Θέση στον "ήλιο"- positioning- στην επόμενη μέρα του ενεργειακού χάρτη της Ουκρανίας διεκδικεί η Ελλάδα με “όχημα” τις υποδομές μεταφοράς φυσικού αερίου αλλά και το δυναμικό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που διαθέτει. Ήδη, όλο αυτό το διάστημα από τη χώρα περνούν φορτία φυσικού αερίου για τις αγορές της ΝΑ Ευρώπης, ενώ μέσω της διασύνδεσης με Βουλγαρία και Ρουμανία υπάρχει και η σχετική διαμόρφωση μια ηλεκτρικής ενεργειακής κοινότητας στην ευρύτερη περιοχή, κάτι, βέβαια, που δημιουργεί ζητήματα.
Έτσι, την στήριξη που προσφέρει η χώρα μας στην Ουκρανία και στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας με έμφαση στην παροχή φυσικού αερίου μέσω του FSRU της Αλεξανδρούπολης και του Κάθετου Διαδρόμου υπενθύμισε, με βάση αρμόδιες πηγές, στη συνάντηση ηγετών της «Συμμαχίας των Προθύμων» για την Ουκρανία που διεξήχθη στο Παρίσι την Τρίτη (06/01), ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Ουσιαστικά η συνεισφορά αυτή στο ενεργειακό πεδίο λειτουργεί και ως “αντίβαρο” και στην ενδεχόμενη πίεση που μπορεί να δεχτεί η χώρα για να συμμετάσχει σε ειρηνευτική δύναμη, την επόμενη μέρα, παύσης των εχθροπραξιών. Να σημειωθεί ότι με βάση τις ίδιες πηγές η Ελλάδα δεν θα συμμετάσχει σε μία ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη στην Ουκρανία, όπως ήδη έχει καταστήσει σαφές ο πρωθυπουργός. Όπως τονίζεται, πάντως, είναι πιθανή η συνδρομή της με άλλους τρόπους, εκτός Ουκρανίας, ακόμη και σε ζητήματα θαλάσσιας επιτήρησης.
Στο πλαίσιο αυτό, με αιχμή την ενέργεια, αλλά και το ρόλο των τραπεζών της ή των κατασκευαστικών της εταιρειών (πρόσφατα εκφράστηκε το ενδιαφέρον κύκλων της Τρ. Πειραιώς για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας) η χώρα, “υπενθυμίζει” και το ρόλο που διεκδικεί η χώρα σε σχέση με το νέο πλαίσιο που θα διαμορφωθεί την επόμενη μέρα, με την πλήρη απεξάρτηση της περιοχής, από το Ρωσικό αέριο, αλλά και τις ανάγκες για ισορροπία των ηλεκτρικών συστημάτων, ένεκα των σημαντικών ζημιών που έχουν υποστεί οι υποδομές της Ουκρανίας, αλλά και του “θολού” τοπίου που επικρατεί σε σχέση με τον Πυρηνικό Σταθμό της Ζαπορίζια.
Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι η Ελλάδα δεν θα συμμετάσχει σε μία ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη στην Ουκρανία, όπως ήδη έχει καταστήσει σαφές ο πρωθυπουργός. Δεν αποκλείει, ωστόσο, τη συνδρομή της με άλλους τρόπους, εκτός Ουκρανίας, ακόμη και σε ζητήματα θαλάσσιας επιτήρησης.
Θέση για την επόμενη μέρα
Στο μεταξύ, το πλάνο που προωθεί η κυβέρνηση, με τη σύμφωνη γνώμη της αμερικανικής διοίκησης, είναι ότι μέσα από τις ελληνικές ενεργειακές υποδομές αναμένεται να περνά το αμερικανικό Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (ΥΦΑ - LNG) ώστε να “κλειδώσει” η απεξάρτηση της ΝΑ Ευρώπης από το Ρωσικό φυσικό αέριο. Αυτά άλλωστε, καταγράφηκαν με αιχμή το συνέδριο για την ενέργεια “Partnership for Transatlantic Energy Cooperation (PTEC)”, που έλαβε χώρα στην Αθήνα, το διήµερο 6-7 Νοεμβρίου.
Ο Σταθμός
Υπενθυμίζεται, ότι, ήδη, εγκαινιάστηκε ο νέος Σταθμός Συμπίεσης Φυσικού Αερίου του ΔΕΣΦΑ στην Κομοτηνή. Ο Σταθμός αυξάνει τη δυναμικότητα του εθνικού συστήματος μεταφοράς προς τον Βορρά και ενισχύει τη δυνατότητα εξαγωγής φυσικού αερίου μέσω του «Κάθετου Διαδρόμου». Η λειτουργία του νέου συμπιεστή διασφαλίζει την αναβαθμισμένη εξαγωγική ικανότητα του ελληνικού δικτύου, αυξάνοντας τη δυνατότητα ροής κατά 5 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο και συμβάλλοντας καθοριστικά στον στόχο για 8 bcm έως το τέλος του 2025.
Η λειτουργία του Σταθμού Συμπίεσης της Κομοτηνής είναι κρίσιμης σημασίας για την ενίσχυση των δυνατοτήτων του ελληνικού συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου, ακόμη και μέχρι την Ουκρανία. Ο, δε, Σταθμός, εγγράφεται στο δίκτυο υποδομών, όπως ο Σταθμός Αεριοποίησης LNG της Ρεβυθούσας όσο και το FSRU της Αλεξανδρούπολης.
Την ίδια ώρα, οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς από Ελλάδα, Ρουμανία, Βουλγαρία, Μολδαβία και Ουκρανία δρομολογούν κοινό αίτημα προς τις αντίστοιχες Ρυθμιστικές Αρχές για την έγκριση του Route 2. Πρόκειται για ένα νέο «προϊόν» μεταφοράς φυσικού αερίου που ξεκινά από την Αμφιτρίτη (είσοδος του FSRU Αλεξανδρούπολης), διασυνδέεται με τον IGB και κατόπιν με τον “Κάθετο Διάδρομο” για ροές προς Βαλκάνια και Κεντρική/Ανατολική Ευρώπη. Πρόκειται για το δεύτερο προϊόν που ετοιμάζει ο ΔΕΣΦΑ, το οποίο συνδέει λειτουργικά την Ελλάδα με την Ουκρανία μετά τον ήδη ενεργό “δρόμο” φυσικού αερίου Route 1.
Παράλληλα, η Aktor Energy και η ΔΕΠΑ Εμπορίας ανακοίνωσαν τη δημιουργία εταιρείας που θα δραστηριοποιείται στον τομέα του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Πρόκειται για την εταιρεία ATLANTIC – SEE LNG TRADE A.E., που μάλιστα, την Παρασκευή υπέγραψε μακροχρόνια συμφωνία αγοραπωλησίας (SPA) με την αμερικανική εταιρεία Venture Global Inc. για την προμήθεια σημαντικών ποσοτήτων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, η ελληνική εταιρεία υπέγραψε Μνημόνια Κατανόησης (MoU) με κρατικούς φορείς της Ρουμανίας και της Ουκρανίας για την πώληση σε αυτές σημαντικών ποσοτήτων LNG, που σηματοδοτούν το επόμενο βήμα στη στρατηγική της για τη διάθεση LNG από την Ελλάδα προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Ο ανταγωνισμός
Υπενθυμίζεται ότι, πάντως, όπως αναφέρθηκε από τη διοίκηση του Ομίλου Κοπελούζου, σε πρόσφατη δημοσιογραφική συνάντηση ένα βασικό στοίχημα είναι το να μπουν οι ενεργειακές υποδομές στο “παιχνίδι” για την ενεργειακή τροφοδοσία της Ουκρανίας. Με βάση τον Κώστα Σιφναίο, διευθύνοντα Σύμβουλο της Gastrade, που έχει την ευθύνη για το FSRU της Αλεξανδρούπολης κι όπου βασικός μέτοχος είναι ο Όμιλος Κοπελούζου, υπάρχει χώρος για να “μπουν” στο “παιχνίδι” τροφοδοσίας της ΝΑ Ευρώπης, οι ελληνικές υποδομές FSRU καθώς δεν μπορούν τα σημερινά FSRU σε Κροατία, Πολωνία και Λιθουανία ή και Γερμανία να καλύψουν τις ανάγκες της Αν. Ευρώπης, ενώ η Τουρκία, καθώς υπάρχουν αναφορές ότι “βαφτίζει” τουρκικό αέριο έχει μπει στο “μάτι” των ΗΠΑ.
“Στη περίπτωση της Πολωνίας μπορεί να είμαστε ακριβότεροι, ωστόσο συγκριτικά με τη Λιθουανία, και τη Κροατία έχουμε χαμηλότερες τιμές. Η μεν Ουγγαρία έχει καλές τιμές αλλά περιορισμένες εξαγωγικές δυνατότητες, η δε, όμως Σλοβακία που έχει δυνατότητες είναι πολύ ακριβή”, τόνισαν ο κ. Κοπελούζος και ο κ. Σιφναίος.
“Υπάρχει συμπληρωματικότητα και όχι ανταγωνισμός. Δεν υπάρχει διαφορά, μεγάλη, στις ταρίφες” τόνισε, επίσης, ο Κώστας Σιφναίος, διευθύνων σύμβουλος της Gastrade, που τρέχει το FSRU.
Οι ανάγκες
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε από τη διοίκηση του Ομίλου, το 2024, όλες μαζί οι χώρες του Κάθετου Διαδρόμου, είχαν κατανάλωση 51 bcm. Από αυτά τα 17 bcm ήταν ρωσικό, που όμως με βάση τις αποφάσεις της ΕΕ θα πρέπει να αντικατασταθεί από άλλες πηγές και δη LNG. Στο τέλος, μάλιστα, της δεκαετίας, όπως εκτίμησε ο κ. Σιφναίος. η πρόβλεψη των Διαχειριστών των συστημάτων μεταφοράς αερίου της περιοχής είναι ότι η συνολική κατανάλωση θα έχει αυξηθεί στα επίπεδα των 68 bcm. Κι αυτό γιατί εφόσον τελειώσει ο πόλεμος η οικονομία της Ουκρανίας θα μπει σε ρότα ανόδου, αλλά και γιατί θα αποσυρθούν οι μονάδες άνθρακα της ευρύτερης περιοχής, χωρίς παράλληλα να υπάρχει η δυνατότητα κάλυψης των αναγκών από πυρηνικά εργοστάσια. (Βουλγαρία, Ρουμανία, κ.ά). Στο φόντο αυτό, με δεδομένες τις ανάγκες για ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, εκτιμάται ότι η επιπλέον ζήτηση στα τέλη της δεκαετίας θα είναι για 30 bcm, εκ των οποίων η Ελλάδα θα μπορούσε να διεκδικήσει ένα 25%, κοντά δηλαδή στα 6-7 bcm, σύμφωνα με τον κ. Σιφναίο.
Σε αυτό το σενάριο, η Ελλάδας θα μπορούσε να εξάγει 7 bcm στα τέλη του 2026 (εφόσον αναβαθμιστεί ο IGB και φτάσει στα 5 bcm), από τα 5,5 bcm εξαγωγών σήμερα (3,3 bcm μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού και 2,2 bcm μέσω Σιδηρόκαστρου). Βέβαια, αυτό με την προσθήκη ενός νέου FSRU.
Σημειωτέον ότι για το φετινό χειμώνα η Ουκρανία έχει κάνει γνωστό ότι πέραν της εγχώριας παραγωγής που ανέρχεται περίπου στα 19 bcm, έχει επιπλέον ανάγκες για 4 bcm.
Ο αστερίσκος της τελευταίας δημοπρασίας
Πάντως, άκαρπη ήταν η διαδικασία δημοπρασία, τη Δευτέρα 22/12 για τη δέσμευση χωρητικότητας μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Ουκρανία μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Όπως φαίνεται ο συγκεκριμένος διάδρομος δε συγκεντρώνει το ενδιαφέρον μια και πλέον, είναι έντονος ο ανταγωνισμός από άλλους διαδρόμους μεταφοράς φυσικού αερίου με κύρια αναφορα την Ουκρανία, που είναι και η μεγάλη αγορά αλλά και ο στόχος της ανάπτυξης των εναλλακτικών αυτών οδεύσεων.
Το όλο πλάνο για εναλλακτικές οδεύσεις στηρίζουν οι ΗΠΑ, αλλά και η ΕΕ, ωστόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπ έχει εκφράσει ενστάσεις για το ρυθμιστικό πλαίσιο του Κάθετου Διαδρόμου.
Συγκεκριμένα, η DG Competition με αφορμή τις εκπτώσεις που παρέχουν οι Διαχειριστές του Κάθετου Διαδρόμου, και σε συνέχεια αναφορών από τους διακινητές έχει “δεύτερες” σκέψεις σε σχέση με θέματα ισοτιμίας κανόνων.
Στο πλαίσιο αυτό, με επιστολή της, η DG Comp διατύπωσε σοβαρές επιφυλάξεις για το κατά πόσο οι εκπτώσεις στα τέλη χρήσης δικτύου από τον ΔΕΣΦΑ, τη Bulgartransgaz με έκπτωση 25%, τη ρουμανική Transgaz και τη μολδαβική Vestmoltransgaz με έκπτωση 50%, την ουκρανική Ukraine LLC και τον ICGB με έκπτωση 45%, είναι συμβατές με την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού.
Το θέμα αυτό σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς ετέθη από τον Έλληνα υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου κατά το πρόσφατο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας. Ο κ. Παπασταύρου ζήτησε να ξεκαθαριστεί η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπογραμμίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν ένα τμήμα της Κομισιόν να ζητεί από τα κράτη μέλη να στηρίξουν την ενεργειακή επάρκεια της Ουκρανίας και την ίδια στιγμή ένα άλλο τμήμα να επικεντρώνεται σε νομικά και ρυθμιστικά θέματα και να μην αντιμετωπίζει τον Κάθετο Διάδρομο με την απαραίτητη ευελιξία.
Μάλιστα φαίνεται ότι η στάση αυτή της ελληνικής κυβέρνησης είχε ως αποτέλεσμα να σταλεί στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδας μια νέα επιστολή από την Κομισιόν η οποία εμμέσως πλην σαφώς έδινε το πράσινο φως για τη διενέργεια της χθεσινής δημοπρασίας που αφορούσε τα προϊόντα δέσμευσης χωρητικότητας Route 1, 2 και 3.
Υπενθυμίζεται ότι το Route 1 αφορά αέριο προερχόμενο από τις εγκαταστάσεις του ΔΕΣΦΑ στη Ρεβυθούσα, το Route 2 αέριο που προέρχεται από το FSRU της Αλεξανδρούπολης και το Route 3 αζέρικο αέριο από τον αγωγό ΤΑΡ.
Το θέμα του Κάθετου Διαδρόμου συζητήθηκε και κατά την τελευταία συνάντηση, στα τέλη Δεκεμβρίου, του κ. Παπασταύρου με την πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκιλφόιλ με την αμερικανική πλευρά να υποστηρίζει ένθερμα τη νέα αυτή διαδρομή μεταφοράς αερίου προς την Ουκρανία, καθώς προς των συμφέρον των ΗΠΑ είναι η διάθεση όσοι το δυνατόν μεγαλύτερων ποσοτήτων LNG από όσο το δυνατόν περισσότερους «δρόμους» μεταφοράς και σε αυτή την κατεύθυνση ρίχνουν όλο το πολιτικό βάρος τους.
Αξίζει να αναφερθεί ότι πέραν των traders που αντιμετωπίζουν εχθρικά τον Κάθετο Διάδρομο, μια άλλη μερίδα διαμαρτύρεται γιατί τα προϊόντα Route 1, 2 και 3 είναι παρόμοια έχουν μηνιαία διάρκεια και δεν καλύπτουν τις ανάγκες μακροχρόνιων συμβολαίων.
Η ηλεκτρική ενέργεια
Επιπρόσθετα με το φυσικό αέριο, καταγράφονται και κινήσεις μεγάλων ενεργειακών ομίλων στην περιοχή, όπως η ΔΕΗ, η Metlen, HELLENiQ ENERGY. Ουσιαστικά, η χώρα επιχειρεί να επανακαμψει στην περιοχή, με όχημα την ενέργεια. Ήδη, η Metlen εχει έντονη παρουσία στους τομείς κατασκευών ενεργειακών έργων και παραγωγή ΑΠΕ, ενώ κεντρικό ενεργειακό πόλο στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, φιλοδοξεί να αναδείξει η διοίκηση της ΔΕΗ με βάση όσα αναφέρθηκαν από τον Πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο της ΔΕΗ, Γιώργο Στάσσης, κατά την παρουσίαση του επενδυτικού και στρατηγικού πλάνου για την τριετία 2026 -2028, το λεγόμενο Capital Markets Day 2025 την εβδομάδα που πέρασε στο Λονδίνο, ενώπιον 300 και πλέον εκπροσώπων μεγάλων επενδυτικών οίκων, τραπεζών κτλ.
Στόχος της ΔΕΗ είναι να καταστεί “κρίσιμος παίκτης υποδομές”, όπως τόνισε ο κ. Στάσσης περιγράφοντας με τεκμηρίωση το πλάνο της εταιρείας για την επόμενη τριετία. Κι όλα αυτά σε μια αγορά, όπως αυτή της ΝΑ Ευρώπης, όπου η ΔΕΗ αποτελεί έχει το μεγαλύτερο “ειδικό βάρος” αλλά και τα μεγέθη.
