Η πρώτη παγκοσμίως μη επανδρωμένη ημι-σταθερή πλωτή πλατφόρμα θαλάσσιας επιτήρησης με ελληνική πατέντα και ελληνική κατασκευή είναι πλέον πραγματικότητα. Ο λόγος για τον «Πανόπτη», την πρωτοποριακή πλατφόρμα USSPS (Unmanned Semi-fixed Sea Platform for Maritime Surveillance), που παρουσιάστηκε και ονοματοδοτήθηκε επίσημα στις εγκαταστάσεις των Ναυπηγείων Σαλαμίνας, σηματοδοτώντας ένα κρίσιμο ορόσημο για την ολοκλήρωση ενός από τα πλέον φιλόδοξα ευρωπαϊκά αμυντικά και τεχνολογικά προγράμματα των τελευταίων ετών.
Πρόκειται για μια παγκόσμια πατέντα με ισχυρό ελληνικό αποτύπωμα, σχεδιασμένη από την ελληνική εταιρεία ΕΤΜΕ του Αντώνη Πέππα και κατασκευασμένη εξ ολοκλήρου στη Σαλαμίνα, σε συνεργασία με τα Ναυπηγεία Σαλαμίνας, τη γαλλική Naval Group, που είχε τον ρόλο του τεχνικού συντονιστή, την ισπανική Navantia, καθώς και ευρωπαϊκή κοινοπραξία 15 εταιρειών από επτά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η τελετή ονοματοδοσίας πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 30 Απριλίου, με την πλατφόρμα να λαμβάνει το όνομα «Πανόπτης», εμπνευσμένο από τον Άργο Πανόπτη της ελληνικής μυθολογίας, ως συμβολική αναφορά στη διαρκή επιτήρηση, την εγρήγορση και την αδιάλειπτη επιχειρησιακή παρακολούθηση στο θαλάσσιο πεδίο.
Ιδιαίτερα τεχνολογικά στοιχεία
Η πλατφόρμα «Πανόπτης» δεν αποτελεί απλώς ένα νέο αμυντικό μέσο, αλλά εγκαινιάζει μια εντελώς νέα κατηγορία ναυτικών πλατφορμών. Συνδυάζει τεχνολογικά στοιχεία από την εξόρυξη υπεράκτιων υδρογονανθράκων, τα offshore αιολικά πάρκα, τα μη επανδρωμένα μέσα και την τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργώντας έναν επιχειρησιακό κόμβο δικτυοκεντρικής θαλάσσιας επιτήρησης με δυνατότητες διττής χρήσης — τόσο σε καιρό ειρήνης όσο και σε περίοδο κρίσης ή πολέμου.
Ουσιαστικά, το USSPS σχεδιάστηκε ως η «ραχοκοκαλιά» ενός προηγμένου συστήματος C5ISTAR (Command, Control, Communication, Computers, Combat Systems, Intelligence, Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance), το οποίο προορίζεται για ομοσπονδιακού τύπου επιχειρησιακή χρήση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η φιλοσοφία του έργου βασίζεται στην ολοκλήρωση και ενσωμάτωση δεδομένων πεδίου μέσω προηγμένων αλγορίθμων, προσφέροντας συνεχή εικόνα θαλάσσιας επιτήρησης και δυνατότητα άμεσης επιχειρησιακής αξιοποίησης.
Τεχνικά χαρακτηριστικά και δυνατότητες
Όπως τόνισε κατά την παρουσίαση στη Σαλαμίνα ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΤΜΕ, Αντώνης Πέππας «δεν υπάρχει πουθενά σε όλο τον κόσμο αντίστοιχη κατασκευή, είναι καθαρά ελληνικής έμπνευσης», ενώ αναφερόμενος στα τεχνικά χαρακτηριστικά της πλατφόρμας, τόνισε πως «ζυγίζει 700 τόνους, ενώ το κατάστρωμά της είναι 400 τ.μ.. Διαθέτει φέρουσα ικανότητα 400 τόνων, αντοχή έως και 12 μποφόρ και δυνατότητα επιβίωσης σε “κύμα εκατονταετίας”, χαρακτηριστικό που της επιτρέπει να επιχειρεί σε ιδιαίτερα απαιτητικές θαλάσσιες συνθήκες και να λειτουργεί ως μόνιμος επιχειρησιακός κόμβος μεγάλης ανθεκτικότητας».
Παράλληλα, μπορεί να φιλοξενήσει ραντάρ για πλήρη και συνεχή παρακολούθηση κρίσιμων υποδομών, μετεωρολογικά μέσα, συστήματα παρακολούθησης περιβάλλοντος, αλλά και να λειτουργήσει ως βάση παραμονής και επιχειρησιακής υποστήριξης μη επανδρωμένων drones. Οι αισθητήρες της επιτρέπουν ολιστική επιτήρηση πυθμένα, επιφάνειας και αέρα, με αρχικό εύρος επιτήρησης 50 χιλιομέτρων, το οποίο με τη χρήση drones μπορεί να επεκταθεί έως και τα 200 χιλιόμετρα. Σημειώνεται πως η πλατφόρμα θα σταθεροποιείται με άγκυρες, ειδικού τύπου.
Για πέντε χρόνια στο Μυρτώο Πέλαγος
Το πρώτο επιχειρησιακό πεδίο ανάπτυξης του «Πανόπτη» θα είναι το Μυρτώο Πέλαγος, στο νοτιοδυτικό Αιγαίο, όπου η πλατφόρμα θα παραμείνει σταθερά για πέντε χρόνια. Από εκεί θα μεταφέρει καθημερινά δεδομένα στο Πολεμικό Ναυτικό, ενώ ταυτόχρονα θα λειτουργεί ως πραγματικό πεδίο δοκιμών για νέες τεχνολογίες, τόσο από ελληνικές όσο και από ευρωπαϊκές εταιρείες.
Όπως σημειώνει η ΕΤΜΕ, κάθε ημέρα λειτουργίας της θα προσφέρει τεχνολογική προστιθέμενη αξία μέσω της συλλογής και αξιοποίησης πληροφοριών.
Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος USSPS και εντάχθηκε στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIDP), υπό την εποπτεία της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και σε συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Προϋπολογισμός και partners
Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται στα 19,5 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 12,8 εκατ. ευρώ χρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το υπόλοιπο ποσό καλύφθηκε από τις εταιρείες της κοινοπραξίας. Πρόκειται για ένα από τα πρώτα αμυντικά τεχνολογικά έργα στην Ευρώπη που επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα συνεργατικό μοντέλο κρατών τύπου «Airbus», με κοινή ανάπτυξη τεχνογνωσίας, επιχειρησιακής αξιοποίησης και εξαγωγικής προοπτικής.
Στην κοινοπραξία συμμετέχουν, πέραν της ΕΤΜΕ και των Ναυπηγείων Σαλαμίνας, η Naval Group, η Navantia, καθώς και οι Applied Intelligence Analytics Limited, Cyprus Research and Innovation Center Ltd, Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, Stichting Maritiem Research Instituut Nederland, Prolexia SARL, Multimedia Workshop PLC, Sener Aeroespacial S.A., SignalGeneriX Limited, SMST Designer & Constructors B.V., Techlam SAS, Tecnobit SLU και Unmanned Teknologies Applications S.L.
Από ελληνικής πλευράς, ιδιαίτερη σημασία έχει και η συμμετοχή του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, γεγονός που ενισχύει το ερευνητικό και τεχνολογικό βάθος του εγχειρήματος. Η ίδια η ΕΤΜΕ, με εμπειρία σχεδόν μισού αιώνα στους τομείς θαλάσσιας επιτήρησης, επικοινωνιών, υδραυλικών και λιμενικών έργων, αξιοποίησε την τεχνογνωσία της σε πλωτές πλατφόρμες για να δημιουργήσει ένα σύστημα υψηλής προστιθέμενης αξίας με δικά της πνευματικά δικαιώματα.
Ο κ. Πέππας επισήμανε επίσης πως «τα επόμενα χρόνια η πλατφόρμα θα παρέχει πραγματικά δεδομένα πεδίου για την εκπαίδευση προηγμένων αλγορίθμων, θα προσφέρει εικόνα θαλάσσιας επιτήρησης και θα αποτελέσει πεδίο δοκιμών τεχνολογιών σε πραγματικό θαλάσσιο περιβάλλον».
Όπως εξήγησε, οι εφαρμογές της δεν περιορίζονται μόνο στην άμυνα. Επεκτείνονται και σε μη αμυντικούς σκοπούς, όπως η παροχή δεδομένων καιρού, κατάστασης θάλασσας, περιβαλλοντικής παρακολούθησης, καθώς και η επιτήρηση κρίσιμων υποδομών με υψηλή αξιοπιστία. Παράλληλα, η τεχνολογία επιτρέπει τη δημιουργία δικτύου αντίστοιχων πλατφορμών που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της λεγόμενης «Ασπίδας του Αχιλλέα» και άλλων εφαρμογών εθνικής ασφάλειας και προστασίας ναυσιπλοΐας.
Επόμενο βήμα
Το επόμενο βήμα είναι ήδη σε εξέλιξη. Το USSP 2 βρίσκεται σε ερευνητικό στάδιο και σύμφωνα με την ΕΤΜΕ, αναμένεται να είναι έτοιμο μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια. Ο στρατηγικός στόχος είναι η Ελλάδα να πάψει να λειτουργεί μόνο ως προμηθευτής και να μετατραπεί σε εξαγωγέα αμυντικής τεχνολογίας, με ισχυρή παρουσία στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα άμυνας. Απώτερος στόχος, σύμφωνα με τον κ. Πέππα, είναι – ανάλογα με την επιτυχία που θα έχει το «παρθενικό»… ταξίδι της πλατφόρμας, να γίνει εμπορική χρήση από άλλες χώρες, με την κοινοπραξία και την ΕΤΜΕ να διατηρεί τα δικαιώματα χρήσης…
