Η ενεργειακή ασφάλεια, η αξιοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και η προστασία κρίσιμων υποδομών βρέθηκαν στο επίκεντρο της υπουργικής συνάντησης του Σχήματος Συνεργασίας 3+1 για την ενέργεια, με τη συμμετοχή Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών, που πραγματοποιήθηκε στο Χιούστον.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε παράλληλα με την τελετή εγκαινίων του East Med Energy Center στο Baker Institute του Πανεπιστημίου Rice. Σύμφωνα με την κυπριακή πλευρά, η συνεργασία στο πλαίσιο του 3+1 αποκτά αυξημένη σημασία σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων και προκλήσεων για την ενεργειακή ασφάλεια, με ζητούμενο η πολιτική βούληση να μεταφραστεί σε έργα, επενδύσεις, υποδομές και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Ειδικότερα, ο υπουργός Ενέργειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Μιχάλης Δαμιανός, ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και ΗΠΑ, επισημαίνοντας ότι η Ανατολική Μεσόγειος μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στη διαφοροποίηση πηγών και διαδρομών ενεργειακού εφοδιασμού, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κρατών και στη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.
Στην παρέμβασή του, ο κ. Δαμιανός αναφέρθηκε στον συμπληρωματικό χαρακτήρα της συνεργασίας, σημειώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεισφέρουν με πολιτική στήριξη, τεχνογνωσία και επενδυτική δυνατότητα, η Ελλάδα λειτουργεί ως στρατηγική πύλη προς τις ευρωπαϊκές αγορές, ενώ η Κύπρος και το Ισραήλ διαθέτουν σημαντικό ενεργειακό δυναμικό στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις προοπτικές αξιοποίησης των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ. Από το 2011 έχουν πραγματοποιηθεί 11 ερευνητικές και 4 επιβεβαιωτικές γεωτρήσεις, οι οποίες οδήγησαν σε έξι επιβεβαιωμένες ανακαλύψεις, συνολικής εκτιμώμενης δυναμικότητας περίπου 20 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδών. Πρόκειται για τα κοιτάσματα Αφροδίτη, Κρόνος, Ζευς, Καλυψώ, Γλαύκος και Πήγασος.
Η παρουσία μεγάλων διεθνών ενεργειακών εταιρειών στην κυπριακή ΑΟΖ, μεταξύ των οποίων οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil, παρουσιάζεται από τη Λευκωσία ως ένδειξη εμπιστοσύνης στις προοπτικές της Κυπριακής Δημοκρατίας και στον ρόλο της ως αξιόπιστου ενεργειακού εταίρου στην περιοχή.
Σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη των κοιτασμάτων, ο σχεδιασμός για την Αφροδίτη προβλέπει μεταφορά φυσικού αερίου προς την Αίγυπτο μέσω υποθαλάσσιου αγωγού. Για το κοίτασμα Κρόνος προωθείται διαδικασία ταχείας ανάπτυξης, με αξιοποίηση υφιστάμενων αιγυπτιακών υποδομών και δυνατότητα εξαγωγών προς περιφερειακές και ευρωπαϊκές αγορές. Η αξιοποίηση των διαθέσιμων υποδομών στην περιοχή παρουσιάζεται ως βασικό στοιχείο μιας ρεαλιστικής και εφαρμόσιμης στρατηγικής.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στις συζητήσεις διαπιστώθηκε στήριξη προς την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων στην κυπριακή ΑΟΖ, ιδίως λόγω της παρουσίας της Chevron και της ExxonMobil, με τη Λευκωσία να εκτιμά ότι υπάρχει σύγκλιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως προς την ανάγκη προώθησης του ενεργειακού της προγράμματος.
Κεντρική θέση στην κυπριακή παρέμβαση είχε και το ζήτημα των ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Για την Κύπρο, η άρση της ενεργειακής απομόνωσης αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, καθώς οι διασυνδέσεις μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλεια εφοδιασμού, να δημιουργήσουν προϋποθέσεις για μεγαλύτερη αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να εντάξουν την Ανατολική Μεσόγειο στον ευρύτερο ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Δαμιανός αναφέρθηκε στη σημασία του Great Sea Interconnector, ο οποίος μπορεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα ευρύτερης περιφερειακής συνεργασίας, συνδέοντας την Κύπρο και το Ισραήλ με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της Ελλάδας. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυπριακή πλευρά συνδέει τον GSI με τον ευρύτερο σχεδιασμό του διαδρόμου IMEC, εκτιμώντας ότι η υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης αποτελεί σημαντικό βήμα για τη μελλοντική ανάπτυξη της περιφερειακής συνδεσιμότητας σε βάθος χρόνου.
Παράλληλα, η προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών αναδείχθηκε ως ξεχωριστή προτεραιότητα. Στην παρέμβαση του Κύπριου υπουργού επισημάνθηκε ότι οι σύγχρονες προκλήσεις δεν περιορίζονται σε συμβατικές απειλές, καθώς κυβερνοεπιθέσεις, υβριδικές απειλές και ο κίνδυνος φυσικής δολιοφθοράς καθιστούν αναγκαία τη στενότερη συνεργασία, την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την ανάπτυξη κοινών μηχανισμών ετοιμότητας και αντίδρασης.
Ξεχωριστή θέση στην ατζέντα είχε και η έναρξη λειτουργίας του East Med Energy Center στο Χιούστον. Το Κέντρο, το οποίο φιλοξενείται στο Baker Institute του Πανεπιστημίου Rice, παρουσιάστηκε ως νέα πλατφόρμα συνεργασίας μεταξύ κυβερνήσεων, πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων.
Ο κ. Δαμιανός σημείωσε ότι η πρωτοβουλία ξεκίνησε ως ιδέα το 2019, με την υιοθέτηση από το αμερικανικό Κογκρέσο του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act, και σήμερα αποκτά συγκεκριμένη υπόσταση. Το Κέντρο μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για κοινά ερευνητικά προγράμματα, ανταλλαγές επιστημόνων και επαγγελματιών, προγράμματα κατάρτισης για μηχανικούς και ρυθμιστικές αρχές, ανάπτυξη κοινών τεχνικών προτύπων και διοργάνωση επενδυτικών φόρουμ.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι τέσσερις χώρες εμφανίζονται να κινούνται στην ίδια στρατηγική κατεύθυνση, με στόχο τη διατήρηση των θεμάτων ενέργειας, διασυνδεσιμότητας και υποδομών στην ατζέντα του σχήματος. Οι συζητήσεις αναμένεται να συνεχιστούν στο Ισραήλ σε έξι μήνες.
Για τη Λευκωσία, το βασικό μήνυμα της συνάντησης είναι ότι η πολιτική βούληση στο πλαίσιο του 3+1 πρέπει να μεταφραστεί σε έργα, επενδύσεις, υποδομές και μετρήσιμα αποτελέσματα, με έμφαση στην αξιοποίηση των κοιτασμάτων της κυπριακής ΑΟΖ, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, στην προσέλκυση επενδύσεων και στη στενότερη συνεργασία με Ελλάδα, Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
