Η ενεργειακή αναβάθμιση του γερασμένου κτιριακού αποθέματος της χώρας θυμίζει εδώ και χρόνια μαραθώνιο μετ’ εμποδίων. Το νέο «Εξοικονομώ», με προϋπολογισμό 1,19 δισ. ευρώ, υπόσχεται να δώσει τη λύση για 62.000 νοικοκυριά, φέρνοντας όμως μαζί του μια δομική αλλαγή που προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις στον τεχνικό κόσμο.
On-bill financing: Διευκόλυνση ή «γκρίζα ζώνη»;
Το βασικό νέο στοιχείο του προγράμματος είναι η εισαγωγή του λεγόμενου «on-bill financing». Στην πράξη, οι ενεργειακοί πάροχοι αναλαμβάνουν τη χρηματοδότηση των παρεμβάσεων και ο ιδιοκτήτης αποπληρώνει μέσω του λογαριασμού ρεύματος.
Σε θεωρητικό επίπεδο, πρόκειται για ένα εργαλείο που μπορεί να ξεκλειδώσει επενδύσεις, ιδίως για νοικοκυριά χωρίς πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό. Στην πράξη, όμως, δημιουργεί μια νέα διατάραξη ισορροπίας στην αγορά.
Αντιδράσεις μηχανικών: «Αλλαγή κανόνων χωρίς διαβούλευση»
Στον πυρήνα των αντιδράσεων βρίσκεται η διαδικασία σχεδιασμού του προγράμματος. Όπως επισημαίνουν πηγές του κλάδου, ο οδηγός του προγράμματος διαμορφώθηκε χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τους άμεσα εμπλεκόμενους φορείς.
Παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις προς το υπουργείο Ενέργειας, δεν έχει πραγματοποιηθεί συνάντηση με τον τεχνικό κόσμο. Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, εκφράζονται φόβοι για δημιουργία ολιγοπωλιακών ή και καρτελικών συνθηκών στην αγορά. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι δημιουργούνται συνθήκες έμμεσου αποκλεισμού μικρότερων επιχειρήσεων, με τους ενεργειακούς παρόχους να αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον αποκλεισμό συγκεκριμένων τεχνολογιών, όπως οι λέβητες φυσικού αερίου νέας γενιάς, που –όπως υποστηρίζουν– θα μπορούσαν να αποτελέσουν οικονομικά αποδοτική λύση, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Ο ρόλος του μηχανικού σε ένα νέο περιβάλλον
Μέχρι σήμερα, ο μηχανικός λειτουργούσε ως ανεξάρτητος σύμβουλος και βασικός σχεδιαστής των παρεμβάσεων. Με το νέο μοντέλο, υπάρχει ο φόβος ότι οι τεχνικές λύσεις θα ενταχθούν σε «κλειστά πακέτα» των παρόχων, η τεχνική κρίση θα υποκατασταθεί από εμπορικά κριτήρια και η αγορά θα γίνει πιο συγκεντρωτική και λιγότερο ευέλικτη.
Το energymag επικοινώνησε με την Ένωση Ελληνικών Επιχειρήσεων Θέρμανσης και Ενέργειας (ΕΝ.Ε.ΕΠΙ.Θ.Ε.) . Ο Πρόεδρος της Ένωσης, Λευτέρης Φωτόπουλος, δήλωσε σχετικά:
«Αναγνωρίζουμε την στρατηγική σημασία συνέχισης και ενίσχυσης των προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης του κτιριακού αποθέματος της χώρας, καθώς και την αντικατάσταση ενεργοβόρου εξοπλισμού, μέσω της αξιοποίησης των πόρων του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου ή άλλων εργαλείων χρηματοδότησης.
Ωστόσο, η προωθούμενη αλλαγή του μοντέλου υλοποίησης των προγραμμάτων «Εξοικονομώ», με την ανάθεση κεντρικού ρόλου στους παρόχους ενέργειας, ενέχει σοβαρούς κινδύνους και μας βρίσκει κατηγορηματικά αντίθετους. Η συγκέντρωση δημόσιων προγραμμάτων σε λίγους φορείς είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε στρεβλώσεις της αγοράς, αθέμιτο ανταγωνισμό, φαινόμενα μονοπωλιακής συμπεριφοράς, χειραγώγηση τιμών, απώλεια διαφάνειας και τελικά, σε αυξημένο κόστος για την κοινωνία.
Αντιθέτως, η εμπειρία των τελευταίων τουλάχιστον 10 ετών έχει αποδείξει ότι, η επιτυχία των παρεμβάσεων ενεργειακής εξοικονόμησης βασίζεται στη συμμετοχή ενός ευρέως και εξειδικευμένου οικοσυστήματος επαγγελματιών, των οποίων ο αποκλεισμός υπονομεύει τόσο την ποιότητα των έργων όσο και τη βιωσιμότητα της αγοράς αλλά και την επίτευξη των εθνικών στόχων.
Παράλληλα, δημιουργείται ένα εγγενώς αντιφατικό σχήμα: επιχειρήσεις που έχουν όφελος από την αυξημένη κατανάλωση ενέργειας να καλούνται να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν δράσεις εξοικονόμησης που στόχο έχουν την μείωσής της. Η αντίφαση αυτή εγείρει εύλογα ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων και θέτει υπό αμφισβήτηση την αντικειμενικότητα και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Την ίδια στιγμή, οι πολίτες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε εξαρτώμενους πελάτες περιορισμένων επιλογών, με τυποποιημένες λύσεις και υπηρεσίες αμφίβολης ποιότητας.
Καλούμε την Πολιτεία να επανεξετάσει τον σχεδιασμό, και να βελτιώσει την λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών, διασφαλίζοντας διαφάνεια, αξιοπιστία, υγιή ανταγωνισμό και ενεργό συμμετοχή του συνόλου των επαγγελματιών του κλάδου. Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να παραμείνει κοινωνικά δίκαιη, τεχνικά αξιόπιστη και θεσμικά ισορροπημένη»
Η ευρωπαϊκή πίεση
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το νέο «Εξοικονομώ», εντάσσεται σε ένα αυστηρότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η Ελλάδα έχει ήδη δεχθεί προειδοποιητική επιστολή για καθυστέρηση στο Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτιρίων (ΕΣΑΚ). Από το 2028, τα νέα κτίρια θα πρέπει να είναι μηδενικών ρύπων ενώ ως το 2030-2033, αυστηροποιούνται οι στόχοι ενεργειακής απόδοσης.
Αυτή τη στιγμή, εκτιμάται ότι 6 στα 10 ακίνητα βρίσκονται κάτω από την ενεργειακή κλάση Ε. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο το νέο μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά για ιδιώτες, ιδιαίτερα για ευάλωτα νοικοκυριά που ενδέχεται να δυσκολευτούν να αποπληρώσουν τις δόσεις.
Από την πλευρά του, στόχος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, είναι η υλοποίηση του προγράμματος να έχει ολοκληρωθεί εντός του δεύτερου εξαμήνου του έτους. Όπως αναφέρουν πηγές, υπάρχουν αιτήματα από τον κλάδο για συναντήσεις που δεν έχουν ακόμη ικανοποιηθεί, ωστόσο οι συναντήσεις αυτές θα γίνουν.
Την ίδια στιγμή, οι ενεργειακοί πάροχοι τηρούν στάση αναμονής, προετοιμάζοντας τα εμπορικά τους προϊόντα ενόψει των τελικών αποφάσεων.
Το νέο «Εξοικονομώ» καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες ανάγκες: την επιτάχυνση των επενδύσεων και τη διασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού. Για τον τεχνικό κόσμο, το διακύβευμα είναι να διατηρήσει τον ρόλο του ανεξάρτητου επιστημονικού συμβούλου σε μια αγορά που αλλάζει ραγδαία.
