Νέα δεδομένα για τις ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνει η έγκριση της συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και από την ανατολική διοίκηση της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη. Η εξέλιξη ενισχύει τη θέση της Άγκυρας ως προς τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της και ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για την επέκταση των ενεργειακών ερευνών της στην περιοχή, προκαλώντας παράλληλα αντιδράσεις από την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το Bloomberg.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι η επικύρωση της συμφωνίας την Τρίτη προστατεύει τα δικαιώματα της Τουρκίας και αναμένεται να ενισχύσει τη διμερή συνεργασία. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αντίπαλη λιβυκή κυβέρνηση, με έδρα την Τρίπολη, διατηρεί στενούς δεσμούς με την Άγκυρα και είχε ήδη υποστηρίξει τη συμφωνία.
Η έγκριση και από τη Βεγγάζη επιτρέπει στην Τουρκία να υποστηρίζει ότι οι διεκδικήσεις της έχουν πλέον ευρύτερη υποστήριξη στο εσωτερικό της Λιβύης, ενισχύοντας τη διπλωματική της θέση σε μια περιοχή όπου οι θαλάσσιες οριοθετήσεις παραμένουν αντικείμενο έντονων διαφωνιών.
Στο επίκεντρο οι έρευνες υδρογονανθράκων ανατολικά της Κρήτης
Η συμφωνία ενδέχεται να διευκολύνει την αποστολή τουρκικών πλοίων για έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου σε θαλάσσιες περιοχές ανατολικά της Κρήτης, εξέλιξη που θα μπορούσε να οξύνει περαιτέρω τις σχέσεις της Άγκυρας με την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Η Ελλάδα και η Κύπρος αμφισβητούν τις τουρκικές διεκδικήσεις, προβάλλοντας δικαιώματα σε σημαντικό μέρος των ίδιων θαλάσσιων περιοχών. Παράλληλα, η Λιβύη βρίσκεται σε αντιπαράθεση με την Ελλάδα για τις άδειες υπεράκτιων ερευνών που έχει εκδώσει η Αθήνα σε περιοχές νότια της Κρήτης.
Η εξέλιξη προσθέτει μια ακόμη παράμετρο στον ανταγωνισμό για την αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς οι θαλάσσιες διεκδικήσεις συνδέονται άμεσα με τις δυνατότητες ανάπτυξης κοιτασμάτων και την υλοποίηση διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών.
Φον ντερ Λάιεν: «Άκυρη και ανυπόστατη» η συμφωνία
Έντονη ήταν η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πρόεδρός της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αμφισβήτησε τη νομιμότητα της συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
«Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη», ανέφερε σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X, επαναβεβαιώνοντας παράλληλα την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η παρέμβαση της προέδρου της Κομισιόν αναδεικνύει και την ευρωπαϊκή διάσταση της διαμάχης, καθώς οι εξελίξεις στην περιοχή ενδέχεται να επηρεάσουν τον σχεδιασμό ενεργειακών έργων που αποσκοπούν στη διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την ευρωπαϊκή αγορά.
Καλώδια και αγωγοί στο επίκεντρο των γεωπολιτικών κινδύνων
Πέρα από τις έρευνες υδρογονανθράκων, η συμφωνία δημιουργεί ερωτήματα για τις προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών υποδομών στην περιοχή, όπως ηλεκτρικά καλώδια και αγωγοί φυσικού αερίου που θα συνδέουν την Ελλάδα και την Κύπρο με την Ευρώπη.
Ο Άνας Ελ Γκομάτι, ιδρυτής του ερευνητικού ινστιτούτου Sadeq Institute με έδρα την Τρίπολη, εκτίμησε ότι η διεύρυνση της υποστήριξης προς τις τουρκικές διεκδικήσεις θα μπορούσε να οδηγήσει την Άγκυρα σε πιο δυναμική προβολή των θέσεών της, περιπλέκοντας τον σχεδιασμό ενεργειακών έργων.
Όπως επισήμανε, οι επενδυτές και οι ασφαλιστικές εταιρείες θα πρέπει να συνυπολογίζουν τον συγκεκριμένο κίνδυνο κατά την τιμολόγηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας στην περιοχή. Η επισήμανση αφορά το ενδεχόμενο αυξημένης αβεβαιότητας για τις θαλάσσιες μεταφορές και τις δραστηριότητες που συνδέονται με την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών.
Ο ανταγωνισμός Τουρκίας – Ισραήλ και οι νέες ισορροπίες
Η συμφωνία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με την Άσλι Αϊντιντάσμπας, ερευνήτρια του Brookings Institution, στην περιοχή διαμορφώνονται δύο ολοένα πιο ανταγωνιστικά γεωπολιτικά μπλοκ, το ένα υπό την ηγεσία της Τουρκίας και το άλλο υπό την ηγεσία του Ισραήλ.
Όπως σημείωσε, η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη αναβαθμίζει τη θέση της Άγκυρας σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύεται η ενεργειακή και αμυντική συνεργασία μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου.
Υπό αυτό το πρίσμα, η εξέλιξη δεν αφορά μόνο τις θαλάσσιες οριοθετήσεις ή την πιθανότητα νέων ερευνών υδρογονανθράκων. Αγγίζει και τον ευρύτερο σχεδιασμό για την ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη, καθώς και τις γεωπολιτικές ισορροπίες που θα καθορίσουν την ανάπτυξη καλωδίων, αγωγών και άλλων στρατηγικών υποδομών.
