Σε τροχιά εφαρμογής εισέρχεται το νέο μοντέλο χρηματοδότησης ενεργειακών αναβαθμίσεων μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος (on-bill financing), το οποίο σχεδιάζεται να αξιοποιηθεί στο επόμενο «Εξοικονομώ». Ωστόσο, η ενεργότερη συμμετοχή των παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας στο σχήμα έχει πυροδοτήσει αντιδράσεις από τη ΓΣΕΒΕΕ και επτά κλαδικούς φορείς, οι οποίοι προειδοποιούν για κινδύνους περιορισμού του ανταγωνισμού και μεταβολής του χαρακτήρα των προγραμμάτων εξοικονόμησης ενέργειας.
Πιο συγκεκριμένα οι φορείς καταγράφουν σοβαρούς κινδύνους για την ομαλή και αποτελεσματική υλοποίηση του νέου προγράμματος «Εξοικονομώ», που δημιουργεί ο θεσμός του on-bill financing, δηλαδή η δυνατότητα των πάροχων ηλεκτρικής ενέργειας να χειρίζονται τα κονδύλια και να χρηματοδοτούν απ’ ευθείας οι ίδιοι την ενεργειακή αναβάθμιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Αναλυτικά, οι αρνητικές αλλαγές που έρχονται με την ανάμειξη των πάροχων στο νέο πρόγραμμα «Εξοικονομώ» συζητήθηκαν εκτενώς στην ευρεία σύσκεψη που οργάνωσε η ΓΣΕΒΕΕ την Παρασκευή 29 Μαΐου 2026. Στη σύσκεψη συμμετείχαν οι ακόλουθες κλαδικές Ομοσπονδίες, μέλη της ΓΣΕΒΕΕ: Ομοσπονδία Βιοτεχνών Υδραυλικών Ελλάδας (ΟΒΥΕ), Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Εργοληπτών Ηλεκτρολόγων (ΠΟΣΕΗ), Πανελλήνια Ομοσπονδία Βιοτεχνών Αλουμινοκατασκευαστών (ΠΟΒΑΣ), Ομοσπονδία Ψυκτικών Ελλάδας (ΟΨΕ), Πανελλήνια Ομοσπονδία Εμπόρων & Βιοτεχνών Υαλοπινάκων (ΠΟΕΒΥ), Πανελλήνια Ομοσπονδία Επαγγελματιών Τεχνικών Εγκαταστάσεων Καύσης (ΠΟΕΤΕΚ), Ένωση Ελληνικών Επιχειρήσεων Θέρμανσης και Ενέργειας (ΕΝΕΕΠΙΘΕ).
Με βάση τους φορείς οι κίνδυνοι από την εμπλοκή των πάροχων ηλεκτρικής ενέργειας στα προγράμματα εξοικονόμησης ηλεκτρικής ενέργειας εστιάζονται στα εξης:
1) Κατ’ αρχάς τονίστηκε η αντίφαση, σε βαθμό σύγκρουσης συμφέροντος, που γεννάται καθώς εταιρίες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας που ως κύριο αντικείμενο δραστηριοποίησής τους στην αγορά έχουν την πώληση ενέργειας, θα αναλάβουν την υλοποίηση έργων μείωσης κατανάλωσης ενέργειας. Ποιο συμφέρον έχουν να εισέλθουν σε μια δραστηριότητα που θα αποβεί σε βάρος των πωλήσεων και των κερδών τους;
2) Το πρόγραμμα Εξοικονομώ έχει στόχο να υποστηρίξει οικονομικά τα ευάλωτα νοικοκυριά που είναι επιρρεπή στην ενεργειακή φτώχεια ώστε να αναβαθμίσουν ενεργειακά τις οικίες τους κι έτσι να μειώσουν τους επικίνδυνους ρύπους που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ξέρουμε μάλιστα ότι τα πιο φτωχά νοικοκυριά λόγω υλικής στέρησης έχουν την πιο αναποτελεσματική και πιο ρυπογόνα θέρμανση. Ωστόσο, οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας έχουν καταχωρίσει πολλά από αυτά τα νοικοκυριά στον λεγόμενο «ενεργειακό Τειρεσία», λόγω χρεών που ενδέχεται να έχουν δημιουργήσει. Κατά συνέπεια, τα νοικοκυριά που έχουν την μεγαλύτερη ανάγκη δημόσιων πόρων για ενεργειακή αναβάθμιση θα εξαιρεθούν εξ αρχής από τα προγράμματά τους, μειώνοντας δραματικά την εμβέλεια του προγράμματος.
3) Η είσοδος των 11 παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας στις ενεργειακές αναβαθμίσεις δημιουργεί συνθήκες μονοπώλησης ακόμη και κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης από πάροχους που διαθέτουν δίκτυα λιανικών πωλήσεων και προνομιακή πρόσβαση στο πελατολόγιο.
4) Ελλοχεύει ο κίνδυνος απώλειας της τεχνικής αυτονομίας που διαθέτουν τα τεχνικά επαγγέλματα, στην επιλογή υλικών και μεθόδων, η οποία αποβαίνει πάντα σε όφελος του καταναλωτή και, πολύ περισσότερο, σε όφελος της ίδιας της ενεργειακής αναβάθμισης. Τυχόν συμφωνίες των πάροχων με προμηθευτές υλικών και εξαρτημάτων (πχ αντλίες θερμότητας) που θα μειώσουν για τους πάροχους το κόστος της παρέμβασης ενδέχεται να αποβούν επιζήμιες για την ενεργειακή αναβάθμιση.
Μάλιστα, η ΓΣΕΒΕΕ και οι κλαδικές Ομοσπονδίες το επόμενο διάστημα θα προβούν σε μια σειρά δημόσιων παρεμβάσεων για να γίνει κατανοητός ο κίνδυνος που ελλοχεύει ακόμη και για τον χαρακτήρα του «Εξοικονομώ», ξεκινώντας από την ενημέρωση των συναρμόδιων υπουργείων και εξετάζοντας κάθε άλλη δυνατότητα αντίδρασης.
Συνολικά, πάντως, καταγράφονται αντιδράσεις από τον κλάδο μηχανικών αλλά και επιχειρήσεων που ασχολούνται με τις ενεργειακές αναβαθμίσεις. Συγκεκριμενα, εκφράζονται φόβοι για δημιουργία ολιγοπωλιακών ή και καρτελικών συνθηκών στην αγορά. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι δημιουργούνται συνθήκες έμμεσου αποκλεισμού μικρότερων επιχειρήσεων, με τους ενεργειακούς παρόχους να αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
Με το νέο μοντέλο, όπως αναφέρεται, υπάρχει ο φόβος ότι οι τεχνικές λύσεις θα ενταχθούν σε «κλειστά πακέτα» των παρόχων, η τεχνική κρίση θα υποκατασταθεί από εμπορικά κριτήρια και η αγορά θα γίνει πιο συγκεντρωτική και λιγότερο ευέλικτη.
Επίσης, αναφέρεται, ότι μέχρι σήμερα, ο μηχανικός λειτουργούσε ως ανεξάρτητος σύμβουλος και βασικός σχεδιαστής των παρεμβάσεων. Με το νέο μοντέλο, υπάρχει ο φόβος ότι οι τεχνικές λύσεις θα ενταχθούν σε «κλειστά πακέτα» των παρόχων, η τεχνική κρίση θα υποκατασταθεί από εμπορικά κριτήρια και η αγορά θα γίνει πιο συγκεντρωτική και λιγότερο ευέλικτη.
Το πρόγραμμα
Πάντως σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει ένα νέο μοντέλο ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, που αναδεικνύει κομβικό ρόλο των παρόχων ηλεκτρικής ενέργειας στα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ».
Ήδη από το περασμένο καλοκαίρι, η κυβέρνηση είχε προαναγγείλει – στο πλαίσιο της παρουσίασης του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου – την εμπλοκή των εταιρειών προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών και τη διεύρυνση των δικαιούχων, ιδίως μεταξύ των οικονομικά και ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών. Το νέο πλαίσιο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή σταδιακά από το 2026, επιχειρώντας, όπως αναφέρεται, να θεραπεύσει χρόνιες παθογένειες των υφιστάμενων προγραμμάτων, όπως η γραφειοκρατία και οι καθυστερήσεις.
Χρηματοδότηση δισ. ευρώ και εκατοντάδες χιλιάδες ωφελούμενοι
Το σχέδιο εντάσσεται στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, συνολικού ύψους 4,78 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 3,7 δισ. προέρχονται από ευρωπαϊκούς πόρους. Περίπου 2 δισ. ευρώ κατευθύνονται στον κτιριακό τομέα, με στόχο να ωφεληθούν πάνω από 300.000 νοικοκυριά.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:
ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών,
αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης ορυκτών καυσίμων με αντλίες θερμότητας,
εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων και άλλων λύσεων εξοικονόμησης ενέργειας.
Οι πάροχοι καλύπτουν το κόστος – Πληρωμή μέσω λογαριασμού
Κομβικό στοιχείο του νέου μοντέλου αποτελεί η αξιοποίηση Συμβάσεων Ενεργειακής Απόδοσης (ESCO). Στην πράξη, οι πάροχοι ενέργειας ή άλλοι ιδιώτες θα μπορούν να χρηματοδοτούν εξ ολοκλήρου τις παρεμβάσεις – από τα υλικά έως την εγκατάσταση.
Η αποπληρωμή θα γίνεται σταδιακά μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος (on-bill repayment), με βάση την εξοικονόμηση ενέργειας που επιτυγχάνεται σε κάθε ακίνητο. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αρθεί το βασικό εμπόδιο συμμετοχής, δηλαδή η έλλειψη αρχικού κεφαλαίου από τα νοικοκυριά.
