Σε ένα από τα πιο αιχμηρά παρεμβατικά σχόλια για το μέλλον της Ευρώπης στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, έθεσε με ωμό ρεαλισμό το ερώτημα που, όπως υποστήριξε, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφεύγει εδώ και δεκαετίες: τι θέλουμε πραγματικά να είναι η Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον κ. Εξάρχου, η Ε.Ε. βρίσκεται σήμερα σε μια «γκρίζα ζώνη», εμφανιζόμενη άλλοτε ως ενιαία πολιτική οντότητα και άλλοτε ως άθροισμα κρατών με αντικρουόμενες ατζέντες. Αυτή η ασάφεια, όπως τόνισε, την καθιστά συλλογικά αδύναμη, καθώς κανείς δεν γνωρίζει αν συνομιλεί με μια ομοσπονδία ή με «κάτι που δεν ξέρει κανείς ακριβώς τι είναι». Το δίλημμα, κατά τον ίδιο, είναι πλέον αναπόφευκτο: είτε η Ευρώπη θα αποφασίσει να λειτουργήσει ως ομοσπονδιακό κράτος –με κοινό οικονομικό συμφέρον, κοινό στρατό και δυνατότητα αυτοάμυνας– είτε θα παραδεχθεί ότι δεν είναι κάτι τέτοιο και ότι κάθε κράτος οφείλει να αναλάβει μόνο του την ευθύνη της επιβίωσής του.
Η συζήτηση αυτή, όπως επισήμανε, δεν είναι θεωρητική. Στην κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας, χώρες του Νότου –μεταξύ τους και η Ελλάδα– άκουσαν από τον ευρωπαϊκό Βορρά το ερώτημα «γιατί να πληρώσω εγώ για εσένα;». Αυτό, σημείωσε, ήταν εν μέρει θεμιτό, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε πραγματική ομοσπονδία. Σήμερα, όμως, το διακύβευμα δεν είναι απλώς οικονομικό αλλά στρατηγικό και υπαρξιακό. Ο κίνδυνος πολέμων στην Ευρώπη, η πλήρης απροετοιμασία της ηπείρου και η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες –όπως φάνηκε και στην Ουκρανία– αποκαλύπτουν τα όρια της σημερινής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.
«Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού», ανέφερε χαρακτηριστικά, επικαλούμενος φράση του Καναδού πρωθυπουργού, για να περιγράψει τη θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ισχύος. Χωρίς κοινό στρατό και με διαδικασίες λήψης αποφάσεων που απαιτούν τη συναίνεση 27 κρατών, η Ένωση παραμένει δυσκίνητη και αδύναμη απέναντι σε παίκτες όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία.
LNG
Το ίδιο έλλειμμα στρατηγικής, σύμφωνα με τον κ. Εξάρχου, αποτυπώνεται και στον ενεργειακό τομέα. Αναφερόμενος στον λεγόμενο «Κάθετο Διάδρομο» LNG –μια πρωτοβουλία για τη μεταφορά αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ελλάδα και από εκεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων– σημείωσε ότι το εγχείρημα δέχθηκε έντονη κριτική ως «πολύ ακριβό». Ωστόσο, αυτή η κριτική αποκαλύπτει, όπως είπε, μια βαθιά ευρωπαϊκή αντίφαση: η Ε.Ε. αποφασίζει να καταστήσει παράνομο το εμπόριο ρωσικού φυσικού αερίου και LNG από το 2028, αλλά ταυτόχρονα αμφισβητεί τις συμφωνίες που θα μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της μετά από αυτή την ημερομηνία.
Κατά τον ίδιο, μετά το 2028 οι μόνες ρεαλιστικές πηγές φυσικού αερίου για την Ευρώπη θα είναι οι ΗΠΑ και το Κατάρ, γεγονός που καθιστά ανούσια τη σύγκριση τιμών με το ρωσικό αέριο. Το πραγματικό πρόβλημα δεν θα είναι η τιμή, αλλά η διαθεσιμότητα ποσοτήτων. Τα μακροχρόνια συμβόλαια LNG, τόνισε, αποτελούν μονόδρομο για την ενεργειακή ασφάλεια, καθώς εξασφαλίζουν επάρκεια και σταθερότητα τιμών, με το μεγαλύτερο ρίσκο να το αναλαμβάνουν ήδη οι Αμερικανοί παραγωγοί.
Πέρα από την άμυνα και την ενέργεια, ο κ. Εξάρχου στάθηκε και σε ένα βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα: το χάσμα εμπιστοσύνης των νέων προς το ευρωπαϊκό σύστημα. Όπως είπε, το φαινόμενο της απροθυμίας των νέων να υπερασπιστούν το κράτος τους δεν είναι γερμανικό ή ελληνικό, αλλά πανευρωπαϊκό. Το απέδωσε σε ένα μοντέλο δεκαετιών, βασισμένο στην υπερρύθμιση, την ακρίβεια και πολιτικές που λαμβάνονται σε αφηρημένο επίπεδο, μακριά από την καθημερινότητα των πολιτών. Οι νέοι μπορεί να αμείβονται σχετικά καλά, αλλά αδυνατούν να ζήσουν αξιοπρεπώς σε σύγκριση με άλλες χώρες.
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και την κριτική του στην πράσινη μετάβαση. Τη χαρακτήρισε «ευγενή» και αναγκαία, αλλά προειδοποίησε ότι το κόστος της δεν μπορεί να μετακυλίεται στους πολίτες και ιδιαίτερα στους νέους. Προτεραιότητα, όπως είπε, πρέπει να είναι η προσιτή ενέργεια και η προστασία του βιοτικού επιπέδου και όχι η εφαρμογή στρατηγικών που αγνοούν την κοινωνική πραγματικότητα.
Το συμπέρασμά του ήταν σαφές και σκληρό: η Ευρώπη δεν έχει πια την πολυτέλεια να «παριστάνει» κάτι που δεν είναι. Αν θέλει να πάψει να εκφοβίζεται και να υφίσταται αποφάσεις άλλων, πρέπει να αποφασίσει ποια είναι – και να το αποδείξει στην πράξη. Διαφορετικά, η αδυναμία δεν θα είναι αποτέλεσμα των «νταήδων», αλλά δική της επιλογή.
