Δυσοίωνες είναι οι εκτιμήσεις για την ταχύτητα αποκατάστασης των ζημιών σε κρίσιμες υποδομές στον Περσικό Κόλπο, ακόμη και σε ένα καλό “σενάριο” παύσης της κρίσης, την ώρα που ένας νέος «εφιάλτης» διαγράφεται για τα νοικοκυριά παγκοσμίως — ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού εισοδήματος.
Σύμφωνα με το ειδικό τμήμα του ΟΗΕ για το εμπόριο και την ανάπτυξη, η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ προκαλεί σοβαρές διαταραχές στις ροές ενέργειας και λιπασμάτων. Οι επιπτώσεις είναι ήδη μετρήσιμες, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής και εντείνοντας τους κινδύνους για τα παγκόσμια συστήματα τροφίμων, το εμπόριο και τις πιο ευάλωτες οικονομίες.
Σημειώνεται, ότι η ναυτιλιακή δραστηριότητα μέσω του Ορμούζ έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, με τις διαμετακομίσεις να μειώνονται έως και 95%, ενώ οι τιμές ενέργειας καταγράφουν απότομη άνοδο διεθνώς, επηρεάζοντας πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Κι όλα αυτά την ώρα που η περιοχή αποτελεί κρίσιμο κόμβο για την παγκόσμια προμήθεια λιπασμάτων, τόσο ως παραγωγός όσο και ως εμπορική δίοδος.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ICC, που αναλύει το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιά (ΕΒΕΠ), οι μη ενεργειακές εξαγωγές των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), σε συνδυασμό με το Ιράν και το Ιράκ, εκτιμώνται σε περίπου 350-370 δις δολάρια ετησίως.
Κυρίαρχη θέση, όπως αναφέρει το ΕΒΕΠ, κατέχουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία συγκεντρώνουν σχεδόν το 45% των μη ενεργειακών εξαγωγών της περιοχής, λειτουργώντας ως παγκόσμιος κόμβος εμπορίου και επανεξαγωγών. Ακολουθεί η Σαουδική Αραβία με περίπου 24%, ενισχύοντας τη βιομηχανική της βάση μέσω της στρατηγικής «Vision 2030», ενώ το Ιράν παρά τις διεθνείς κυρώσεις, καταγράφει μερίδιο περίπου 14% με 55 δις δολάρια ετησίως σε μη ενεργειακές εξαγωγές, αποτελώντας τον βασικό παραγωγικό πόλο, εκτός του πλαισίου GCC.
Οι βασικοί κλάδοι που στηρίζουν τη δυναμική αυτή περιλαμβάνουν τα πετροχημικά προϊόντα, τα λιπάσματα, τα μέταλλα, τα δομικά υλικά, καθώς και τις επανεξαγωγές τεχνολογικού εξοπλισμού και οχημάτων. Η αγορά των μη ενεργειακών εξαγωγών είναι ισχυρά συγκεντρωμένη κατά 85% σε τρεις χώρες, τα ΗΑΕ, Σ. Αραβία και το Ιράν. Ιδιαίτερη σημασία έχουν όμως τα αζωτούχα λιπάσματα, αμμωνία και ουρία, καθώς η περιοχή καλύπτει το 40% του παγκόσμιου εμπορίου στις συγκεκριμένες κατηγορίες, συνδέοντας άμεσα την περιοχή με την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Παράλληλα, η γεωστρατηγική θέση της περιοχής, και ειδικότερα τα Στενά του Ορμούζ, ενισχύουν περαιτέρω τη σημασία των εξαγωγών αυτών, καθώς σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων και πρώτων υλών διέρχεται από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα. Ωστόσο, παραμένουν έντονες διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Το Μπαχρέιν και το Ομάν εστιάζουν κυρίως στη μεταλλουργία και στη βιομηχανική εξειδίκευση, ενώ το Κουβέιτ και το Ιράκ εξακολουθούν να εμφανίζουν περιορισμένη διαφοροποίηση, διατηρώντας υψηλή εξάρτηση από τα έσοδα υδρογονανθράκων.
Η εξέλιξη αυτή έχει δημιουργήσει νέες προκλήσεις για την Ευρώπη και την Ελλάδα, ιδιαίτερα στους τομείς του εμπορίου, της εφοδιαστικής αλυσίδας και της ενεργειακής μετάβασης. Η ενίσχυση των εμπορικών σχέσεων, η αξιοποίηση των «logistics hubs» και η παρακολούθηση των γεωπολιτικών κινδύνων αποτελούν κρίσιμες προτεραιότητες για τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής στρατηγικής. Ο μετασχηματισμός του Περσικού Κόλπου σε ένα σύνθετο εξαγωγικό οικοσύστημα, όπου το εμπόριο, η βιομηχανία και η γεωπολιτική συνυπάρχουν, επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Ενώ, λοιπόν, η ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου καθιερώνεται δυναμικά σε κομβικό σημείο και για μη ενεργειακές εξαγωγές, εμφανίζεται η γεωπολιτική αστάθεια και η κλιμάκωση των συγκρούσεων, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για το παγκόσμιο εμπόριο. Τα σενάρια παράτασης του πολέμου στη Μέση Ανατολή δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον υψηλού ρίσκου. Οι βασικές επιπτώσεις του πολέμου αποτυπώνονται στην αύξηση του κόστους μεταφορών και ασφάλισης.
Σοβαρές διαταραχές δημιουργούνται και στις εφοδιαστικές αλυσίδες, από το περιορισμό της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, που επηρεάζει έως και το 25–30% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων και βασικών πρώτων υλών. Πρόσθετες αυξήσεις στις τιμές τροφίμων και αγροτικής παραγωγής είναι αναπόφευκτες με τη διατάραξη της προσφοράς λιπασμάτων να μεταφέρεται άμεσα στο κόστος παραγωγής, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις διεθνώς και ιδιαίτερα. στην Ευρώπη.
Παράλληλα, η αναζήτηση ανακατανομής των εμπορικών ροών για επιχειρήσεις και χώρες με εναλλακτικές διαδρομές και προμηθευτές άλλων αγορών θα αυξήσει το συνολικό κόστος. Η γεωπολιτική αστάθεια, επίσης, δημιουργεί επενδυτική αβεβαιότητα, επηρεάζει νέα σχέδια και επιβραδύνει τη μετάβαση σε νέα παραγωγικά μοντέλα.
