Νέα δεδομένα για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια δημιουργεί η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, καθώς η Σαουδική Αραβία ανέστειλε προσωρινά τη λειτουργία του πετρελαιαγωγού East-West, μετά από επίθεση με drone, ενώ την ίδια ώρα οι φιλοϊρανοί Χούθι ενισχύουν τον έλεγχό τους σε κρίσιμα σημεία της Ερυθράς Θάλασσας.
Ο συνδυασμός των δύο εξελίξεων περιορίζει τις διαθέσιμες εναλλακτικές διαδρομές για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές, σε μια περίοδο κατά την οποία τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κλειστά λόγω του πολέμου.
Η εξέλιξη αυξάνει τους κινδύνους για περαιτέρω άνοδο των διεθνών τιμών ενέργειας, ενώ ενισχύει ταυτόχρονα τη γεωπολιτική θέση του Ιράν, το οποίο έχει τη δυνατότητα να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στη Σαουδική Αραβία και την Ουάσιγκτον.
East-West: Η εναλλακτική που χάνεται
Ο αγωγός East-West, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, αποτελεί τη σημαντικότερη εναλλακτική οδό της Σαουδικής Αραβίας για τη μεταφορά αργού προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Η υποδομή συνδέει την περιοχή του Αμπκάικ με το Γιανμπού και μπορεί να μεταφέρει περίπου 4 έως 5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 4%-5% της παγκόσμιας προσφοράς.
Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι έθεσε προσωρινά τον αγωγό εκτός λειτουργίας για λόγους ασφαλείας, μετά από επίθεση με drone. Σύμφωνα με τη Βαγδάτη και το Ριάντ, η επίθεση ξεκίνησε από το Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές.
Δορυφορικές εικόνες έδειξαν μαύρο καπνό να υψώνεται από περιοχή του αγωγού νότια της Μεδίνας, ενώ το σαουδαραβικό υπουργείο Εξωτερικών έκανε λόγο για τραυματισμούς και ζημιές, οι επιπτώσεις των οποίων στις εξαγωγές αξιολογούνται.
Η αναστολή λειτουργίας του East-West αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG, δεν αποτελούν αυτή τη στιγμή αξιόπιστη δίοδο για τις ενεργειακές ροές.
Οι Χούθι απειλούν και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Την ίδια ώρα, οι εξελίξεις στην Υεμένη δημιουργούν ένα δεύτερο μέτωπο κινδύνου.
Οι Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, έχουν πραγματοποιήσει ταχύτατη προέλαση στις δυτικές ακτές της Υεμένης, καταλαμβάνοντας περιοχές γύρω από τη Χοντέιντα και τη Μόχα, αλλά και στρατηγικά νησιά στην Ερυθρά Θάλασσα, μεταξύ των οποίων το Περίμ.
Η εξέλιξη αυτή τους φέρνει πιο κοντά στον έλεγχο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, του στρατηγικού στενού που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό.
Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου, καθώς μέσω αυτού πραγματοποιείται η θαλάσσια σύνδεση Ευρώπης και Ασίας. Ενδεχόμενος περιορισμός της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει νέες καθυστερήσεις, υψηλότερα ναύλα και σημαντικές επιβαρύνσεις στις ενεργειακές μεταφορές.
Έτσι, η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία: η βασική εναλλακτική χερσαία οδός προς την Ερυθρά Θάλασσα, ο East-West, έχει τεθεί προσωρινά εκτός λειτουργίας, ενώ η θαλάσσια διαδρομή μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αντιμετωπίζει αυξανόμενους κινδύνους.
Το γεωπολιτικό όφελος για το Ιράν
Οι εξελίξεις ενισχύουν τη γεωπολιτική θέση της Τεχεράνης, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη Σαουδική Αραβία και τις ΗΠΑ, αλλά παράλληλα διαθέτει σημαντική επιρροή στους Χούθι.
Η δημιουργία προβλημάτων και στα δύο βασικά θαλάσσια περάσματα γύρω από την Αραβική Χερσόνησο —το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ— αυξάνει τον κίνδυνο σημαντικής συρρίκνωσης των διαθέσιμων ενεργειακών ροών και, κατ’ επέκταση, εκτίναξης του ενεργειακού κόστους.
Για την Τεχεράνη, αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα απέναντι στην Ουάσιγκτον. Παράλληλα, επιβαρύνει τη θέση της Σαουδικής Αραβίας, του βασικού περιφερειακού ανταγωνιστή του Ιράν.
Ωστόσο, η εξέλιξη εμπεριέχει και σημαντικό κίνδυνο κλιμάκωσης. Εάν το Ριάντ αποφασίσει να προχωρήσει σε στρατιωτική απάντηση εναντίον των Χούθι, το μέτωπο της Υεμένης θα μπορούσε να συνδεθεί ακόμη πιο άμεσα με τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν, διευρύνοντας το γεωγραφικό και ενεργειακό αποτύπωμα του πολέμου.
Η Σαουδική Αραβία ζητά αμερικανική βοήθεια
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο πρίγκιπας διάδοχος και de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε, σύμφωνα με πηγές του Reuters, αμερικανική στρατιωτική συνδρομή εναντίον των Χούθι.
Η Ουάσιγκτον φέρεται να μην επιθυμεί, τουλάχιστον προς το παρόν, άμεση στρατιωτική εμπλοκή, αλλά να είναι διατεθειμένη να προσφέρει πληροφορίες και υποστήριξη στον τομέα των υπηρεσιών πληροφοριών.
Την ίδια στιγμή, οι Χούθι φέρονται να έχουν ζητήσει από την αμερικανική κυβέρνηση να μην εμπλακεί άμεσα στη σύγκρουση.
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι το Ιράκ διατηρεί στενούς δεσμούς τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη. Μετά την επίθεση στον East-West, η Βαγδάτη απομάκρυνε στρατιωτικό διοικητή και αρχηγό της αστυνομίας στην επαρχία Μαϊσάν, ενώ έκλεισε και βασικό συνοριακό πέρασμα της περιοχής.
Κρίσιμο το επόμενο διάστημα για τις αγορές πετρελαίου
Το μεγάλο ερώτημα για τις ενεργειακές αγορές είναι πλέον αν η κρίση θα περιοριστεί σε προσωρινές διαταραχές ή αν θα εξελιχθεί σε παρατεταμένο πρόβλημα στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Η απώλεια του East-West ως εναλλακτικής διαδρομής, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη αβεβαιότητα γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και το Ορμούζ, περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών για τους παραγωγούς του Κόλπου.
Παράλληλα, η παραγωγή σαουδαραβικού αργού βρίσκεται ήδη σε χαμηλά επίπεδα δεκαετιών, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία της αγοράς σε οποιαδήποτε νέα διαταραχή.
Εάν οι τρεις βασικές οδοί —Ορμούζ, East-West και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ— παραμείνουν ταυτόχρονα υπό πίεση, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στη Μέση Ανατολή. Η Ευρώπη και η Ασία θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος μεταφοράς και ενέργειας, ενώ οι τιμές του πετρελαίου θα παραμείνουν εκτεθειμένες σε έντονες ανοδικές πιέσεις.
