Οι ακραίες θερμοκρασίες και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας που πλήττουν την Ευρώπη το φετινό καλοκαίρι αποδεικνύουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια απειλή για το μακρινό μέλλον. Οι οικονομικές της επιπτώσεις έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους και το κόστος τους αυξάνεται με ταχύτητα, επηρεάζοντας την παραγωγή, τις μεταφορές, την ενέργεια, τη γεωργία, τον τουρισμό και τα δημόσια οικονομικά.
Οι θερμοκρασίες-ρεκόρ του Ιουνίου και του Ιουλίου, σε συνδυασμό με την ξηρασία και τις δασικές πυρκαγιές, έχουν προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις σε κρίσιμους τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οικονομολόγοι και ακαδημαϊκοί εκτιμούν ότι οι συνολικές απώλειες για την ευρωπαϊκή οικονομία μετρώνται ήδη σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, προειδοποιώντας παράλληλα ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόστους δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί.
Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο και οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις άμεσες ζημιές από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Η κλιματική κρίση πιέζει τους κρατικούς προϋπολογισμούς, προκαλεί διακυμάνσεις στις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας, αλλάζει τις τουριστικές ροές και υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό των ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών.
Πλήγμα σε ενέργεια και μεταφορές
Η χαμηλή στάθμη των υδάτων έχει περιορίσει σημαντικά την κυκλοφορία εμπορευμάτων στον Ρήνο και τον Δούναβη, δύο από τους σημαντικότερους ποτάμιους εμπορευματικούς διαδρόμους της Ευρώπης. Οι περιορισμοί στις μεταφορές αυξάνουν το κόστος και δημιουργούν προβλήματα στον εφοδιασμό επιχειρήσεων και βιομηχανιών.
Παράλληλα, περισσότερες από έξι πυρηνικές μονάδες έχουν αναγκαστεί να διακόψουν ή να περιορίσουν την παραγωγή τους, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες και η χαμηλή διαθεσιμότητα νερού δυσκολεύουν τη διαδικασία ψύξης. Η εξέλιξη αυτή εντείνει τις πιέσεις στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Σημαντικές είναι και οι επιπτώσεις στον αγροτικό τομέα. Η ζέστη και η έλλειψη νερού έχουν οδηγήσει σε υποβάθμιση των εκτιμήσεων για τις αποδόσεις αρκετών καλλιεργειών. Καλλιέργειες που συγκομίζονται αργότερα, όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, είχαν ήδη καταγράψει απώλειες της τάξης του 6%-7% μέσα στον Ιούλιο.
Την ίδια στιγμή, η ακραία ζέστη περιορίζει την παραγωγικότητα των εργαζομένων και αυξάνει την πίεση στα συστήματα υγείας. Μόνο στη Γερμανία, οι θάνατοι που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες έχουν ξεπεράσει τους 10.000.
Εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ ο λογαριασμός
Οι οικονομικές απώλειες αποτυπώνονται ήδη στις προβλέψεις για το ΑΕΠ. Η ING εκτιμά ότι η διακοπή της εμπορευματικής κίνησης στον Ρήνο θα αφαιρέσει περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από την ανάπτυξη της γερμανικής οικονομίας φέτος.
Αντίστοιχα, η ουγγρική MBH Bank υπολογίζει ότι κάθε εβδομάδα κατά την οποία παραμένει εκτός λειτουργίας η μεγαλύτερη πυρηνική μονάδα της χώρας αφαιρεί 0,1 ποσοστιαία μονάδα από το ΑΕΠ.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η συνολική εικόνα για την Ευρώπη. Η Allianz εκτιμά ότι μόνο ο καύσωνας διάρκειας δύο εβδομάδων τον Ιούνιο θα περιορίσει κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες το ευρωπαϊκό ΑΕΠ. Παράλληλα, εκτιμά ότι η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να μειώσει κατά 5%-7% την οικονομική ανάπτυξη έως το 2030 στις περισσότερο εκτεθειμένες οικονομίες, μεταξύ των οποίων η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.
Το κόστος, ωστόσο, δεν σταματά εδώ. Στις εκτιμήσεις δεν περιλαμβάνονται οι οικονομικές συνέπειες από τις πυρκαγιές, τις ξηρασίες, τις πλημμύρες και άλλα ακραία φαινόμενα που καταγράφονται μέσα στη χρονιά.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δεν εμφανίζονται μόνο τη χρονιά κατά την οποία εκδηλώνεται ένα ακραίο φαινόμενο. Οι οικονομικές απώλειες μπορούν να συνεχιστούν και να εντείνονται τα επόμενα χρόνια, καθώς οι αρχικές ζημιές προκαλούν μια αλυσίδα δευτερογενών συνεπειών στην παραγωγή, στις επενδύσεις, στην απασχόληση και στα δημόσια οικονομικά.
Στο στόχαστρο η Νότια Ευρώπη
Οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να ασκηθούν στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου οι θερμοκρασίες αυξάνονται περισσότερο και οι οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό και τη γεωργία.
Ο τουριστικός χάρτης της Ευρώπης ενδέχεται να αλλάξει, καθώς οι ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες τους θερινούς μήνες μπορεί να καταστήσουν λιγότερο ελκυστικούς τους παραδοσιακούς προορισμούς της Ισπανίας, της Ιταλίας και άλλων χωρών του ευρωπαϊκού Νότου. Οι ταξιδιώτες είναι πιθανό να μετακινηθούν προς βορειότερες περιοχές ή να επιλέξουν διαφορετικές περιόδους για τις διακοπές τους.
Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη τουριστική κίνηση στη Νότια Ευρώπη κατά τους μήνες εκτός αιχμής, αλλά παράλληλα να περιορίσει τα έσοδα της υψηλής καλοκαιρινής περιόδου.
Ισχυρές πιέσεις αναμένονται και στις τιμές των τροφίμων. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία μειώνουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών, περιορίζουν την προσφορά και αυξάνουν το κόστος παραγωγής. Η επίπτωση είναι εντονότερη στις ήδη θερμές περιοχές της Νότιας Ευρώπης.
Ενδεικτικά, ο ακραίος καύσωνας του 2022 εκτιμάται ότι αύξησε τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη κατά 0,34 ποσοστιαίες μονάδες μέσω των υψηλότερων τιμών των τροφίμων.
Νέα πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς
Η κλιματική κρίση δημιουργεί ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα: αυξάνει τις κρατικές δαπάνες σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν ήδη υψηλά επίπεδα χρέους.
Οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν την αντιμετώπιση πυρκαγιών, πλημμυρών και άλλων καταστροφών, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να επενδύσουν στην προσαρμογή των υποδομών στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Την ίδια στιγμή, η μείωση της οικονομικής δραστηριότητας περιορίζει τα φορολογικά έσοδα. Σύμφωνα με την Allianz, οι απώλειες από τα μειωμένα έσοδα θα μπορούσαν να φτάσουν το 1,8% στη Γαλλία και το 1,3% στην Ιταλία και την Ισπανία.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο, καθώς οι κυβερνήσεις πρέπει να χρηματοδοτήσουν παράλληλα την άμυνα και την ενεργειακή μετάβαση.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με νέες πιέσεις. Η αύξηση του δημόσιου χρέους και οι ανάγκες για πρόσθετες κρατικές δαπάνες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αιτήματα για μεγαλύτερη παρέμβαση της ΕΚΤ στις αγορές ομολόγων.
Το βασικό συμπέρασμα των οικονομολόγων είναι πλέον σαφές: η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Μετατρέπεται σε παράγοντα που επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό, τις επενδύσεις, τη δημοσιονομική πολιτική και την καθημερινότητα των Ευρωπαίων. Και το οικονομικό κόστος, όπως προειδοποιούν, αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: Reuters
