Η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει σημαντικά πίσω από τον στόχο της για ηλεκτροποίηση της οικονομίας, παρά την ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με την πρόβλεψη της DNV, η ηλεκτρική ενέργεια θα καλύπτει περίπου το 31% της τελικής ενεργειακής ζήτησης το 2040, όταν ο στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να φτάσει το 46%. Το ποσοστό αυτό, εκτιμά η εταιρεία, θα επιτευχθεί περίπου το 2050 — με καθυστέρηση σχεδόν δέκα ετών.
Η απόσταση είναι μεγάλη και αποτυπώνει ένα βασικό παράδοξο της ενεργειακής μετάβασης: η Ευρώπη προσθέτει ολοένα περισσότερη «πράσινη» ισχύ, αλλά δυσκολεύεται να μεταφέρει την ηλεκτρική ενέργεια στις χρήσεις που εξακολουθούν να βασίζονται στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η DNV υπολογίζει ότι η συμμετοχή του ηλεκτρισμού στην τελική ενεργειακή ζήτηση έχει μείνει περίπου στο 21% τα τελευταία χρόνια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί το σημερινό επίπεδο κοντά στο 23% και έχει θέσει ενδιάμεσο στόχο 32% για το 2030, πριν από το 46% το 2040.
Η διαφορά των δύο ποσοστών αφορά τη βάση και τον γεωγραφικό ορισμό των προβλέψεων: η DNV παρουσιάζει σενάριο για την Ευρώπη όπως την ορίζει η ίδια, ενώ ο στόχος της Επιτροπής αφορά την ΕΕ. Το κεντρικό συμπέρασμα, πάντως, είναι κοινό: ο ρυθμός ηλεκτροποίησης παραμένει πολύ αργός για να επιτευχθεί ο στόχος του 2040.
Η ηλεκτροπαραγωγή προχωρά, η κατανάλωση μένει πίσω
Η ανάπτυξη των αιολικών και φωτοβολταϊκών πάρκων δεν αρκεί από μόνη της. Για να μειωθεί η χρήση ορυκτών καυσίμων, πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο κινούνται τα οχήματα, θερμαίνονται τα κτίρια και λειτουργούν οι βιομηχανίες.
Στις μεταφορές, η DNV εκτιμά ότι ο δρόμος θα είναι η μεγαλύτερη νέα πηγή ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2040. Τα ιδιωτικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα αναμένεται να εξαπλωθούν ταχύτερα από τα επαγγελματικά οχήματα, αλλά η ηλεκτρική ενέργεια θα καλύπτει τότε μόλις περίπου το ένα έκτο της τελικής ενεργειακής ζήτησης των οδικών μεταφορών. Το υψηλό αρχικό κόστος αγοράς παραμένει εμπόδιο, ακόμη κι όταν ένα ηλεκτρικό όχημα μπορεί να εμφανίζει χαμηλότερο συνολικό κόστος χρήσης σε βάθος χρόνου.
Στα κτίρια, η μεγαλύτερη δυνατότητα αλλαγής βρίσκεται στη θέρμανση και το ζεστό νερό, όπου οι αντλίες θερμότητας μπορούν να αντικαταστήσουν λέβητες φυσικού αερίου. Ωστόσο, το κόστος εγκατάστασης αποθαρρύνει πολλά νοικοκυριά. Η DNV επισημαίνει ότι το πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα τα χαμηλότερα εισοδήματα, καθώς η συμμετοχή στη μετάβαση απαιτεί αρχική επένδυση, ακόμη και αν η λειτουργία της νέας τεχνολογίας αποδειχθεί φθηνότερη.
Η βιομηχανία έχει ένα πρόσθετο εμπόδιο: την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν το ρεύμα είναι ακριβότερο από το φυσικό αέριο, οι επιχειρήσεις έχουν μικρότερο κίνητρο να αντικαταστήσουν καυστήρες και παραγωγικές διαδικασίες με ηλεκτρικές λύσεις. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα, εντάσσοντας στο σχέδιό της τη μείωση της διαφοράς ανάμεσα στο κόστος ηλεκτρισμού και αερίου. Η DNV σημειώνει ότι οι υψηλές τιμές επιβάρυναν ήδη την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ιδίως μετά την κρίση του 2022.
Τα δίκτυα και η ευελιξία γίνονται ο κρίσιμος κρίκος
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόση ηλεκτρική ενέργεια παράγεται, αλλά και αν το σύστημα μπορεί να τη μεταφέρει και να την αξιοποιήσει όταν και όπου χρειάζεται. Η DNV θεωρεί ότι η Ευρώπη περνά σε μια νέα φάση της ενεργειακής μετάβασης: η ενσωμάτωση της παραγωγής στο σύστημα γίνεται πλέον εξίσου κρίσιμη με την εγκατάσταση νέων μονάδων ΑΠΕ.
Η πρόβλεψη της εταιρείας είναι ότι οι νέες προσθήκες αιολικής και ηλιακής ισχύος στην Ευρώπη θα φτάσουν τα 130 GW το 2026. Πρόκειται για σημαντική επέκταση, αλλά για να στηριχθεί η αυξανόμενη παραγωγή χρειάζονται παράλληλα δίκτυα, διασυνδέσεις, αποθήκευση και ευέλικτες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Η ευρωπαϊκή δράση για τα δίκτυα έχει καταγράψει επενδυτικές ανάγκες 584 δισ. ευρώ για την επόμενη δεκαετία.
Η αποθήκευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η παραγωγή από ήλιο και άνεμο μεταβάλλεται ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και την ώρα της ημέρας. Η DNV προβλέπει ότι η αποθηκευτική ισχύς που συνδέεται στο δίκτυο θα παραμείνει πάνω από το 40% της συνολικής ισχύος αιολικών και φωτοβολταϊκών. Στο σημερινό υδροηλεκτρικό δυναμικό αναμένεται να προστεθούν όλο και περισσότερες μπαταρίες, συχνά μαζί με φωτοβολταϊκά πάρκα. Χωρίς αυτή την ευελιξία, η μεγαλύτερη παραγωγή ΑΠΕ δεν μετατρέπεται αυτόματα σε φθηνότερη και διαθέσιμη ηλεκτρική ενέργεια για καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Η καθυστέρηση έχει και κόστος ενεργειακής ασφάλειας
Η αργή ηλεκτροποίηση διατηρεί την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα καύσιμα. Η DNV υπολογίζει ότι πάνω από το μισό της πρωτογενούς ενεργειακής ζήτησης της ευρύτερης ευρωπαϊκής περιοχής εξακολουθεί να καλύπτεται από εισαγωγές. Το 2025 το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων ανήλθε, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, σε 340 δισ. ευρώ. Το 2026, η άνοδος των τιμών μετά την κρίση στη Μέση Ανατολή πρόσθεσε περίπου 50 δισ. ευρώ στον ευρωπαϊκό λογαριασμό εισαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Αυτός είναι και ο λόγος που η ηλεκτροποίηση δεν αποτελεί μόνο κλιματικό στόχο. Συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, την έκθεση σε διεθνείς αναταράξεις και το κόστος παραγωγής στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η επίτευξη του στόχου του 46% θα μπορούσε να περιορίσει τον λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων έως και κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως μέχρι το 2040. Το όφελος, όμως, προϋποθέτει ότι θα επιταχυνθούν ταυτόχρονα οι επενδύσεις στις υποδομές και η αλλαγή στις τελικές χρήσεις.
Το μήνυμα της DNV είναι ότι η Ευρώπη δεν έχει πλέον να λύσει μόνο το πρόβλημα της παραγωγής καθαρής ενέργειας. Πρέπει να βρει τρόπο να την κάνει προσιτή, να την αποθηκεύει, να τη μεταφέρει και να πείσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις να τη χρησιμοποιούν αντί για ορυκτά καύσιμα. Αν αυτά τα βήματα δεν προχωρήσουν με ταχύτερο ρυθμό, ο στόχος του 2040 κινδυνεύει να γίνει στόχος του 2050.
