Η αναδιάταξη του ενεργειακού χάρτη στην Ευρώπη ανοίγει ένα σημαντικό παράθυρο ευκαιρίας για την Ελλάδα, καθώς η υποχώρηση του ρωσικού φυσικού αερίου δημιουργεί ένα μεγάλο κενό εφοδιασμού στα Βαλκάνια και στην Κεντρική Ευρώπη. Για να μετατραπεί, ωστόσο, αυτή η συγκυρία σε πραγματικό εμπορικό πλεονέκτημα για τη χώρα, απαιτούνται ανταγωνιστικότεροι όροι μεταφοράς, νέες επενδύσεις και προσαρμογές στο ρυθμιστικό περιβάλλον.
Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα του Κώστα Σιφναίου, Αντιπροέδρου και Διευθύνοντος Συμβούλου της Gastrade, κατά την τοποθέτησή του στην εσπερίδα της ΡΑΑΕΥ για το φυσικό αέριο και τις γεωστρατηγικές ενεργειακές υποδομές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Gastrade, η ζήτηση φυσικού αερίου στις χώρες που συνδέονται με τον Κάθετο Διάδρομο αναμένεται να διαμορφωθεί στα 74,1 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως έως το 2030. Την ίδια στιγμή, το έλλειμμα προσφοράς υπολογίζεται στα 19 bcm τον χρόνο, δημιουργώντας μια νέα αγορά την οποία θα διεκδικήσουν διαφορετικές πύλες και διαδρομές εφοδιασμού.
Το κενό που μπορεί να καλύψει το LNG
Από τα 19 bcm, περίπου 7-8 bcm ετησίως εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να προέλθουν από το ρουμανικό κοίτασμα Neptun Deep. Παραμένει έτσι ένα κενό της τάξης των 12 bcm, το οποίο αναμένεται να καλυφθεί σε σημαντικό βαθμό μέσω εισαγωγών LNG.
Η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη από το 2027 και μετά. Με την αναμενόμενη απόσυρση των ρωσικών ποσοτήτων, οι πρόσθετες ανάγκες της περιοχής εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσουν τα 16-17 bcm ετησίως. Παράλληλα, η σταδιακή αντικατάσταση του άνθρακα από φυσικό αέριο σε επιμέρους αγορές προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα ενίσχυσης της ζήτησης.
Μέσα σε αυτό το νέο τοπίο, οι ελληνικές υποδομές LNG και ο Κάθετος Διάδρομος μπορούν να αποκτήσουν αναβαθμισμένο ρόλο, μεταφέροντας ποσότητες από τον Νότο προς τα Βαλκάνια και στη συνέχεια προς την Κεντρική Ευρώπη. Η Ελλάδα, όμως, δεν θα κινηθεί χωρίς ανταγωνισμό, καθώς και άλλες διαδρομές θα επιχειρήσουν να καλύψουν το ίδιο κενό.
Το στοίχημα της Σερβίας και των Δυτικών Βαλκανίων
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά πλέον η επέκταση των διαδρομών προς τη Σερβία και συνολικά τα Δυτικά Βαλκάνια. Μέσω αυτών των αγορών δημιουργείται πρόσβαση βορειότερα, προς χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής προσπάθειας απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο.
Κατά τον κ. Σιφναίο, το επόμενο βήμα είναι η ανάπτυξη ανταγωνιστικών προϊόντων μεταφοράς προς αυτές τις κατευθύνσεις, κάτι που απαιτεί στενότερη συνεργασία μεταξύ των χωρών και των διαχειριστών κατά μήκος του Διαδρόμου.
Ταυτόχρονα, θα πρέπει να αποτυπωθούν οι πρόσθετες επενδύσεις που χρειάζονται σε κάθε εθνικό σύστημα, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι οι απαιτούμενες ποσότητες μπορούν πράγματι να κινηθούν από τις ελληνικές πύλες εισόδου μέχρι τις τελικές αγορές.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η διαθέσιμη δυναμικότητα, αλλά και η τιμή. Όσο περισσότερα συστήματα μεταφοράς διασχίζει το αέριο τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά το σωρευτικό κόστος των επιμέρους χρεώσεων. Επομένως, η ύπαρξη των υποδομών δεν αρκεί από μόνη της: η συνολική διαδρομή πρέπει να είναι οικονομικά ανταγωνιστική απέναντι στις εναλλακτικές πηγές και οδούς τροφοδοσίας.
Στο τραπέζι και η προσαρμογή της ρύθμισης
Ένα ακόμη κομμάτι της εξίσωσης αφορά το ρυθμιστικό πλαίσιο. Ο επικεφαλής της Gastrade έθεσε την ανάγκη να εξεταστεί κατά πόσο οι υφιστάμενοι κανόνες ανταποκρίνονται στη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου.
Στόχος δεν είναι η απόκλιση από το ευρωπαϊκό πλαίσιο, αλλά η προσαρμογή του ώστε να μπορεί να υποστηρίξει επενδύσεις που ενισχύουν την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανθεκτικότητα των ενεργειακών συστημάτων.
Για την Ελλάδα, συνεπώς, το μεγάλο στοίχημα της επόμενης περιόδου είναι να μετατρέψει το γεωγραφικό και υποδομιακό της πλεονέκτημα σε εμπορικό. Με ένα δυνητικό κενό δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων να ανοίγει βορειότερα, η δυνατότητα διοχέτευσης LNG, και ιδιαίτερα αμερικανικού LNG, από τις ελληνικές πύλες προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά τον περιφερειακό ρόλο της χώρας. Προϋπόθεση είναι η διαδρομή να διαθέτει όχι μόνο επαρκείς υποδομές, αλλά και κόστος και κανόνες που θα την καταστήσουν ανταγωνιστική στην πράξη.
