Η στρατηγική επανατοποθέτηση της Βόρειας Ελλάδας στο πολυσύνθετο ενεργειακό σκηνικό που αναδύεται ανοίγει νέους αναπτυξιακούς ορίζοντες στην ευρύτερη περιοχή, με την Αλεξανδρούπολη να καθίσταται σημείο αναφοράς σε ένα ταραχώδες γεωστρατηγικό περιβάλλον.
Η Βόρεια Ελλάδα δεν αποτελεί απλά ένα πιόνι στο ενεργειακό σκάκι αλλά διεκδικεί με αξιώσεις το ρόλο της… βασίλισσας για να κάνει το ρουά ματ. Η περιοχή λόγω της κομβικής γεωγραφικής και γεωπολιτικής της θέσης και σημασίας στον ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης έχει όλα τα φόντα και τις προϋποθέσεις να αποτελέσει έναν παίκτη-ρυθμιστή στην αδυσώπητη αρένα του παγκόσμιου ανταγωνισμού, διαφοροποιώντας τις πηγές ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης.
Ο παράγοντας game – changer είναι οι ΗΠΑ που αναγνωρίζουν εμπράκτως την στρατηγική σημασία Μακεδονίας και Θράκης, στοχεύοντας με τον Κάθετο Διάδρομο (εναλλακτική οδός για την μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας έως την Μολδαβία και την Ουκρανία) που προωθούν με ιδιαίτερη ζέση να καταστούν κυρίαρχος παίκτης στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης.
Πέρα όμως από τον Κάθετο Διάδρομο που καθιστά τη Βόρεια Ελλάδα (ιδιαίτερα την Αλεξανδρούπολη) πρωταγωνιστή στην ευρύτερη βαλκανική αγορά με τη χώρα μας να μοιράζει την ενεργειακή τράπουλα, ακόμα και αν δεν φτάσει απαραίτητα το αέριο μέχρι το Κίεβο, τρέχουν και άλλα κρίσιμα projects στην περιοχή.
Αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας
Στο πλαίσιο αυτό, τρέχουν το project για τον διασυνδετήριο αγωγό αερίου Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας (κόστους 92 εκατ. ευρώ), καθώς οι εργασίες στο ελληνικό τμήμα του έργου που έχει αναλάβει η ΤΕΡΝΑ ανεβάζουν στροφές με στόχο να ολοκληρωθούν ως το φθινόπωρο 2026, ούτως ώστε αν καταστεί εφικτό και πριν το τέλος του έτους να ξεκινήσουν δοκιμές και το 2027 να λειτουργήσει.
Ο αγωγός θα έχει συνολικό μήκος 123 χιλιόμετρα, ώστε να διασυνδέει τα συστήματα μεταφοράς αερίου των δύο χωρών. H αρχική χωρητικότητα του αγωγού θα είναι 1,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με δυνατότητα όμως αύξησης στα 3 δισ. κυβικά μέτρα. Με την ολοκλήρωση του αγωγού ανοίγει διάπλατα μία νέα ενεργειακή δίοδος για τη γειτονική χώρα που θα μπορεί να προμηθεύεται και αζέρικο αέριο αλλά και φορτία LNG τα οποία θα μπαίνουν στο Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου (ΕΣΦΑ) της Ελλάδας μέσω των Τερματικών της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης.
Αγωγός αερίου Καρπερή–Κομοτηνή
Την ίδια στιγμή, σε τροχιά υλοποίησης εισέρχεται δυναμικά το επενδυτικό project, άνω των 320 εκατ. ευρώ, του ΔΕΣΦΑ για την κατασκευή του αγωγού Καρπερή – Κομοτηνή.
Με το έργο αυτό ο ΔΕΣΦΑ επιδιώκει να «ανακουφίσει» τον κυκλοφοριακό φόρτο στο βόρειο τμήμα του ΕΣΜΦΑ (Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Αερίου), στοχεύοντας και στην πλέον αποτελεσματική και αξιόπιστη διοχέτευση φυσικού αερίου προς και από κρίσιμα σημεία εισόδου/εξόδου.
Το μεγαλόπνοο project (περιλαμβάνεται στο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης του ΔΕΣΦΑ 2025–2034) εκτιμάται πως μπορεί να λειτουργήσει ως το τέλος του 2027 (προφανώς πρόκειται για χρονοδιάγραμμα που μπορεί να αναθεωρηθεί).
Ο νέος αγωγός μήκους 215 χλμ., που θα συνδέει την Καρπερή με την Κομοτηνή, θα αναπτυχθεί παράλληλα με την υφιστάμενη υποδομή μεταφοράς φυσικού αερίου στην περιοχή.
Τα οφέλη
Στόχος του είναι να ενισχύσει την ικανότητα του συστήματος για αυξημένες ροές αερίου μεταξύ Βορρά και Νότου, αντιμετωπίζοντας τα σημεία συμφόρησης και εξασφαλίζοντας σταθερή πρόσβαση σε νέα σημεία εισόδου και εξόδου του συστήματος.
Το project θα συμβάλλει στην διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας μας αλλά και στην ομαλή ροή των εξαγωγών προς την Βουλγαρία μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB, αξιοποιώντας και τη λειτουργία του πρόσφατα ολοκληρωμένου σταθμού συμπίεσης στην Κομοτηνή.
Αγωγός πετρελαίου Θεσσαλονίκης - Σκοπίων
Παραμένοντας στους αγωγούς, η πρόσφατη επαναλειτουργία του αγωγού πετρελαίου Θεσσαλονίκης – Σκοπίων μεταβάλει ριζικά τα δεδομένα στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός κάθετου διαδρόμου πετρελαίου με τη Helleniq Energy να στήνει ένα νέο ενεργειακό hub, έχοντας τη Θεσσαλονίκη στο επίκεντρο.
Επί της ουσίας, ο αγωγός θέτει σε ισχύ έναν κάθετο διάδρομο ενεργειακού εφοδιασμού με παραδοσιακά προϊόντα δεδομένου ότι ο αγωγός θα μεταφέρει πετρέλαιο κίνησης που είναι το βασικό προϊόν στην ευρύτερη περιοχή.
Επιπλέον, η λειτουργία του αγωγού διευκολύνει τις εξαγωγές όχι μόνο προς την Β. Μακεδονία αλλά και σε γειτονικές αγορές όπως το Κόσοβο, η Νότια Σερβία, η Βουλγαρία ενισχύοντας το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας στην περιοχή. Επίσης απαλλάσσει την Θεσσαλονίκη από σημαντικό κυκλοφοριακό φόρτο και περιβαλλοντική επιβάρυνση από την κυκλοφορία των βυτιοφόρων μέσω των οποίων γινόταν τα προηγούμενα 13 χρόνια- διάστημα κατά το οποίο ανεστάλη η λειτουργία του αγωγού- ο εφοδιασμός.
Η Helleniq Energy επιδιώκει να μεταφέρει 2,5 εκατομμύρια τόνους ντίζελ το χρόνο με τελικούς αποδέκτες το Κόσοβο, τη νότια Σερβία, ακόμη και τη Βουλγαρία. Μάλιστα το ερχόμενο διάστημα ο αγωγός θα μπορεί να εκμεταλλευτεί πλήρως τη χωρητικότητά του, επιτρέποντας στον όμιλο να κάνει ακόμη μεγαλύτερες εξαγωγές, που σήμερα καλύπτουν το 50% των συνολικών του πωλήσεων.
Ο αγωγός θα συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό και στην ενεργειακή θωράκιση των Βαλκανίων καθιστώντας τη Βόρεια Μακεδονία ενεργειακό κόμβο, με τη Helleniq Energy να διευρύνει το επενδυτικό της αποτύπωμα στην χώρα.
Υπό αυτό το πρίσμα, αναδεικνύεται περαιτέρω ο βαρύνουσας σημασίας ρόλος της Ελλάδας στην ενεργειακή τροφοδοσία της ευρύτερης περιοχής με τη χώρα μας να μοιράζει… την τράπουλα, ισχυροποιώντας το γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό της στίγμα.
«Μεγαλώνει» ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός αερίου
Ταυτόχρονα και ο IGB ισχυροποιεί το αποτύπωμά του, βάζοντας πλώρη για επέκταση δυναμικότητας από το 2026, αποτελώντας μία στρατηγικής σημασίας υποδομή για την ευρύτερη βαλκανική ενεργειακή αγορά, με τη Βόρεια Ελλάδα να ενισχύει περαιτέρω τον γεωστρατηγικό της ρόλο.
Ο IGB συνδέει το δίκτυο μεταφοράς φυσικού αερίου της Ελλάδας και τον Διαδριατικό Αγωγό (TAP) κοντά στην Κομοτηνή με το βουλγαρικό δίκτυο μεταφοράς κοντά στην πόλη της Στάρα Ζαγκόρα. Ο αγωγός έχει συνολικό μήκος 182 χιλιόμετρα ενώ πρόσφατα η κοινοπραξία ICGB έλαβε άδεια για την κατασκευή του Τμήματος 1 του σχεδίου επέκτασης της δυναμικότητας μεταφοράς από 3 σε 5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως (bcm/y).
Η ICGB προχωρά με το έργο επέκτασης του αγωγού, το οποίο προβλέπει αύξηση της τεχνικής δυναμικότητας από 3 σε 5 δισ. κ.μ. ετησίως. Η επέκταση αυτή καθοδηγείται από το αυξημένο στρατηγικό ενδιαφέρον για τη διαδρομή και ευθυγραμμίζεται με τους ευρύτερους ευρωπαϊκούς στόχους για εξασφάλιση διαφοροποιημένων διαδρομών ενέργειας και μακροπρόθεσμης σταθερότητας του εφοδιασμού.
