Η διεθνής ενεργειακή αγορά βρίσκεται και πάλι σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή, οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές και στις ενεργειακές υποδομές και η αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα, μετά και τις νέες αποφάσεις Tραμπ για το πόλεμο με το Ιράν, επαναφέρουν στο προσκήνιο όχι μόνον την άνοδο των τιμών, αλλά τον φόβο μιας νέας μεγάλης ενεργειακής κρίσης.
Όμως, οι πιέσεις δεν περιορίζονται στην αύξηση του αργού πετρελαίου, που τώρα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Εκτείνονται στο ντίζελ και τα διυλισμένα προϊόντα, στο φυσικό αέριο και, τελικά, στο κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην αγορά πετρελαίου, το ερώτημα δεν είναι μόνο μέχρι πού μπορεί να φτάσει το Brent, αλλά και πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές στις παγκόσμιες ροές.
Οι συνεχιζόμενες διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, στον αγωγός East-West της Σαουδικής Αραβίας και στο άλλο στενό στην Ερυθρά Θάλασσς, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την ομαλή τροφοδοσία της διεθνούς αγοράς.
Ωστόσο, η πορεία των τιμών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις γεωπολιτικές εντάσεις. Η παραγωγή, τα διαθέσιμα αποθέματα, η λειτουργία των διυλιστηρίων και οι εμπορικές ροές μπορούν να μεταβάλουν γρήγορα την εικόνα.
Επίσης, μεγάλη ανησυχία προκαλεί η αγορά του ντίζελ. Οι περιορισμοί στη διυλιστική ικανότητα παγκοσμίως και η μείωση των ρωσικών εξαγωγών έχουν δημιουργήσει ένα πρόσθετο πρόβλημα, ιδιαίτερα για την Ευρώπη, όπου το ντίζελ εξακολουθεί να κατέχει κεντρικό ρόλο στις μεταφορές, στη βιομηχανία και γενικά την κίνηση της οικονομίας.
Και εδώ τίθεται το ερώτημα εάν μια αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης θα αρκούσε για να υποχωρήσουν γρήγορα οι τιμές ή εάν η έλλειψη διυλισμένων προϊόντων έχει πλέον αποκτήσει τη δική της δυναμική. Στην εξίσωση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ο ρόλος της Κίνας, με τις τεράστιες ενεργειακές ανάγκες, τα πελώρια στρατηγικά αποθέματα της και τελικά τη δυνατότητά της να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη διεθνή ζήτηση.
Παράλληλα, καθώς μπαίνουμε στο φθινόπωρο, ένα δεύτερο μέτωπο ανοίγει στην αγορά φυσικού αερίου. Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια ακόμη ψυχρή περίοδο με χαμηλότερα από τα επιθυμητά αποθέματα, ενώ οι περιορισμοί στις εξαγωγές από τον Κόλπο εντείνουν τον ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία LNG. Και η εξέλιξη αυτή δεν αφορά ασφαλώς μόνο την τιμή του ίδιου του φυσικού αερίου. Επηρεάζει άμεσα και την ηλεκτρική ενέργεια, καθώς το αέριο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της τιμής του ρεύματος.
Γιατί, όμως, η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με χαμηλά αποθέματα και πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η αγορά εάν ο χειμώνας αποδειχθεί δύσκολος;
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν εναγωνίως τρόπους περιορισμού των επιπτώσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Όμως τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι σαφώς στενότερα από εκείνα της κρίσης του 2021-2022.
Η δυνατότητα των οριζόντιων και μεγάλης κλίμακας επιδοτήσεων έχει περιοριστεί και στο επίκεντρο επανέρχονται περισσότερο στοχευμένες παρεμβάσεις, φορολογικά μέτρα και ενδεχόμενη φορολόγηση υπερκερδών των εταιρών στο όλο κύκλωμα της ενέργειας. Και το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορούν να φτάσουν οι κυβερνήσεις χωρίς να επιβαρύνουν περαιτέρω τους κρατικούς προϋπολογισμούς, καθώς και το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει σήμερα εργαλεία που δεν είχε στις προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις.
Πίσω όμως από την άμεση αντιμετώπιση των τιμών βρίσκεται ένα βαθύτερο, σχεδόν υπαρξιακό ζήτημα για την Ευρώπη: η ενεργειακή της ασφάλεια και ανταγωνιστικότητα. Η γρήγορη αποκοπή από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες, η αντικατάστασή τους με ακριβότερες εισαγωγές LNG ιδίως από τις ΗΠΑ, η σταδιακή εγκατάλειψη του άνθρακα, η ακόμη ανεπαρκής δυνατότητα των ΑΠΕ να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών και η αργή επάνοδος της πυρηνικής ενέργειας για όσους το επιχειρούν, με όλα της τα προβλήματα, δημιουργούν ένα νέο, σύνθετο πλέγμα εξαρτήσεων.
Το κόστος αυτών των επιλογών για καταναλωτές και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αλλά και οι πιέσεις που ασκούνται για εκπτώσεις στην πράσινη μετάβαση, αποτελούν πλέον μέρος της ίδιας συζήτησης.
Και μέσα σε αυτό το μεταβαλλόμενο ενεργειακό τοπίο εμφανίζεται μια ακόμη σημαντική εξέλιξη: η πετρελαϊκή συμφωνία ΗΠΑ-Βενεζουέλας. Η έκταση των δικαιωμάτων που αποκτούν αμερικανικές εταιρείες, το μέγεθος των αποθεμάτων της Βενεζουέλας και η πιθανή επίδραση στη διεθνή αγορά δημιουργούν νέα δεδομένα. Εάν μάλιστα συνδυαστούν με μια πιθανή αποχώριση της Βενεζουέλας από τον ΟΠΕΚ, η συμφωνία μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη γεωοικονομική σημασία, μετατοπίζοντας μέρος του ενεργειακού ενδιαφέροντος από τη Μέση Ανατολή προς το Δυτικό Ημισφαίριο.
Σ’ αυτόν τον νέο και ιδιαίτερα σύνθετο ενεργειακό χάρτη θα αναζητηθούν απαντήσεις στο 81o pod της σειράς «Διεθνής Ματιά», που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ERTNews Radio και το ERTeho: από την πορεία του πετρελαίου και του ντίζελ, μέχρι το φυσικό αέριο και το ηλεκτρικό ρεύμα· από τα περιθώρια παρέμβασης των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων μέχρι το μέλλον του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου· και από τη νέα αμερικανική στρατηγική στη Βενεζουέλα μέχρι τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται.
Καλεσμένος για τη σχετική συζήτηση και ανάλυση είναι ο Θεόδωρος Τσακίρης, Καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και Διευθυντής Διεθνών Σχέσεων του ΑΔΜΗΕ. Ο κ. Τσακίρης είναι επίσης συγγραφέας του έργου «Ενεργειακή Ασφάλεια και Διεθνής Πολιτική» -Εκδόσεις Παπαζήση.
Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (με πρώτη ανάρτηση στο ERTecho τα Σάββατα και τις Κυριακές στην ενότητα Podcasts>ERTNews Radio), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα, μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε pod εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά το κάνουμε με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.
Πηγή: ertnews.gr
