Η κλιματική κρίση αλλάζει πλέον τους όρους με τους οποίους σχεδιάζεται η ανάπτυξη στην Ελλάδα. Οι ολοένα συχνότεροι καύσωνες, οι μεγάλες πυρκαγιές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντικές προκλήσεις, αλλά δημιουργούν ένα νέο πεδίο κινδύνων για τις υποδομές, την ενεργειακή επάρκεια, τη διαχείριση των υδάτων και, τελικά, για την ίδια την οικονομία.
Για μια χώρα με ισχυρή εξάρτηση από τον τουρισμό, η ανάγκη προσαρμογής γίνεται ακόμη πιο επιτακτική. Η αύξηση της τουριστικής κίνησης σε μεγαλύτερο μέρος του έτους δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες σε νερό και ενέργεια, την ώρα που οι διαθέσιμοι φυσικοί πόροι πιέζονται από την άνοδο της θερμοκρασίας και τη μεταβολή των κλιματικών συνθηκών.
Ο επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, Μιχάλης Αργυρού, μιλώντας στο Reuters, την εβδομάδα που πέρασεπεριγράφει την κλιματική αλλαγή ως έναν ολοένα σημαντικότερο μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό κίνδυνο, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Νερό και ενέργεια στην πρώτη γραμμή
Στο επίκεντρο, ειδικότερα, της νέας στρατηγικής βρίσκονται οι υποδομές ύδρευσης και ενέργειας, ιδιαίτερα στις περιοχές που δέχονται τη μεγαλύτερη τουριστική πίεση.
Μύκονος, Σαντορίνη, Κρήτη, Ρόδος και Πελοπόννησος βρίσκονται μεταξύ των περιοχών όπου η αυξημένη ζήτηση για τουριστικές υπηρεσίες συνοδεύεται από μεγαλύτερες ανάγκες για ηλεκτρική ενέργεια και υδατικούς πόρους. Στο σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης η Ήπειρος, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου και η Θεσσαλονίκη.
Η πρόκληση δεν αφορά μόνο την επάρκεια των υποδομών. Αφορά και την ανθεκτικότητά τους απέναντι σε συνθήκες που αναμένεται να γίνουν συχνότερες και εντονότερες.
Η πράσινη μετάβαση, επομένως, συνδέεται όλο και περισσότερο με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Νέα έργα ενέργειας, εκσυγχρονισμός των δικτύων, καλύτερη διαχείριση του νερού και επενδύσεις σε υποδομές που μπορούν να ανταποκριθούν σε ακραίες συνθήκες αποτελούν πλέον αναπόσπαστα στοιχεία ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου.
Η μεγαλύτερη τουριστική περίοδος αυξάνει την πίεση στους πόρους
Η μεταβολή του κλίματος επηρεάζει ήδη και τη γεωγραφία και τη διάρκεια της τουριστικής δραστηριότητας.
Η υψηλότερη θερμοκρασία επιτρέπει σε αρκετούς προορισμούς να διευρύνουν την τουριστική περίοδο, με την κίνηση να ξεκινά νωρίτερα, ακόμη και από τον Απρίλιο, και να παραμένει υψηλή μέχρι τον Οκτώβριο ή και τον Νοέμβριο.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για την ελληνική οικονομία, καθώς επιμηκύνει την περίοδο παραγωγής τουριστικού εισοδήματος. Παράλληλα, όμως, πολλαπλασιάζει τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια, ύδρευση και διαχείριση αποβλήτων.
Το ζητούμενο για την επόμενη ημέρα είναι επομένως η ανάπτυξη να μπορεί να συμβαδίζει με τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής.
Από την Πολιτική Προστασία στην κλιματική ανθεκτικότητα
Η αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο κομμάτι της εξίσωσης.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις» του ΕΡΤnews, έκανε λόγο για το μεγαλύτερο πρόγραμμα Πολιτικής Προστασίας που έχει υλοποιηθεί στη χώρα, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, το ΕΣΠΑ και το εθνικό σκέλος χρηματοδότησης.
Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνονται έργα ύδρευσης, προμήθεια εναέριων και χερσαίων μέσων για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, καθώς και δράσεις προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επόμενη ημέρα του Ταμείου Ανάκαμψης. Όπως ανέφερε ο κ. Παπαθανάσης, η ολοκλήρωσή του δεν σημαίνει το τέλος των δημόσιων επενδύσεων. Αντίθετα, έργα που έχουν ήδη ξεκινήσει μπορούν να συνεχιστούν μέσω άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων, με το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης να αποκτά μεγαλύτερο βάρος.
Ποιος θα χρηματοδοτήσει την προσαρμογή
Το κόστος της κλιματικής προσαρμογής αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά ερωτήματα για την οικονομική πολιτική την ώρα που ήδη επιβάλλεται το Τέλος Ανθεκτικότητας στη διαμονή με ένα αποτύπψμα που ξεπερνά τα 500 εκατ. ευρώ. Μάλιοστα, η κυβέρνηση εξετάζει την αξιοποίηση αυξημένων φορολογικών εσόδων που προκύπτουν αλλά μένει να φανεί η πραγματική ανταποδοτικότητα του εν λόγω Τέλους.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η ενίσχυση της ασφαλιστικής κάλυψης νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι σε φυσικές καταστροφές. Η στόχευση είναι διπλή: περισσότερα ακίνητα και επιχειρήσεις να είναι ασφαλισμένα και ταυτόχρονα να δημιουργηθούν κίνητρα ώστε οι ασφαλιστικές εταιρείες να προσφέρουν προσιτότερες καλύψεις.
Η Ελλάδα δεν εξετάζει προς το παρόν την έκδοση catastrophe bonds, όμως το συγκεκριμένο χρηματοδοτικό εργαλείο θα μπορούσε να επανέλθει στο μέλλον, καθώς αυξάνονται οι ανάγκες χρηματοδότησης για την αντιμετώπιση μεγάλων φυσικών καταστροφών.
Η πράσινη ανάπτυξη περνά από τις υποδομές
Η κλιματική κρίση δημιουργεί μια νέα επενδυτική ατζέντα για την Ελλάδα. Δεν αρκεί πλέον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας ή η ανάπτυξη νέων τουριστικών υποδομών. Απαιτείται ταυτόχρονα μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των δικτύων, εξοικονόμηση πόρων, καλύτερη διαχείριση του νερού και υποδομές σχεδιασμένες για ένα θερμότερο και πιο ασταθές κλιματικό περιβάλλον.
Σε αυτή τη συνθήκη, η πράσινη ανάπτυξη αποκτά μια ευρύτερη διάσταση. Δεν αφορά μόνο τη μείωση των εκπομπών και την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αλλά και την ικανότητα της οικονομίας να λειτουργεί με λιγότερους πόρους, μεγαλύτερη αποδοτικότητα και υψηλότερη ανθεκτικότητα.
Για την Ελλάδα, το στοίχημα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η ενεργειακή μετάβαση, η ασφάλεια του νερού, η Πολιτική Προστασία και η ανθεκτικότητα των τουριστικών προορισμών συγκλίνουν πλέον σε έναν κοινό στόχο: ένα μοντέλο ανάπτυξης που θα μπορεί να ανταποκριθεί στις συνθήκες της νέας κλιματικής πραγματικότητας.
