρικών ερευνών για τον κλάδο στην Ελλάδα, καθώς και των βασικών συμπερασμάτων της Γνωμοδότησης της Επιτροπής Ανταγωνισμού σχετικά με την εκμίσθωση επιβατηγών ιδιωτικής χρήσης (ΕΙΧ) οχημάτων με οδηγό.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη μελέτη:
Το ισχύον στη χώρα μας ρυθμιστικό πλαίσιο της αγοράς επιβατικών μεταφορών κατά παραγγελία δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες τεχνολογικές συνθήκες και στις ανάγκες για ψηφιακό μετασχηματισμό του κλάδου.
Οι υφιστάμενοι λειτουργικοί περιορισμοί, όπως η υποχρέωση επιστροφής στη βάση και οι κανόνες ελάχιστης διάρκειας μίσθωσης, επηρεάζουν τη λειτουργική αποδοτικότητα της αγοράς, τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών και την εμπειρία του χρήστη, με επιπτώσεις στην κυκλοφοριακή επιβάρυνση, το λειτουργικό κόστος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Όπως καταδεικνύουν τα εμπειρικά δεδομένα, η ανάπτυξη υπηρεσιών κατά παραγγελία δεν συνεπάγεται αναγκαστικά υποκατάσταση των ταξί, αλλά μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα μέσα μεταφοράς. Μάλιστα, η κύρια μετατόπιση ζήτησης φαίνεται να αφορά κυρίως τα ΙΧ, στοιχείο που συνδέεται με δυνητικά οφέλη για την αντιμετώπιση της κυκλοφοριακής συμφόρησης και τη συνολική λειτουργία του συστήματος αστικής κινητικότητας.
Η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων αξιολόγησης και φήμης συνδέεται με καλύτερη ποιότητα υπηρεσιών και ενισχυμένα κίνητρα επαγγελματικής συμπεριφοράς εκ μέρους των παρόχων. Η τεχνολογία δεν λειτουργεί μόνο διαμεσολαβητικά, αλλά και ως μηχανισμός περιορισμού ασυμμετριών πληροφόρησης και ενίσχυσης της διαφάνειας για τον επιβάτη.
Η έντονη εποχικότητα της ζήτησης, ιδίως σε τουριστικές και νησιωτικές περιοχές, καθιστά κρίσιμη τη δυνατότητα ευέλικτης προσαρμογής της προσφοράς μεταφορικών υπηρεσιών.
Η πρόσφατη Γνωμοδότηση 41/2026 της Επιτροπής Ανταγωνισμού επιβεβαιώνει, υπό το πρίσμα του δικαίου του ελεύθερου ανταγωνισμού και της αρχής της αναλογικότητας, την ανάγκη επανεξέτασης βασικών λειτουργικών περιορισμών (όπως η ελάχιστη διάρκεια μίσθωσης, ο ελάχιστος χρόνος προκράτησης και η υποχρέωση επιστροφής στη βάση), επισημαίνοντας ότι η διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας επιμέρους κατηγοριών παρόχων δεν συνιστά επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος που να δικαιολογεί περιορισμούς στον ανταγωνισμό.
Όπως τόνισε ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας: «Αν θέλουμε πραγματικά να βελτιώσουμε το βιοτικό μας επίπεδο, θα πρέπει να πάψουμε να προστατεύουμε με στενόμυαλο τρόπο τα συντεχνιακά συμφέροντα ισχυρών ομάδων. Ο στόχος της διασφάλισης της οικονομικής βιωσιμότητας των υπηρεσιών ταξί δεν συνιστά επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος που δικαιολογεί περιορισμό θεμελιωδών ελευθεριών. Προέχει η εξυπηρέτηση των πολιτών και των τουριστών. Αντ’ αυτού το σχέδιο νόμου για τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση μεταφορών, που τέθηκε πριν λίγες μέρες σε διαβούλευση, όχι μόνο διατηρεί τους περισσότερους περιορισμούς στη λειτουργία επιβατικών ιδιωτικής χρήσης (ΕΙΧ) με οδηγό, αλλά εισάγει και νέους που έχουν ήδη ακυρωθεί δύο φορές από το Συμβούλιο της Επικρατείας στο παρελθόν. Πριν την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή, το Υπουργείο θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του την πρόσφατη Γνωμοδότηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού που επιβεβαιώνει την ανάγκη επανεξέτασης βασικών λειτουργικών περιορισμών στη λειτουργία επιβατικών ιδιωτικής χρήσης με οδηγό. Αν επιθυμούμε ως χώρα να προστατεύσουμε τα ταξί από τον ανταγωνισμό μπορούμε να διατηρήσουμε για μία οχταετία ένα ελάχιστο τίμημα μίσθωσης για τα ΕΙΧ με οδηγό, το οποίο θα είναι λίγο υψηλότερο από το αντίστοιχο των ταξί, διασφαλίζοντας έτσι ότι το ταξί θα παραμείνει η προεπιλεγμένη και οικονομικότερη επιλογή όταν είναι διαθέσιμο».
Το Policy Paper «Επιβατικές Μεταφορές Κατά Παραγγελία: Η Ανάγκη για Ένα Σύγχρονο Ρυθμιστικό Πλαίσιο που Αναγνωρίζει τη Σημασία τους στη Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα» συνέγραψαν ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας, ο Βοηθός Ερευνητής του ΚΕΦΙΜ Χρήστος Λούκας, και ο Ερευνητής του ΚΕΦΙΜ Ίων Βαλλιάνος.
Μελέτη ΙΟΒΕ
Στο μεταξύ με βάση μελέτη του ΙΟΒΕ για τη συμβολή της Uber στην ελληνική οικονομία μετά από 10 χρόνια παρουσίας καταγράσφονται τα εξής:
- Τα έσοδα των ταξί από διαδρομές μέσω της Uber πρόσθεσαν σχεδόν 50 εκατ. ευρώ άμεσα στο ελληνικό ΑΕΠ το 2024
- Η συνολική επίδραση της Uber στο ΑΕΠ της Ελλάδας, εάν συμπεριληφθούν οι έμμεσες και οι προκαλούμενες επιδράσεις, φτάνει τα 110 εκατ. ευρώ.
- Η συνολική επίδραση της Uber στην απασχόληση αντιστοιχεί σε περισσότερες από 6.900 θέσεις εργασίας.
- Οι διαδρομές μέσω Uber ενίσχυσαν τα δημόσια έσοδα κατά 34 εκατ. ευρώ και οδήγησαν στη μείωση της διαφυγής εσόδων ΦΠΑ κατά 6,6 εκατ. ευρώ το 2024.
Αναλυτικά, πάνω από 110 εκατ. ευρώ εκτιμάται ότι πρόσθεσαν στην ελληνική οικονομία οι διαδρομές ταξί που πραγματοποιήθηκαν το 2024 μέσω της Uber, ενώ η λειτουργία της εταιρείας έχει συνολική επίδραση στην απασχόληση που αντιστοιχεί σε περισσότερες από 6.900 θέσεις εργασίας, σύμφωνα με τη μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) «Η συμβολή της Uber στην ελληνική οικονομία, μετά από 10 χρόνια παρουσίας», που ολοκληρώθηκε πρόσφατα.
Η μελέτη καταγράφει το σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο της λειτουργίας της Uber στην Ελλάδα η οποία εξελίχθηκε με γρήγορους ρυθμούς την τελευταία δεκαετία: Η βάση των οδηγών της Uber αυξήθηκε από 244 το 2015 σε σχεδόν 5.000 το 2024, καλύπτοντας πλέον πάνω από το 10% της απασχόλησης στον κλάδο των ταξί. Συνολικά, η Uber υποστηρίζει πάνω από 6.900 θέσεις εργασίας στο σύνολο της οικονομίας.
Τα έσοδα που παράγονται μέσω της Uber εξαπλασιάστηκαν μεταξύ 2015 και 2024, με σημαντική άνοδο στις νυχτερινές διαδρομές και τις μετακινήσεις από και προς τα αεροδρόμια, ως αποτέλεσμα της αύξησης του τουρισμού και της εγχώριας ζήτησης. Εκτιμάται ότι οι διαδρομές ταξί της Uber συνεισέφεραν 110 εκατ. ευρώ στο ελληνικό ΑΕΠ το 2024 (ή 0,05% του συνόλου), με άμεση επίδραση σχεδόν 50 εκατ. ευρώ και έμμεσες και προκαλούμενες επιδράσεις περίπου 60,5 εκατ. ευρώ.
Μόνο το 2024 τα δημόσια έσοδα από φόρους και ασφαλιστικές εισφορές ανήλθαν σε 34,2 εκατ. ευρώ, ενώ οι πλήρως ψηφιακές συναλλαγές της Uber απέφεραν επιπλέον 6,6 εκατ. ευρώ σε έσοδα ΦΠΑ, καθώς οι διαδρομές μέσω Uber πληρώνονται σχεδόν αποκλειστικά ψηφιακά.
Αναξιοποίητη δυναμική
Αξιοποιώντας τη 10χρόνη παρουσία της Uber στην Ελλάδα, η μελέτη του ΙΟΒΕ αναδεικνύει και χαμένες ευκαιρίες λόγω του ελληνικού ρυθμιστικού πλαισίου μέσω αναλυτικής σύγκρισης με την Πορτογαλία, η οποία διαθέτει παρόμοια χαρακτηριστικά με την Ελλάδα, τόσο σε επίπεδο μεγέθους όσο και σε δημογραφικούς και οικονομικούς δείκτες.
Η Πορτογαλία προχώρησε το 2018 σε μια δομική μεταρρύθμιση που απλοποίησε τη λειτουργία υπηρεσιών μίσθωσης οχημάτων με οδηγό, επιτρέποντας στον κλάδο να αναπτυχθεί ραγδαία. Το 2023, ο κύκλος εργασιών του κλάδου των ταξί στην Πορτογαλία ξεπέρασε εκείνον της Ελλάδας κατά 40%, παρά το γεγονός ότι πριν από τη μεταρρύθμιση υπολειπόταν κατά 24%. Η απασχόληση στον κλάδο των ταξί στην Πορτογαλία αυξήθηκε σημαντικά κατά την περίοδο 2018-2023, σε αντίθεση με τη μείωση που παρατηρήθηκε στην Ελλάδα.
Όσον αφορά στην απασχόληση, το 2024, οι οδηγοί της Uber στην Πορτογαλία ήταν 6,4 φορές περισσότεροι από ό,τι στην Ελλάδα. Ακόμη, ο στόλος των ταξί της Πορτογαλίας είναι νεότερος, με τα δύο τρίτα των οχημάτων της να έχουν κατασκευαστεί το 2020 ή μεταγενέστερα, όταν στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό είναι κάτω του 25%.
Προτάσεις πολιτικής
Η υπερβολικά περιοριστική νομοθεσία για τις υπηρεσίες μίσθωσης οχημάτων στην Ελλάδα θα πρέπει να εξορθολογιστεί για να βελτιωθεί η αποδοτικότητα και η βιωσιμότητα των αστικών μεταφορών, εκτιμά η μελέτη του ΙΟΒΕ σημειώνοντας πως η ευθυγράμμιση της ελληνικής νομοθεσίας με το πλαίσιο της Πορτογαλίας (και άλλων ευρωπαϊκών χωρών) θα μπορούσε να αυξήσει τον κύκλο εργασιών του κλάδου των ταξί και των μισθωμένων οχημάτων με οδηγό κατά 284 εκατ. ευρώ και να δημιουργήσει 2.900 επιπλέον θέσεις εργασίας οδηγών.
Για την περαιτέρω μεγέθυνση της αγοράς, τη βελτίωση της αστικής βιώσιμης κινητικότητας αλλά και την ενίσχυση των καταναλωτών, το ΙΟΒΕ προτείνει τις εξής δράσεις και μεταρρυθμίσεις:
Μείωση των περιορισμών για τα μισθωμένα οχήματα με οδηγό: Η άρση των υπερβολικών περιορισμών στις λειτουργίες των μισθωμένων οχημάτων (Επιβατηγά Ιδιωτικής Χρήσης - ΕΙΧ) με οδηγό, όπως η υποχρέωση «επιστροφής στην έδρα», η ελάχιστη διάρκεια διαδρομής, η μεγάλη περίοδος προκράτησης και οι υψηλές ελάχιστες τιμές, θα ευθυγραμμίσει την εθνική νομοθεσία με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ και θα ενισχύσει τον ανταγωνισμό στον τομέα της αστικής κινητικότητας.
Διευκόλυνση της χρήσης ΕΙΧ με οδηγό από της ψηφιακές πλατφόρμες: Η μείωση των περιορισμών στα ΕΙΧ με οδηγό θα επιτρέψει στις ψηφιακές πλατφόρμες να λειτουργούν με αυτά τα οχήματα, διευρύνοντας σημαντικά τις επιλογές των καταναλωτών, βελτιώνοντας την ποιότητα των υπηρεσιών και ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα των μεταφορών σε εθνικό επίπεδο.
Παροχή κινήτρων για συνεπιβατικές διαδρομές (pooled rides): Δίνοντας τη δυνατότητα στους παρόχους να χρεώνουν χαμηλότερους ναύλους για συνεπιβατικές διαδρομές μειώνεται η περιβαλλοντική επιβάρυνση από τις υπηρεσίες μεταφορών και βελτιώνεται η αστική κινητικότητα.
