Τα σενάρια που χρησιμοποιούνται για να σχεδιαστούν τα ευρωπαϊκά δίκτυα ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και υδρογόνου μπορεί να εμφανίζουν ότι συμβαδίζουν με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, χωρίς όμως να περιγράφουν πειστικά τις αλλαγές που απαιτούνται για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Αυτή είναι η βασική προειδοποίηση της ACER, της ευρωπαϊκής ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, στην αξιολόγησή της για το προσχέδιο των κοινών σεναρίων των ENTSO-E και ENTSOG για το 2026. Η γνωμοδότηση εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου 2026 και η σχετική ανακοίνωση της ACER εμφανίστηκε στο ενημερωτικό δελτίο της 11ης Οκτωβρίου.
Τα σενάρια αυτά δεν είναι απλές ασκήσεις πρόβλεψης. Αποτελούν κοινή βάση για τα δεκαετή σχέδια ανάπτυξης των ευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων και, κατ’ επέκταση, επηρεάζουν την αξιολόγηση των αναγκών για νέες υποδομές και διασυνδέσεις. Η ACER αναγνωρίζει ότι οι διαχειριστές έχουν βελτιώσει τη δουλειά τους, με κοινά σενάρια για ηλεκτρισμό, αέριο και υδρογόνο, μεγαλύτερη συμμετοχή ενδιαφερόμενων φορέων και για πρώτη φορά εναλλακτικές εκδοχές υψηλότερης και χαμηλότερης οικονομικής ανάπτυξης. Κρίνει, ωστόσο, ότι τα βήματα αυτά δεν αρκούν για να στηρίξουν έναν αξιόπιστο και διαφανή σχεδιασμό.
Η «συμπλήρωση του κενού» δεν δείχνει όλη τη μετάβαση
Το βασικό μεθοδολογικό πρόβλημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα σενάρια εμφανίζονται συμβατά με τους στόχους της ΕΕ. Η μεθοδολογία «συμπλήρωσης του κενού» μειώνει την προβλεπόμενη κατανάλωση άνθρακα και πετρελαίου, ώστε να καλυφθεί η απόσταση από τον στόχο της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Σύμφωνα με την ACER, η αριθμητική προσαρμογή δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη απεικόνιση του πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες που προκύπτουν: με περισσότερη ανανεώσιμη ηλεκτροπαραγωγή, εξηλεκτρισμό, αντλίες θερμότητας, ηλεκτρικά οχήματα και μέτρα ενεργειακής απόδοσης.
Έτσι, ένα σενάριο μπορεί να «πιάνει» τυπικά έναν δείκτη, χωρίς να περιγράφει πειστικά την πραγματική μεταμόρφωση του ενεργειακού συστήματος. Η ACER προειδοποιεί ότι αυτό ενδέχεται να δημιουργεί υπερβολικά θετική εικόνα για τον βαθμό συμβατότητας με τους ευρωπαϊκούς στόχους, ενώ το υπόλοιπο κενό και οι περιορισμοί της μεθόδου δεν εμφανίζονται με επαρκή σαφήνεια. Για την τελική έκδοση του σεναρίου ζητά να δημοσιοποιηθούν τόσο η απόσταση από τους στόχους όσο και τα όρια της συγκεκριμένης προσέγγισης.
Εναλλακτικά σενάρια με μικρές αποκλίσεις
Η δεύτερη ένσταση αφορά τις νέες εκδοχές υψηλής και χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης. Η ACER χαιρετίζει την εισαγωγή τους, αλλά θεωρεί ότι παραμένουν υπερβολικά κοντά στο βασικό σενάριο για να δοκιμάσουν ουσιαστικά την ανθεκτικότητα των σχεδίων υποδομών. Η τελική ενεργειακή ζήτηση αποκλίνει μόλις περίπου κατά 1% από την κεντρική τροχιά για το 2035 και το 2040. Η αβεβαιότητα είναι ακόμη μεγαλύτερη για το υδρογόνο, του οποίου η ζήτηση και η προσφορά εξαρτώνται από την πορεία της βιομηχανίας, τις επενδύσεις και την ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης.
Η ένσταση έχει πρακτική σημασία: αν οι εναλλακτικές παραδοχές είναι περιορισμένες, οι σχεδιαστές δεν δοκιμάζουν επαρκώς πώς θα αντέξουν τα δίκτυα σε διαφορετικές εκδοχές οικονομικής ανάπτυξης ή μετάβασης. Η ACER ζητά πιο ουσιαστικές εναλλακτικές, μεγαλύτερη διαφάνεια στις βασικές παραδοχές και ειδικότερη εξέταση των αβεβαιοτήτων γύρω από το υδρογόνο.
Ασυμφωνίες στα δεδομένα και καθυστερήσεις
Η αρχή επισημαίνει επίσης ότι οι παραδοχές για τα δίκτυα ηλεκτρισμού και υδρογόνου δεν αξιολογούνται με απολύτως συνεπή κριτήρια ωριμότητας. Στο προσχέδιο, έργα υδρογόνου μπορούν να ενταχθούν στο υπό εξέταση δίκτυο με ευρύτερα κριτήρια, ακόμη και όταν η ωριμότητά τους είναι περιορισμένη. Για τα έργα ηλεκτρισμού, η ACER ζητά αυστηρότερη τεκμηρίωση και σαφέστερη σύνδεση με τα εθνικά σχέδια ανάπτυξης δικτύων.
Ζητά ακόμη να δημοσιοποιούνται συστηματικότερα τα δεδομένα ανά χώρα και να εξηγούνται οι αποκλίσεις ανάμεσα στις παραδοχές των διαχειριστών και στα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα. Σήμερα, παρατηρεί η ACER, πολλά βασικά αποτελέσματα παρουσιάζονται κυρίως σε επίπεδο ΕΕ. Η αρχή θέλει να υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία ανά χώρα για τη ζήτηση ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και υδρογόνου, την ηλεκτροπαραγωγή ανά τεχνολογία και τις διασυνοριακές ροές.
Παράλληλα, ζητά στενότερη συνέπεια ανάμεσα στα σενάρια του TYNDP και στις παραδοχές της ευρωπαϊκής αξιολόγησης επάρκειας ισχύος, γνωστής ως ERAA. Η ACER διαπιστώνει επίμονες διαφορές μεταξύ των δύο διαδικασιών, παρότι τα αποτελέσματά τους χρησιμοποιούνται για διαφορετικές αλλά συνδεδεμένες πτυχές του ενεργειακού σχεδιασμού. Επιπλέον, το προσχέδιο για το 2026 υποβλήθηκε περίπου έξι μήνες αργότερα από το χρονοδιάγραμμα, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να χρησιμοποιούνται δεδομένα που έχουν ήδη παλιώσει όταν ολοκληρωθούν τα επόμενα στάδια.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η γνωμοδότηση της ACER δεν κατονομάζει την Ελλάδα ούτε διατυπώνει ειδική κριτική για τα ελληνικά ενεργειακά δεδομένα ή κάποιο συγκεκριμένο ελληνικό έργο. Η παρέμβασή της αφορά το ευρωπαϊκό πλαίσιο σχεδιασμού.
Η χώρα περιλαμβάνεται στην κοινή διαδικασία συλλογής δεδομένων, οι διαχειριστές όλων των κρατών-μελών της ΕΕ συμμετείχαν στην έρευνα για τις εθνικές παραδοχές του κύκλου σεναρίων 2026. Η ACER ζητά, όμως, τα στοιχεία και οι αποκλίσεις από τα εθνικά σχέδια να δημοσιοποιούνται με τρόπο που να επιτρέπει ουσιαστικό έλεγχο. Συνεπώς, η αξιολόγηση δεν αποδεικνύει ότι κάποια ελληνική παραδοχή είναι λανθασμένη· αναδεικνύει την ανάγκη να μπορεί να ελεγχθεί πώς οι ελληνικές προβλέψεις για ζήτηση, παραγωγή, ευελιξία και δίκτυα εντάσσονται στο ευρωπαϊκό μοντέλο.
Για την Ελλάδα, αυτό έχει σημασία επειδή ο σχεδιασμός των διασυνδέσεων και των δικτύων συνδέεται με την αυξανόμενη συμμετοχή των ΑΠΕ, τις ανάγκες ευελιξίας του συστήματος και τον ρόλο της χώρας στις περιφερειακές ροές ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου. Αν οι παραδοχές για τη ζήτηση ή την παραγωγή δεν απεικονίζουν επαρκώς τις πραγματικές αλλαγές, υπάρχει κίνδυνος να αξιολογηθούν λανθασμένα οι ανάγκες ή η χρησιμότητα επιμέρους υποδομών. Αυτό αποτελεί συμπέρασμα για τη σημασία της ευρωπαϊκής κριτικής για την Ελλάδα, όχι διαπίστωση της ACER για συγκεκριμένο ελληνικό έργο.
Η γνωμοδότηση εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου 2026 και η σχετική ανακοίνωση της ACER εμφανίστηκε στο ενημερωτικό δελτίο της 11ης Οκτωβρίου. Για τον τελικό κύκλο σεναρίων του 2026, η αρχή ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια για το κενό από τους στόχους και για τις διαφορές με την ERAA. Για τον επόμενο κύκλο, με ορίζοντα το TYNDP 2028, ζητά πιο αξιόπιστες εναλλακτικές τροχιές, ουσιαστικότερη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων και έγκαιρη δημοσίευση των παραδοχών ανά χώρα.
