Οι αεροπορικές εταιρείες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με σοβαρές δυσκολίες στην εκπλήρωση των νέων περιβαλλοντικών υποχρεώσεών τους, καθώς η παγκόσμια αγορά πιστώσεων άνθρακα δεν διαθέτει επαρκείς ποσότητες για να καλύψει τις ανάγκες του κλάδου.
Το πρόβλημα αφορά το CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation), το πρώτο παγκόσμιο σύστημα αντιστάθμισης και μείωσης των εκπομπών άνθρακα από τις διεθνείς αερομεταφορές, το οποίο δημιουργήθηκε υπό την αιγίδα του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO) του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με έρευνα του Reuters, η έλλειψη επιλέξιμων πιστώσεων, η αβεβαιότητα γύρω από τις κυρώσεις και οι καθυστερήσεις στην έγκριση περιβαλλοντικών έργων απειλούν την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού.
Το ζήτημα συζητείται στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), που ξεκίνησε τη Δευτέρα στην Αττάλεια της Τουρκίας, με τις μεταφορές να αποτελούν βασικό αντικείμενο των διαβουλεύσεων της Τρίτης.
Πώς λειτουργεί το CORSIA και πότε θα πληρώσουν οι αεροπορικές
Οι αερομεταφορές δεν αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παγκοσμίως, συγκαταλέγονται όμως στους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς εκπομπών.
Παράλληλα, τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα δεν έχουν ακόμη επιφέρει ουσιαστική μείωση των συνολικών εκπομπών του κλάδου.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι αεροπορικές εταιρείες πληρώνουν εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία για τις εκπομπές τους μέσω του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Το CORSIA επιχειρεί να δημιουργήσει έναν αντίστοιχο μηχανισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, με διαφορετική όμως λειτουργία.
Οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να αγοράζουν πιστώσεις άνθρακα, χρηματοδοτώντας εγκεκριμένα περιβαλλοντικά έργα που μειώνουν ή αποτρέπουν εκπομπές σε άλλους τομείς της οικονομίας.
Περίπου 130 χώρες συμμετέχουν στην πρώτη ευρεία υποχρεωτική φάση του CORSIA, η οποία ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2024 και ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026.
Οι αεροπορικές εταιρείες που υπάγονται στη δικαιοδοσία των συμμετεχουσών χωρών θα πρέπει να έχουν αγοράσει τις απαιτούμενες πιστώσεις έως τις 31 Ιανουαρίου 2028, διαφορετικά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κυρώσεις.
Οι διαθέσιμες πιστώσεις καλύπτουν μόλις το 25% των αναγκών
Η πρώτη υποχρεωτική φάση του συστήματος αναμένεται να δημιουργήσει ζήτηση για πιστώσεις που αντιστοιχούν σε έως 200 εκατομμύρια μετρικούς τόνους διοξειδίου του άνθρακα, σύμφωνα με τον Κρις Λιντς, επικεφαλής ανάπτυξης αγορών άνθρακα της Standard Chartered.
Ωστόσο, στοιχεία του ICAO και εκτιμήσεις περισσότερων από 24 στελεχών και ειδικών του κλάδου, με τους οποίους συνομίλησε το Reuters, δείχνουν ότι η διαθέσιμη προσφορά επαρκεί για την κάλυψη το πολύ του ενός τετάρτου της ζήτησης.
Επιπλέον, μόλις 11 χώρες βρίσκονται σήμερα σε θέση να προμηθεύσουν το CORSIA με επιλέξιμες πιστώσεις.
Εκπρόσωπος του ICAO δήλωσε ότι η εφαρμογή του συστήματος από τα κράτη-μέλη προχωρά σύμφωνα με τον σχεδιασμό και ότι ο οργανισμός συνεχίζει να υποστηρίζει τις κυβερνήσεις για την επιτάχυνση της διάθεσης πιστώσεων.
Απέφυγε, ωστόσο, να σχολιάσει υποθετικά σενάρια σχετικά με ενδεχόμενες ελλείψεις.
Έως 9 δισ. δολάρια το κόστος για τις αεροπορικές εταιρείες
Η περιορισμένη προσφορά ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών.
Σήμερα, οι επιλέξιμες πιστώσεις άνθρακα διαπραγματεύονται περίπου στα 12 έως 13 δολάρια ανά τόνο.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι τιμές θα αυξηθούν καθώς θα αποσαφηνίζονται οι κανονιστικές απαιτήσεις και οι κυρώσεις, οι οποίες μέχρι σήμερα έχουν οδηγήσει πολλές αεροπορικές εταιρείες να αναβάλλουν τις αγορές τους.
«Υπάρχει ο κίνδυνος, αν περιμένεις υπερβολικά πολύ, να αναγκαστείς να πληρώσεις ακριβότερα», δήλωσε ο Μαρίν φαν Ντίσεν, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας εμπορίας περιβαλλοντικών προϊόντων STX Group.
Η συμβουλευτική εταιρεία Roland Berger εκτιμά ότι, με τιμές από 20 έως 50 δολάρια ανά πίστωση, το συνολικό κόστος συμμόρφωσης για τις αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσε να κυμανθεί μεταξύ 3,6 και 9 δισ. δολαρίων.
Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 5% έως 12% των προβλεπόμενων κερδών του κλάδου για το 2026.
Η Βρετανία έχει ήδη προτείνει πρόστιμο 100 λιρών, περίπου 134 δολαρίων, για κάθε τόνο εκπομπών που δεν καλύπτεται σύμφωνα με τους κανόνες, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη δημόσια διαβούλευση.
Και άλλες χώρες επεξεργάζονται αντίστοιχους κανονισμούς.
Οι μεγάλες αεροπορικές καθυστερούν τις αγορές
Ανάλυση του Reuters σε οικονομικές καταστάσεις και εκθέσεις βιωσιμότητας δέκα μεγάλων αεροπορικών ομίλων έδειξε ότι οι περισσότεροι δεν αποκαλύπτουν πόσες πιστώσεις CORSIA εκτιμούν ότι θα χρειαστούν ή πόσες έχουν ήδη εξασφαλίσει.
Η United Airlines αναγνώρισε ότι η διαθεσιμότητα επιλέξιμων πιστώσεων είναι περιορισμένη.
Η American Airlines επικαλέστηκε αβεβαιότητα σχετικά με την προσφορά και τις τιμές τους.
Η Singapore Airlines ανακοίνωσε ότι έχει αρχίσει να εξασφαλίζει πιστώσεις, χωρίς να διευκρινίσει την ποσότητα.
Αντίθετα, η Air France-KLM δήλωσε ότι δεν έχει ακόμη προχωρήσει σε αγορές.
Η στάση αυτή εντείνει την αβεβαιότητα, καθώς η συγκεντρωμένη ζήτηση ενόψει της προθεσμίας συμμόρφωσης θα μπορούσε να ασκήσει πρόσθετες πιέσεις στις τιμές.
Γιατί δεν υπάρχουν αρκετές πιστώσεις άνθρακα
Η έλλειψη δεν οφείλεται μόνο στον αριθμό των περιβαλλοντικών έργων, αλλά και στους αυστηρούς κανόνες πιστοποίησής τους.
Έπειτα από σκάνδαλα που αφορούσαν αμφισβητούμενα ή παραπλανητικά προγράμματα αντιστάθμισης εκπομπών, το CORSIA έχει θεσπίσει αυστηρές προϋποθέσεις για την αναγνώριση των πιστώσεων.
Σύμφωνα με τη Χάνα Χάουμαν, της εταιρείας εμπορίας πρώτων υλών Trafigura, μόλις το 5% των ιστορικών αποθεμάτων πιστώσεων άνθρακα πληροί τις προϋποθέσεις για υποχρεωτικά συστήματα όπως το CORSIA.
Για να θεωρηθεί επιλέξιμη μια πίστωση, απαιτείται έγκριση τόσο από το αρμόδιο τεχνικό όργανο του ICAO όσο και από την κυβέρνηση της χώρας στην οποία υλοποιείται το έργο.
Η κυβέρνηση πρέπει να επιτρέψει τη διεθνή χρήση της πίστωσης και να διασφαλίσει ότι η ίδια μείωση εκπομπών δεν θα υπολογιστεί δύο φορές, τόσο για την αεροπορική εταιρεία όσο και για τους εθνικούς κλιματικούς στόχους.
Παράλληλα, αρκετές αναπτυσσόμενες χώρες διστάζουν να διαθέσουν μεγάλο αριθμό πιστώσεων στη διεθνή αγορά, καθώς ενδέχεται να τις χρειαστούν για την επίτευξη των δικών τους στόχων μείωσης εκπομπών.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες και τα περιβαλλοντικά έργα που καθυστερούν
Τα προγράμματα αντιστάθμισης άνθρακα θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντική πηγή χρηματοδότησης για φτωχότερες χώρες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία το υψηλό κόστος ζωής και η μείωση της αναπτυξιακής βοήθειας περιορίζουν τους διαθέσιμους πόρους.
Τέτοια έργα περιλαμβάνουν την αντικατάσταση ρυπογόνων καυσίμων που χρησιμοποιούνται για το μαγείρεμα με καθαρότερες εναλλακτικές λύσεις, καθώς και την προστασία δασών από την αποψίλωση.
«Οι αγορές άνθρακα θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στο μέλλον», δήλωσε ο υπουργός Περιβάλλοντος του Παναμά, Χουάν Κάρλος Ναβάρο.
Ωστόσο, η εφαρμογή των έργων συναντά σημαντικά εμπόδια.
Η Βραζιλία, η οποία λόγω των εκτεταμένων τροπικών δασών της θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σημαντικό προμηθευτή πιστώσεων, δήλωσε στο Reuters ότι δεν έχει ακόμη ξεκινήσει να εγκρίνει έργα CORSIA, καθώς ολοκληρώνει το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο.
Η Ιαπωνία, ένας από τους σημαντικούς αγοραστές πιστώσεων, ανέφερε ότι οι περιορισμένες διοικητικές δυνατότητες ορισμένων χωρών καθυστερούν τις εγκρίσεις.
Το παράδειγμα της Ζιμπάμπουε: Νοικοκυριά περιμένουν καθαρότερες εστίες μαγειρέματος
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εταιρείας Cicada στη Ζιμπάμπουε, η οποία αναπτύσσει έργο αντικατάστασης παραδοσιακών εστιών μαγειρέματος με καθαρότερες λύσεις.
Η εταιρεία είχε εξασφαλίσει ενδιαφέρον αγοραστών για περίπου ένα εκατομμύριο πιστώσεις άνθρακα.
Ωστόσο, μετά από τεχνικές επιφυλάξεις που διατύπωσε το συμβουλευτικό όργανο του ICAO, οι πιστώσεις της δεν έχουν ακόμη γίνει αποδεκτές στο CORSIA.
Η εμπορική διευθύντρια της Cicada, Κάρεν Τζίρι, δήλωσε ότι ορισμένοι υποψήφιοι αγοραστές αποσύρθηκαν, αναγκάζοντας την εταιρεία να στραφεί στην εθελοντική αγορά άνθρακα, όπου οι τιμές είναι χαμηλότερες.
«Αναγκαστήκαμε να αναδιαρθρώσουμε ολόκληρη τη λειτουργία μας», ανέφερε.
Ως αποτέλεσμα, πολλά νοικοκυριά που επρόκειτο να αποκτήσουν καθαρότερες εστίες μαγειρέματος εξακολουθούν να περιμένουν.
COP31: Η κρίσιμη δοκιμασία για το παγκόσμιο σύστημα
Η αποτελεσματικότητα του CORSIA αναδεικνύεται σε σημαντικό ζήτημα της COP31, καθώς οι κυβερνήσεις αναζητούν νέες πηγές χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Ο πρεσβευτής της Αντίγκουα και Μπαρμπούντα στον ΟΗΕ, Γουόλτον Γουέμπσον, χαρακτήρισε το 2027 κρίσιμη χρονιά για την αξιολόγηση του συστήματος.
«Αυτή θα είναι μια πραγματική δοκιμασία για το κατά πόσον μπορούμε να επιτύχουμε ουσιαστική πρόοδο», δήλωσε στο Reuters.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν η διεθνής αγορά θα μπορέσει να προσφέρει εγκαίρως αρκετές αξιόπιστες πιστώσεις άνθρακα, ώστε οι αεροπορικές εταιρείες να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.
Με τη ζήτηση να υπερβαίνει ήδη κατά πολύ τη διαθέσιμη προσφορά, το πρώτο παγκόσμιο σύστημα αντιστάθμισης εκπομπών των αερομεταφορών βρίσκεται μπροστά στην πρώτη μεγάλη δοκιμασία εφαρμογής του.
Πηγή: Reuters, ertnews.gr
