Καθώς η παγκόσμια ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, οι χώρες που διαθέτουν πλούσιους ορυκτούς πόρους αντιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο τη στρατηγική και οικονομική αξία αυτών των αποθεμάτων. Ωστόσο, η Βόρεια Μακεδονία εξακολουθεί να καθυστερεί στην αξιοποίηση ενός από τα σημαντικότερα μεταλλευτικά της κοιτάσματα: του μεγάλου κοιτάσματος χαλκού στην περιοχή της Ιλόβιτσα.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια ζήτηση για λίθιο αναμένεται να αυξηθεί κατά 353% έως το 2040, ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας, της ηλεκτροκίνησης και της ψηφιοποίησης. Ο χαλκός συγκαταλέγεται επίσης στα πέντε πιο περιζήτητα κρίσιμα ορυκτά, με τη διεθνή ζήτηση να προβλέπεται ότι θα αυξηθεί κατά 28%.
Ο χαλκός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μεταλλεύματα της Βόρειας Μακεδονίας, ωστόσο μεγάλο μέρος του δυναμικού της χώρας παραμένει αναξιοποίητο. Πέρα από τον χαλκό, η χώρα διαθέτει αξιόλογα αποθέματα χρυσού, μολύβδου, ψευδαργύρου, αργύρου, νικελίου και άνθρακα, γεγονός που καθιστά τον εξορυκτικό κλάδο στρατηγικής σημασίας με σημαντικές ανεκμετάλλευτες προοπτικές.
Τα μεγαλύτερα γνωστά αποθέματα χαλκού εντοπίζονται στην περιοχή της Ιλόβιτσα, όπου αναλυτικές γεωλογικές έρευνες έχουν επιβεβαιώσει την ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων μεταλλεύματος. Τα σχέδια για το μεταλλείο Ιλόβιτσα-Στούκα προέβλεπαν εξόρυξη περίπου 10 εκατομμυρίων τόνων μεταλλεύματος ετησίως, με μέση ετήσια παραγωγή χαλκού περίπου 16.000 τόνων. Με βάση τα εκτιμώμενα αποθέματα, το μεταλλείο θα μπορούσε να λειτουργεί για περίπου 23 χρόνια.
Παρά το μέγεθος του κοιτάσματος, η επένδυση δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί. Τα μεταλλευτικά έργα στη Βόρεια Μακεδονία έχουν επανειλημμένα καθυστερήσει εξαιτίας πολιτικών αντιπαραθέσεων, διοικητικών εμποδίων και έντονων αντιδράσεων των τοπικών κοινωνιών, όπως είχε συμβεί και με τα σχέδια ανάπτυξης μεταλλείων χαλκού στις περιοχές Καζαντόλ και Κόζουφ.
Την ίδια στιγμή, χώρες σε όλο τον κόσμο επιταχύνουν τις επενδύσεις στην εξόρυξη ορυκτών, καθώς οι κρίσιμες πρώτες ύλες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη βιομηχανική πολιτική και την ενεργειακή ασφάλεια.
Η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) επισημαίνει ότι απαιτείται ισχυρότερη διεθνής συνεργασία ώστε το εμπόριο κρίσιμων ορυκτών να στηρίζει την ανάπτυξη των χωρών που διαθέτουν αυτά τα αποθέματα, συμβάλλοντας παράλληλα στην παγκόσμια μετάβαση προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα και υψηλού βαθμού ψηφιοποίησης.
Παράλληλα, η UNCTAD τονίζει ότι η εξορυκτική δραστηριότητα απαιτεί ιδιαίτερα υψηλές κεφαλαιουχικές επενδύσεις και χαρακτηρίζεται από μεγάλους χρόνους ωρίμανσης των έργων, γεγονός που περιορίζει τη βραχυπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού και καθιστά τις συγκεντρωμένες αλυσίδες προμήθειας ευάλωτες σε γεωπολιτικούς κινδύνους.
Για τον λόγο αυτό, κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο ευθυγραμμίζουν ολοένα και περισσότερο τις εμπορικές πολιτικές για τα κρίσιμα ορυκτά με ευρύτερους στρατηγικούς στόχους, όπως η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, η εθνική ασφάλεια και η ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.
