Σημαντικές ευκαιρίες για την Ελλάδα αναδύονται στον ταχέως αναπτυσσόμενο κλάδο των ψηφιακών υποδομών, όπως αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση μελέτης για τη χωροθέτηση και ανάπτυξη Κέντρων Δεδομένων (Data Centers) στη χώρα.
Η εκδήλωση οργανώθηκε από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης σε συνεργασία με τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης και πραγματοποιήθηκε στο Ωδείο Αθηνών, με τη συμμετοχή του Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης και ΤΝ Δημήτρη Παπαστεργίου και του Υπουργού Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκου.
Η μελέτη, που εκπονήθηκε από την PwC, αναδεικνύει τόσο τις σημαντικές επενδυτικές προοπτικές όσο και τις βασικές προκλήσεις για την ανάπτυξη του κλάδου, με κυριότερες τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ισχύος και τα ζητήματα χωροθέτησης.
Στόχος, όπως τονίστηκε, δεν είναι η άναρχη ανάπτυξη Data Centers, αλλά η ισορροπημένη αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας, με γνώμονα τη βιωσιμότητα και τον περιορισμό του ενεργειακού αποτυπώματος.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας –ως σταυροδρόμι Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής– σε συνδυασμό με την αυξανόμενη διεθνή συνδεσιμότητα και την πρόσβαση στις αναδυόμενες αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάδειξή της σε σημαντικό περιφερειακό κόμβο ψηφιακών υπηρεσιών.
Η γεωπολιτική συγκυρία και το ενδιαφέρον επενδυτών
Η γεωπολιτική συγκυρία δημιουργεί νέα δεδομένα για τον κλάδο στην Ελλάδα. Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι τα ζητήματα ασφάλειας και προστασίας των υποθαλάσσιων καλωδίων αποκτούν αυξανόμενη σημασία, ενώ παράλληλα καταγράφεται έντονο ενδιαφέρον από επενδυτικά κεφάλαια της Μέσης Ανατολής.
Ήδη η DAMAC του επιχειρηματία Χουσεΐν Σαζουάνι από το Ντουμπάι, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, προωθεί επένδυση ύψους 150 εκατ. ευρώ στα Σπάτα. Το έργο υλοποιείται από την κοινοπραξία «Data In Scale» (DAMAC 55% – ΔΕΗ 45%) και περιλαμβάνει αρχική εγκατεστημένη ισχύ 12,5 MW, με δυνατότητα επέκτασης στα 25 MW.
Παράλληλα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ανάπτυξη data centers στην Ελλάδα συνολικής δυναμικότητας έως 500 MW. Σχετικό μνημόνιο συνεργασίας υπεγράφη στο Άμπου Ντάμπι μεταξύ του Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου και του Υπουργού Επενδύσεων των ΗΑΕ και CEO του κρατικού επενδυτικού ταμείου ADQ, Mohamed Hassan Alsuwaidi.
Το θέμα των data centers αποτέλεσε επίσης αντικείμενο συζητήσεων στις επαφές του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Πρόεδρο των ΗΑΕ Σεΐχη Mohamed bin Zayed Al Nahyan.
‘Οπως τόνισε ο ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, Chief Officer Στρατηγικής, Μετασχηματισμού & Χονδρικής του Ομίλου ΟΤΕ,η χώρα διαθέτει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα, τη γεωγραφική της θέση, αποτελώντας «γέφυρα» ανάμεσα στη Μέση Ανατολή, την Ασία, τη Μεσόγειο, την Αφρική, την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη, και ανέλυσε πώς ο Όμιλος ΟΤΕ διασφαλίζει προηγμένες ψηφιακές υποδομές συνδεσιμότητας για τη χώρα, αξιοποιώντας το γεωστρατηγικό αυτό πλεονέκτημα με τρία βασικά χαρακτηριστικά: 1) μεγάλες χωρητικότητες για την εξυπηρέτηση της ολοένα αυξανόμενης κίνησης 2) αξιοπιστία και εφεδρικότητα με εναλλακτικές οδεύσεις και 3) τα καλύτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά από πλευράς ταχύτητας και latency.
Ο ρόλος των τηλεπικοινωνιακών δικτύων
Επίσης, ανέφερε ότι η Ελλάδα συνδέεται μέσω Μεσογείου με ένα από τα μεγαλύτερα διηπειρωτικά καλώδια σήμερα, το Asia-Africa-Europe-1 (ΑΑΕ1), στο οποίο ο ΟΤΕ συμμετέχει μαζί με άλλους μεγάλους παρόχους. Το καλώδιο αυτό, μήκους 25.000 χιλιομέτρων, που ξεκινά από το Χονγκ Κονγκ, καταλήγει στη χώρα μας στα Χανιά της Κρήτης. Όπως σημείωσε ο κ. Κωνσταντινίδης, «η χωρητικότητά του είναι τεράστια, ικανή να εξυπηρετήσει περίπου 60 Tbps, δηλαδή περίπου 12 φορές τη συνολική κίνηση ευρυζωνικότητας της Ελλάδας». Και πρόσθεσε: «Πέρα από την υποθαλάσσια υποδομή, υπάρχουν και οι επίγειες cross-border διασυνδέσεις με όλες τις γειτονικές χώρες και ειδικότερα με την Τουρκία που αποτελεί μια επιπλέον βασική πύλη της χώρας για την κίνηση εξ’ ανατολών. Εκεί έχουμε cross-border interconnection της τάξης των 10Tbps.»
Ουσιαστικά, κεντρικό ρόλο στο νέο ψηφιακό οικοσύστημα διαδραματίζουν τα υποθαλάσσια και επίγεια δίκτυα δεδομένων.
Στο επίκεντρο, παράλληλα, βρίσκεται το υποβρύχιο και επίγειο καλωδιακό σύστημα East to Med Data Corridor (EMC), που φιλοδοξεί να αποτελέσει μια ψηφιακή λεωφόρο μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας. Το έργο έχει συνολικό προϋπολογισμό 300 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 150 εκατ. ευρώ προέρχονται από δάνειο της Εθνικής Τράπεζας.
Στον φορέα υλοποίησης συμμετέχουν:
η Saudi Telecom με ποσοστό 72%
η ΔΕΗ με 25%
η Telecommunication Telephony Satellite Applications (TTSA)
Παράλληλα, η ΔΕΗ έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακού καλωδίου που θα συνδέει την Αλεξανδρούπολη με τη Ρόδο και την Κρήτη, επένδυση περίπου 10 εκατ. ευρώ, για την οποία εξετάζεται ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η διασύνδεση τηλεπικοινωνιακού δικτύου μεταξύ Ιταλίας και Πρέβεζας, η οποία συνδέεται με τα σχέδια ανάπτυξης μεγάλων υπολογιστικών υποδομών («gigafactories») της ΔΕΗ.
Η δυναμική της αγοράς
Σύμφωνα με τη μελέτη της PwC, η περιφερειακή ανάπτυξη του κλάδου δημιουργεί μια δυνητική αγορά έως και 5 GW στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η οποία προέρχεται κυρίως από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη αλλά και από τη Μέση Ανατολή.
Η Ελλάδα εμφανίζεται σε πλεονεκτική θέση για να διεκδικήσει σημαντικό μερίδιο αυτής της αγοράς, αξιοποιώντας:
τη γεωστρατηγική της θέση
τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές
τη διασύνδεση με διεθνή δίκτυα
Ισχυρή ζήτηση επενδύσεων
Ήδη καταγράφεται έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον για ανάπτυξη Data Centers στην Ελλάδα, που ξεπερνά το 1 GW εγκατεστημένης ισχύος — περισσότερο από είκοσι φορές τη σημερινή εγκατεστημένη ισχύ.
Έχουν υποβληθεί περισσότερα από 35 αιτήματα σύνδεσης στο ηλεκτρικό σύστημα, από τα οποία περίπου το 35% έχει ήδη λάβει όρους σύνδεσης.
Για την ανάπτυξη υποδομών ισχύος 1 GW εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν επενδύσεις περίπου 10 δισ. ευρώ, ενώ παράλληλα μπορεί να δημιουργηθεί ένα ευρύτερο οικοσύστημα επιχειρήσεων και υπηρεσιών γύρω από τον κλάδο.
Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα Πληροφοριακών Συστημάτων Δημοσθένη Αναγνωστόπουλο, διεθνώς αναμένεται να πραγματοποιηθούν επενδύσεις ύψους 12 τρισ. δολαρίων έως το 2030 στον τομέα των data centers, σύμφωνα με μελέτη της Microsoft.
«Φράκαρε» η Αττική
Το μεγαλύτερο μέρος των αιτημάτων για νέες εγκαταστάσεις αφορά την Αττική, γεγονός που δημιουργεί περιορισμούς τόσο σε επίπεδο ενεργειακών υποδομών όσο και χωροταξίας.
Επενδυτικό ενδιαφέρον καταγράφεται επίσης σε:
Θεσσαλονίκη
Δυτική Μακεδονία
Βοιωτία
Κόρινθο
Μεγαλόπολη
Κρήτη
Οι επενδύσεις προέρχονται από hyperscalers, εταιρείες data centers, ενεργειακές επιχειρήσεις, δημόσιους φορείς και επενδυτές υποδομών.
Η πρόκληση του ηλεκτρικού χώρου
Η ανάπτυξη των Data Centers συνδέεται άμεσα με τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ισχύος.
Όπως σημείωσε ο αντιπρόεδρος του ΑΔΜΗΕ Ιωάννης Μάργαρης, η ανάπτυξη του κλάδου δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς συντονισμό με τα ενεργειακά δίκτυα.
Από τα περίπου 500 MW ηλεκτρικής ισχύος που έχουν δεσμευθεί για data centers, η πραγματική πρόοδος κατασκευής αντιστοιχεί σήμερα μόλις σε περίπου 90 MW.
«Ο ηλεκτρικός χώρος είναι πολύτιμος και περιορισμένος και πρέπει να δεσμεύεται με φειδώ και συγκεκριμένα κριτήρια», τόνισε.
Παράλληλα επισήμανε ότι υπάρχουν περιοχές με μεγαλύτερη δυνατότητα ανάπτυξης, όπως η Δυτική Μακεδονία και η Κεντρική Ελλάδα, όπου το ενεργειακό σύστημα έχει ενισχυθεί.
Στρατηγική χωροθέτηση και κοινωνική αποδοχή
Ο διευθύνων σύμβουλος του ΔΕΔΔΗΕ Τάσος Μάνος ανέφερε ότι η αγορά data centers στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, αλλά διαθέτει σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης.
Σήμερα λειτουργούν 21 κέντρα δεδομένων με συνολική κατανάλωση περίπου 65 GWh, ενώ έχουν υποβληθεί αιτήματα για επιπλέον ισχύ περίπου 220 MW.
«Χρειάζεται στρατηγική χωροθέτηση και ενίσχυση των δικτύων, ώστε να υποστηριχθεί η ανάπτυξη», σημείωσε.
Παράλληλα, ειδική αναφορά έγινε και στην ανάγκη κοινωνικής αποδοχής των έργων, καθώς συχνά τοπικές κοινωνίες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε μεγάλες ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές.
Οι διεθνείς τάσεις
Η παγκόσμια ζήτηση ισχύος για data centers αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2034, από 18 GW σε 58 GW.
Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως:
στην ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης
στην εξάπλωση των υπηρεσιών cloud
στην ανάπτυξη των δικτύων 5G
στην αυξανόμενη χρήση υπηρεσιών streaming υψηλής ανάλυσης
Την ίδια στιγμή, οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί κόμβοι data centers εμφανίζουν πληρότητα άνω του 90% και αντιμετωπίζουν περιορισμούς τόσο σε ενεργειακά δίκτυα όσο και σε διαδικασίες αδειοδότησης. Αυτό οδηγεί πολλές επενδύσεις σε νέες περιφερειακές αγορές, όπως η Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Τα κριτήρια των επενδυτών
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα βασικά κριτήρια για την επιλογή τοποθεσίας εγκατάστασης data centers είναι:
η συνδεσιμότητα
η διαθεσιμότητα εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού
τα οικονομικά και αδειοδοτικά κίνητρα
η εγγύτητα σε αστικά και επιχειρηματικά κέντρα
Η στρατηγική της κυβέρνησης
Ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου υπογράμμισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε στρατηγική θέση για την ανάπτυξη ενός περιφερειακού κόμβου δεδομένων και υποδομών τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως ανέφερε, η κυβερνητική στρατηγική περιλαμβάνει επενδύσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως:
ο εθνικός υπερυπολογιστής «Δαίδαλος»
το AI Factory «Pharos»
ο δεύτερος υπερυπολογιστής που σχεδιάζεται στην Κοζάνη
Από την πλευρά του, ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος τόνισε ότι η Ελλάδα διαθέτει τις προϋποθέσεις για να εξελιχθεί σε αξιόπιστο περιφερειακό κόμβο ψηφιακών υποδομών, αξιοποιώντας τη στρατηγική της θέση, τα δίκτυα συνδεσιμότητας και την πρόσβαση σε πράσινη ενέργεια.
Όπως σημείωσε, με το νέο θεσμικό πλαίσιο η χώρα απέκτησε για πρώτη φορά σαφείς κανόνες για την αδειοδότηση και λειτουργία των data centers, ενισχύοντας την ελκυστικότητά της για διεθνείς επενδύσεις.
