Η κλιματική κρίση, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, η ανθεκτικότητα των κοινωνιών και οι φυσικές καταστροφές τέθηκαν στο επίκεντρο ομιλιών στο πλαίσιο της δεύτερης ημέρας του Συμποσίου του «Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών», νέου οργανισμού της Ακαδημίας Αθηνών.
Σε ειδική ενότητα εστιασμένη στην κλιματική αλλαγή στην Ανθρωπόκαινο εποχή και την ανθεκτικότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς στη Μεσόγειο ο πρόεδρος του ΔΣ του «Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών» Χρήστος Ζερεφός αναφέρθηκε στη μελέτη για την κλιματική κρίση και τις προσπάθειές για την παρακολούθηση των επιπτώσεών της στα μνημεία της Μεσογείου που ανήκουν στην παγκόσμια κληρονομιά της UNESCO. Όπως είπε ο κ. Ζερεφός, η μελέτη παρουσιάζει την ευαλωτότητα των μνημείων πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς της UNESCO στη Μεσόγειο, χρησιμοποιώντας έξι κλιματικούς δείκτες και σεισμολογικό δείκτη. Οι κλιματικοί δείκτες αντιπροσωπεύουν την ακραία ζέστη, τον κίνδυνο πυρκαγιάς, τις ακραίες βροχοπτώσεις (πλημμύρες, κατολισθήσεις), την ξηρασία, τις ζημιές από τον παγετό και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ενώ ο σεισμικός κίνδυνος εκφράζεται μέσω της μέγιστης επιτάχυνσης του εδάφους. «Όλοι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με το κλίμα προβλέπεται να αυξηθούν στο μέλλον, με σημαντικά ισχυρότερες επιπτώσεις στο σενάριο RCP8.5 χωρίς μέτρα μετριασμού. Το σωρευτικό αποτέλεσμα των κλιματικών και σεισμικών κινδύνων αξιολογείται μέσω ενός ολοκληρωμένου δείκτη κινδύνου, ο οποίος προσδιορίζει τα μνημεία που εκτίθενται σε πολλαπλούς αλληλεπιδρώντες κινδύνους. Στο χειρότερο σενάριο, 35 μνημεία εμπίπτουν στην κατηγορία «υψηλού κινδύνου» και 12 στην κατηγορία «ακραίου κινδύνου», ιδίως στις παράκτιες και ανατολικές περιοχές της Μεσογείου», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Ζερεφός.
Από την πλευρά του ο Petteri Taalas, ο καθηγητής και γενικός διευθυντής του φινλανδικού Μετεωρολογικού Ινστιτούτου, μέλος της Φινλανδικής Ακαδημίας Επιστημών και Γραμμάτων κι επίτιμος γενικός γραμματέας του Παγκόσμιου Οργανισμού Μετεωρολογίας παρουσίασε αναλυτικά την κατάσταση του παγκόσμιου κλίματος καθώς και τις προοπτικές μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. Όπως είπε, η παγκόσμια θερμοκρασία ξεπέρασε τους 1,5 °C κατά την περίοδο 2023-25, ενώ έχουν καταρριφθεί ρεκόρ στις συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα, μεθανίου και υποξείδιο του αζώτου. Παράλληλα τόνισε ότι σε όλο τον κόσμο έχει παρατηρηθεί αύξηση των καυσώνων, στο ½ του πλανήτη αύξηση των πλημμυρών ενώ στο ένα τρίτο αύξηση της ξηρασίας. Επιπλέον προσέθεσε ότι η θαλάσσια κάλυψη πάγου στην Αρκτική και την Ανταρκτική συρρικνώνεται, ενώ το 2025 καταγράφηκαν νέα χαμηλά ρεκόρ στο πάχος του αρκτικού θαλάσσιου πάγου.
«Η ταχύτητα τήξης των παγετώνων έχει επιταχυνθεί και πλέον δεν μπορεί να ανακοπεί. Ως εκ τούτου, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα συνεχιστεί για τους επόμενους αιώνες. Η περιοχή της Μεσογείου θα υποστεί υψηλότερες θερμοκρασίες και λιγότερες βροχοπτώσεις, γεγονός που θα απειλήσει τη γεωργία και τον τουρισμό», σημείωσε.
Στην φυσική βλάστηση και τις απειλές που αντιμετωπίζει λόγω των μεταβολών του κλίματος αναφέρθηκε ο καθηγητής Φυτικής Παραγωγής και πρώην Πρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην Γενικός Γραμματέας στο υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Ανδρέας Καραμάνος.
«Η φυσική βλάστηση, ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας βιοποικιλότητας, θεωρείται μέρος της υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η πολιτιστική ανάπτυξη συνδέεται στενά με τη γεωργία μέσω της εξημέρωσης των άγριων φυτών και της καλλιέργειάς τους. Η καλλιέργεια συγκεκριμένων φυτών αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των πολιτισμών σε πολλά μέρη του κόσμου.
Αν και η βιοποικιλότητα των φυτών είναι πολύ πλούσια στην Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο, ορισμένα είδη και υποείδη θεωρούνται ευάλωτα ή απειλούμενα. Αυτό οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως η αλλαγή της χρήσης της γης, η απώλεια οικοτόπων, η ρύπανση, η εξάντληση των φυσικών πόρων και η κλιματική αλλαγή. Οι ίδιοι παράγοντες, σε συνδυασμό με τη γενετική διάβρωση, ασκούν πίεση στα άγρια συγγενικά είδη των καλλιεργούμενων φυτών, καθώς και στις τοπικές ποικιλίες και τις τοπικές φυτικές ποικιλίες», σημείωσε.
Στη συνέχεια διακεκριμένοι επιστήμονες αναφέρθηκαν σε φυσικές μεγάλες καταστροφές, όπως για παράδειγμα ο σεισμός στην Τουρκία και τη Συρία τον Φεβρουάριο του 2023, αλλά και ανθρωπογενείς Παράλληλα υπογραμμίστηκε η ανάγκη για την ανάπτυξη προειδοποιήσεων έκτακτης ανάγκης. Όπως τόνισε ο καθηγητής Φυσικών Καταστροφών στο πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Κωνσταντίνος Συνολάκης, «δύο δεκαετίες μετά το τσουνάμι του 2004 στον Ινδικό Ωκεανό, που αποτέλεσε το έναυσμα για τη δημιουργία παγκόσμιων δικτύων προειδοποίησης για τους ωκεανούς, η επιστήμη της ανίχνευσης κινδύνων έχει σε μεγάλο βαθμό επιτύχει» ωστόσο προσέθεσε ότι η διάχυση «πρακτικών προειδοποιήσεων στο κοινό παραμένει αποσπασματική και αδικαιολόγητα αργή». «Η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε είναι η διακυβέρνηση, η διαλειτουργικότητα και η λογοδοσία, όχι μόνο τα καλύτερα μοντέλα», κατέληξε ο κ. Συνολάκης.
Από την πλευρά της η καθηγήτρια Υδρολογίας και Υδάτινων Πόρων στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης στη Σουηδία, Γεωργία Δεστούνη αναφέρθηκε σε ακραία υδρολογικά φαινόμενα αλλά και στις επιπτώσεις από τις πλημμύρες αλλά και τις ξηρασίες. Όπως επισήμανε, τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί ρεκόρ θερμοκρασιών και συχνοί ακραίοι καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες σε όλο τον κόσμο. «Με την ενσωμάτωση εμπειρικών παρατηρήσεων, τεχνητής νοημοσύνης, πλαισίων σύνθετων και αλυσιδωτών γεγονότων και συζευγμένων συστημάτων ανθρώπου-υδροκλίματος, προωθούμε την κατανόηση του πότε, πού και πώς εμφανίζονται, εξελίσσονται και επηρεάζουν την κοινωνία τα ακραία υδροκλιματικά φαινόμενα. Η ολοκληρωμένη αυτή προσέγγιση αποκαλύπτει πρακτικές συνδέσεις μεταξύ των υδροκλιματικών ακραίων φαινομένων και των κοινωνικών ευαλωτοτήτων, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση στρατηγικών προσαρμογής, διαχείρισης κινδύνου και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, και φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι αλληλεπιδράσεις τροφοδοτούν συστημικούς κινδύνους σε κρίσιμες υποδομές, αλυσίδες εφοδιασμού, οικονομίες και τη δημόσια υγεία», κατέληξε.
Σημειώνεται ότι στις εργασίες του Συμποσίου συμμετείχαν διεθνώς αναγνωρισμένοι επιστήμονες, ακαδημαϊκοί και διανοούμενοι, μέλη κορυφαίων Ακαδημιών από όλον τον κόσμο, επιβεβαιώνοντας τον διεθνή χαρακτήρα και την υψηλή επιστημονική στάθμη της διοργάνωσης. Η δράση του «Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών» θα κορυφώνεται ανά τετραετία με τη διοργάνωση της Παγκόσμιας Ολυμπιάδας του Πνεύματος, με στόχο την ανάδειξη της Αθήνας -και ειδικότερα του χώρου της Ακαδημίας του Πλάτωνος- και των αξιών της Σχολής των Αθηνών ως διαχρονικά σημεία αναφοράς για τον διεθνή διάλογο της γνώσης, της επιστήμης και του πολιτισμού σε μια δύσκολη εποχή για την ανθρωπότητα.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
