Στη θεσμοθέτηση μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για την ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής στέγης προσανατολίζεται η κυβέρνηση, με στόχο την ενίσχυση της προσιτής κατοικίας και τη στήριξη της οικοδομικής δραστηριότητας. Οι σχετικές επεξεργασίες γίνονται εν όψει και της ΔΕΘ, ενώ στο επίκεντρο βρίσκονται ευρωπαϊκές πρακτικές, με την Πορτογαλία και τη Γαλλία να αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Ουσιαστικά, εξετάζεται η παροχή ευνοϊκού πλαισίου ΦΠΑ σε κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα διατίθενται σε μακροχρόνια μίσθωση με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Το πλαίσιο το δίνει η Οδηγία (ΕΕ) 2022/542 για τον ΦΠΑ, η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στον καθορισμό των μειωμένων συντελεστών. Ειδικότερα μεταξύ των υπηρεσιών που μπορούν να υπαχθούν σε μειωμένο ΦΠΑ, έχει προστεθεί και «η παροχή και η κατασκευή κατοικιών στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής όπως ορίζεται από τα κράτη μέλη».
Παράλληλα, ο μειωμένος ΦΠΑ θα μπορούσε να συνδυαστεί με μείωση ή ακόμη και απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ, προκειμένου να γίνει πιο ελκυστική για ιδιώτες και θεσμικούς επενδυτές η ανάπτυξη κατοικιών προσιτού κόστους
Παραδείγματα
Στην Πορτογαλία, π.χ. το πρόγραμμα 97/2026 προβλέπει ΦΠΑ 6%, έναντι 23%, για την κατασκευή και ανακαίνιση ακινήτων που προορίζονται για μακροχρόνια μίσθωση. Βασική προϋπόθεση είναι το μηνιαίο ενοίκιο να μην ξεπερνά τα 2.300 ευρώ, όριο που αντιστοιχεί σε 2,5 φορές τον κατώτατο μισθό των 920 ευρώ.
Παράλληλα, το πορτογαλικό μοντέλο προβλέπει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τους ιδιοκτήτες: η μίσθωση θα πρέπει να ξεκινήσει εντός 24 μηνών και να διατηρηθεί για τουλάχιστον 36 μήνες σε χρονικό ορίζοντα πέντε ετών. Στη Γαλλία, αντίστοιχα, ο μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την προσιτή κατοικία ανέρχεται στο 10%.
Στο ελληνικό μέτωπο, αναμένεται επίσης να παραταθεί για ακόμη έναν χρόνο η αναστολή του ΦΠΑ 24% στις μεταβιβάσεις νεόδμητων ακινήτων. Το μέτρο εκτιμάται ότι θα ενταχθεί στο οικονομικό πακέτο που αναμένεται να παρουσιαστεί στη ΔΕΘ.
Η παράταση της αναστολής θεωρείται σημαντική τόσο για την οικοδομή όσο και για την αγορά ακινήτων, καθώς περιορίζει το φορολογικό βάρος για τους αγοραστές και συμβάλλει στη διατήρηση του επενδυτικού ενδιαφέροντος. Παράλληλα, μειώνει το συνολικό κόστος απόκτησης μιας νεόδμητης κατοικίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η στεγαστική δαπάνη παραμένει ιδιαίτερα υψηλή.
Το μέτρο αφορά τα αδιάθετα ακίνητα των κατασκευαστών που προέρχονται από οικοδομικές άδειες οι οποίες έχουν εκδοθεί από το 2006 και μετά. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τόσο ιδιόκτητα ακίνητα όσο και κατοικίες που κατασκευάζονται με το σύστημα της αντιπαροχής, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ενταχθεί στην προβλεπόμενη διαδικασία αναστολής.
Με το ισχύον καθεστώς, οι αγοραστές των νεόδμητων ακινήτων δεν καταβάλλουν ΦΠΑ 24%, αλλά φόρο μεταβίβασης 3%. Η διαφοροποίηση αυτή περιορίζει αισθητά την τελική φορολογική επιβάρυνση και λειτουργεί ως κίνητρο για την αγορά νέων κατοικιών.
