Η ενεργειακή φτώχεια και το ενδεχόμενο νέων πιέσεων στις τιμές της ενέργειας επαναφέρουν στο προσκήνιο την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Έτσι, η κυβέρνηση προετοιμάζει ένα ευρύ πακέτο δράσεων μέσω του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα, με επίκεντρο την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, καθώς και την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
Ο σχεδιασμός αποκτά πρόσθετη σημασία σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αβεβαιότητας και αυξημένου ενεργειακού κόστους. Σύμφωνα με ανάλυση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, ο συνολικός οικονομικός αντίκτυπος της πολεμικής κρίσης για την Ελλάδα σε ορίζοντα εξαμήνου εκτιμάται στα 3 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 1,5 δισ. ευρώ αφορούν τον πρόσθετο ενεργειακό λογαριασμό.
Η ενεργειακή φτώχεια σε αριθμούς
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Το 66,6% των πολιτών που βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας δηλώνει ότι αντιμετωπίζει δυσκολία στην έγκαιρη πληρωμή λογαριασμών κοινής ωφέλειας, όπως ηλεκτρικό ρεύμα, νερό ή φυσικό αέριο. Το ποσοστό είναι σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με τον μη φτωχό πληθυσμό.
Αντίστοιχα, το 35,9% των φτωχών πολιτών δηλώνει ότι δεν μπορεί να διατηρήσει την κατοικία του επαρκώς θερμαινόμενη.
Το σχέδιο των 5,3 δισ. ευρώ
Η κυβερνητική απάντηση, πάντως, βασίζεται στο ελληνικό σχέδιο για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπεται η ενεργοποίηση πόρων ύψους 5,3 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, για παρεμβάσεις που αφορούν ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συνολικά 25 παρεμβάσεις και αφορά περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, με περίοδο εφαρμογής από το 2026 έως το 2032.
Στις βασικές δράσεις περιλαμβάνονται προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης για 62.000 κατοικίες και 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς και η εγκατάσταση συνολικά 280.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία 2.800 κατοικιών για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών ευάλωτων νοικοκυριών.
Νέο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης το 2027
Για το 2027 προβλέπεται η ενεργοποίηση ειδικής δράσης για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών ευάλωτων νοικοκυριών, την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και την εγκατάσταση νέων θερμοσιφώνων.
Ο συνολικός προϋπολογισμός της δράσης ανέρχεται σε 1,7 δισ. ευρώ.
Στον ίδιο σχεδιασμό περιλαμβάνεται η δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά και η δημιουργία 13 one stop shops, ενός σε κάθε Περιφέρεια, για την ενημέρωση και υποστήριξη νοικοκυριών και πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Προβλέπεται επίσης η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης για την ηλεκτρονική καταγραφή των δικαιούχων του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα.
Αύξηση του επιδόματος θέρμανσης
Από το 2027 προβλέπεται πρόσθετη ενίσχυση έως 100 ευρώ ετησίως για περίπου 780.000 δικαιούχους του επιδόματος θέρμανσης.
Η αύξηση θα καλύπτει την περίοδο 2027-2032 και αφορά την αντιστάθμιση μέρους του κόστους για πετρέλαιο θέρμανσης, φυσικό αέριο και υγραέριο.
Η παρέμβαση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης, με στόχο την παροχή άμεσης στήριξης σε νοικοκυριά που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος θέρμανσης.
Παρεμβάσεις για 12.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις
Ειδική δράση προετοιμάζεται και για τη μείωση του ενεργειακού κόστους των πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Ο προϋπολογισμός της παρέμβασης ανέρχεται σε 395 εκατ. ευρώ και στόχος είναι να ωφεληθούν περίπου 12.000 επιχειρήσεις.
Η χρηματοδότηση θα αφορά ενεργειακές παρεμβάσεις στα κτίρια, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και αντικατάσταση συμβατικών θερμοσιφώνων με ηλιακούς.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπονται αυξημένα ποσοστά επιδότησης, ώστε να περιοριστεί η επιβάρυνση της ρευστότητας των επιχειρήσεων που θα συμμετάσχουν.
Κοινωνικό leasing και ηλεκτροκίνηση
Στο πακέτο του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα περιλαμβάνονται και παρεμβάσεις για τις μετακινήσεις.
Προβλέπεται πρόγραμμα κοινωνικού leasing ηλεκτρικών οχημάτων για ευάλωτα νοικοκυριά, με μηνιαίο μίσθωμα που δεν θα υπερβαίνει τα 150 ευρώ.
Η μέγιστη επιδότηση θα ανέρχεται σε 12.500 ευρώ και θα προσαυξάνεται κατά 1.500 ευρώ για ευάλωτες οικογένειες με μέλος ΑμεΑ. Ο συνολικός προϋπολογισμός του μέτρου ανέρχεται σε 170 εκατ. ευρώ και ο στόχος είναι η κάλυψη περίπου 15.000 νοικοκυριών.
Παράλληλα, προβλέπεται επιδότηση 20.000 ευρώ για την αντικατάσταση συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά οχήματα, με συνολικό προϋπολογισμό 68 εκατ. ευρώ. Για προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία ταξί η ενίσχυση προβλέπεται αυξημένη.
Η αντιπαράθεση για το Ταμείο Ανάκαμψης
Παράλληλα με την παρουσίαση του νέου σχεδιασμού, συνεχίζεται η πολιτική συζήτηση για έργα και δράσεις που περιλαμβάνονταν στον αρχικό σχεδιασμό του Ταμείου Ανάκαμψης και στη συνέχεια αναθεωρήθηκαν, περιορίστηκαν ή απεντάχθηκαν.
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής έχει παρουσιάσει περισσότερες από 100 περιπτώσεις έργων, δράσεων και στόχων που, σύμφωνα με την καταγραφή του, δεν ολοκληρώθηκαν, περικόπηκαν ή εγκαταλείφθηκαν σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό του «Ελλάδα 2.0».
Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι ορισμένα έργα που απεντάχθηκαν από το Ταμείο θα χρειαστεί να χρηματοδοτηθούν από άλλες πηγές, όπως το ΕΣΠΑ ή ο εθνικός προϋπολογισμός, με συνέπεια να δημιουργείται πίεση στους διαθέσιμους πόρους.
Η αποθήκευση ενέργειας στο επίκεντρο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της αποθήκευσης ενέργειας.
Σύμφωνα με την κριτική του ΠΑΣΟΚ, ο αρχικός σχεδιασμός του «Ελλάδα 2.0» προέβλεπε την ολοκλήρωση έργων αποθήκευσης συνολικής ισχύος 1.380 MW έως το τέλος του 2025, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν ακόμη 175 MW.
Ο συνολικός στόχος είχε φθάσει στα 1.555 MW.
Στην πορεία, ο στόχος στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης περιορίστηκε στα 700 MW, τα οποία η κυβέρνηση περιλαμβάνει στις χρηματοδοτούμενες δράσεις του σχεδίου.
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει τη συζήτηση για τον ρυθμό ανάπτυξης των υποδομών αποθήκευσης σε σχέση με την ταχεία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Η αποθήκευση θεωρείται κρίσιμη για την καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ, την εξισορρόπηση του ηλεκτρικού συστήματος και τη μείωση των περικοπών πράσινης παραγωγής.
Παράλληλα, η ανάπτυξη των σχετικών υποδομών συνδέεται με τη μεγαλύτερη ευελιξία του ενεργειακού συστήματος και τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα.
