Ανταπόκριση Κρήτη
Μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες εφαρμογές της ενεργειακής μετάβασης στον πρωτογενή τομέα φαίνεται να είναι τα αγροβολταϊκά συστήματα, τα οποία επιτρέπουν τη συνύπαρξη γεωργικής παραγωγής και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην ίδια έκταση γης. Σε μια περίοδο όπου η κλιματική αλλαγή, η λειψυδρία και το αυξημένο ενεργειακό κόστος πιέζουν τους παραγωγούς, η συγκεκριμένη τεχνολογία προβάλλει ως μια πιθανή απάντηση για το μέλλον της αγροτικής οικονομίας της Κρήτης.
Όπως επισημαίνει στο Energymag ο χημικός μηχανικός και ερευνητής Γιάννης Βουρδουμπάς, τα αγροβολταϊκά εγκαθίστανται πάνω από τις καλλιέργειες σε κατάλληλο ύψος, επιτρέποντας την απρόσκοπτη καλλιεργητική δραστηριότητα. Η μερική σκίαση που δημιουργούν δεν εμποδίζει την ανάπτυξη των φυτών, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις συμβάλλει στη βελτίωση του μικροκλίματος, περιορίζοντας τη θερμική καταπόνηση και μειώνοντας τις απώλειες νερού από την εξάτμιση.
Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κρήτη, όπου η μείωση των βροχοπτώσεων και οι συχνότεροι καύσωνες δημιουργούν νέες προκλήσεις για τη γεωργία. Η εξοικονόμηση νερού, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, μπορεί να προσφέρει ένα πρόσθετο εργαλείο προσαρμογής στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Σύμφωνα με τον κ. Βουρδουμπά, οι αγρότες μπορούν να συνεχίσουν να καλλιεργούν τη γη τους και παράλληλα να αξιοποιούν την παραγόμενη ενέργεια για ιδιοκατανάλωση ή για διάθεση στο δίκτυο, αποκτώντας μια συμπληρωματική πηγή εισοδήματος. Παράλληλα, σημειώνει ότι το κόστος των αγροβολταϊκών δεν διαφοροποιείται σημαντικά από εκείνο των συμβατικών φωτοβολταϊκών, καθώς η βασική επιπλέον δαπάνη αφορά τις υποδομές ανύψωσης των πάνελ.
Οι προοπτικές εφαρμογής στην Κρήτη θεωρούνται ιδιαίτερα ευνοϊκές. Η υψηλή ηλιοφάνεια του νησιού, σε συνδυασμό με τη μεγάλη έκταση καλλιεργειών, δημιουργούν ένα περιβάλλον κατάλληλο για την ανάπτυξη τέτοιων συστημάτων. Αμπελώνες, ελαιώνες αλλά και καλλιέργειες κηπευτικών συγκαταλέγονται στις περιπτώσεις όπου τα αγροβολταϊκά θα μπορούσαν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη.
Στους αμπελώνες, η ελεγχόμενη σκίαση μπορεί να περιορίσει τα φαινόμενα υπερθέρμανσης των σταφυλιών και να συμβάλει σε πιο ομαλή ωρίμανση του καρπού. Στους ελαιώνες, η συγκράτηση της υγρασίας στο έδαφος αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη αξία, ενώ στις καλλιέργειες κηπευτικών η προστασία από ακραίες θερμοκρασίες μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση των αποδόσεων.
Αντίστοιχες εφαρμογές έχουν ήδη αναπτυχθεί σε χώρες της Μεσογείου που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις. Στη Γαλλία εφαρμόζονται αγροβολταϊκά σε αμπελώνες με κινητά και περιστρεφόμενα πάνελ, στην Ιταλία σε καλλιέργειες ελιάς και λαχανικών, ενώ στην Ισπανία πιλοτικά έργα έχουν καταγράψει σημαντική μείωση των αναγκών άρδευσης. Αντίστοιχα παραδείγματα συναντώνται στην Πορτογαλία και το Ισραήλ, όπου η έμφαση δίνεται στη βελτιστοποίηση της χρήσης νερού και στην ανθεκτικότητα των καλλιεργειών απέναντι στην κλιματική κρίση.
Την ίδια στιγμή, ο κ. Βουρδουμπάς αναδεικνύει και μια λιγότερο γνωστή διάσταση των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων. Όπως αναφέρει, η φύτευση γηγενών ανθοφόρων φυτών γύρω από τα φωτοβολταϊκά πάρκα μπορεί να ενισχύσει τη βιοποικιλότητα, να ευνοήσει τους πληθυσμούς των επικονιαστών και να συμβάλει ακόμη και στη βελτίωση της απόδοσης των πάνελ μέσω της μείωσης της θερμοκρασίας στο περιβάλλον τους.
Σε ένα περιβάλλον όπου η ενεργειακή ασφάλεια, η διαχείριση των υδάτινων πόρων και η ανθεκτικότητα της αγροτικής παραγωγής αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις, τα αγροβολταϊκά αναδεικνύονται ως μια τεχνολογία που μπορεί να υπηρετήσει ταυτόχρονα πολλαπλούς στόχους. Για την Κρήτη, όπου η γεωργία και η ενέργεια αποτελούν δύο στρατηγικούς πυλώνες της οικονομίας, η συστηματική αξιολόγηση και πιλοτική εφαρμογή τους θα μπορούσε να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο βιώσιμης ανάπτυξης για τον πρωτογενή τομέα.
Ο Γιάννης Βουρδουμπάς είναι Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ, M.Sc., Ph.D. Διετέλεσε καθηγητής στο Τμήμα Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου.
