Η εκρηκτική άνοδος της τιμής του ντίζελ εξελίσσεται σε μείζονα πολιτική απειλή για τον Ντόναλντ Τραμπ και τους Ρεπουμπλικανούς, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.
Κορυφαία στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, κυρίως από αγροτικές πολιτείες, εντείνουν τις πιέσεις προς τον Λευκό Οίκο ζητώντας ακόμη και την προσωρινή απαγόρευση των αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ. Επιδίωξή τους είναι να παραμείνουν μεγαλύτερες ποσότητες καυσίμου στην εσωτερική αγορά, ώστε να υποχωρήσουν οι τιμές που επιβαρύνουν αγρότες, μεταφορείς και επιχειρήσεις.
Η τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ ανήλθε σε νέο ιστορικό υψηλό, στα 6,51 δολάρια το γαλόνι, έχοντας υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Η βενζίνη κινείται επίσης σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, κοντά στα 4,48 δολάρια το γαλόνι, όμως το μεγαλύτερο οικονομικό και πολιτικό πρόβλημα εντοπίζεται στο ντίζελ, καθώς αποτελεί το βασικό καύσιμο των οδικών εμπορευματικών μεταφορών, της γεωργίας, των κατασκευών και μεγάλου μέρους της βιομηχανίας.
Το αίτημα για παρέμβαση υποστηρίζεται, μεταξύ άλλων, από τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή της Αϊόβα Τσακ Γκράσλεϊ, καθώς και από βουλευτές που εκλέγονται σε αγροτικές περιφέρειες. Οι πιέσεις αντανακλούν τον αυξανόμενο εκνευρισμό στην αμερικανική περιφέρεια, παραδοσιακό εκλογικό προπύργιο του Τραμπ και του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Το ντίζελ μετατρέπεται σε εκλογικό πρόβλημα
Η πολιτική διάσταση της κρίσης είναι πλέον εμφανής. Η αύξηση της τιμής δεν πλήττει μόνο τα νοικοκυριά στην αντλία, αλλά μεταφέρεται σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και διανομής.
Για έναν αγρότη, ακριβότερο ντίζελ σημαίνει μεγαλύτερο κόστος για τρακτέρ, θεριζοαλωνιστικές μηχανές, αντλίες άρδευσης και μεταφορά των προϊόντων. Για τις εταιρείες οδικών μεταφορών σημαίνει υψηλότερο κόστος ανά δρομολόγιο. Και για τον τελικό καταναλωτή σημαίνει ακριβότερα τρόφιμα, βιομηχανικά προϊόντα και υπηρεσίες.
Η ανατίμηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στις πολιτείες της λεγόμενης «αγροτικής Αμερικής», όπου το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στηρίζει μεγάλο μέρος της εκλογικής του δύναμης. Σε αμφίρροπες περιφέρειες της Αϊόβα και της Νεμπράσκα, υποψήφιοι του κόμματος βρίσκονται αντιμέτωποι με τη δυσαρέσκεια ψηφοφόρων που θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον δεν έχει κινηθεί αρκετά γρήγορα.
Οι Ρεπουμπλικανοί εξετάζουν επίσης προτάσεις για προσωρινή αναστολή του ομοσπονδιακού φόρου καυσίμων. Η επιλογή αυτή, όμως, προκαλεί αντιδράσεις επειδή τα συγκεκριμένα έσοδα χρηματοδοτούν οδικά έργα και άλλες υποδομές.
Γιατί εκτοξεύθηκαν οι τιμές
Η κρίση δεν οφείλεται απλώς στην άνοδο της τιμής του αργού πετρελαίου. Το πρόβλημα βρίσκεται πλέον κυρίως στα ίδια τα διυλιστήρια και στην περιορισμένη διαθεσιμότητα μεσαίων αποσταγμάτων, δηλαδή ντίζελ και πετρελαίου θέρμανσης.
Οι πολεμικές συγκρούσεις στο Ιράν και στην Ουκρανία έχουν περιορίσει την παραγωγή και τις εξαγωγές από δύο κρίσιμες περιοχές του παγκόσμιου συστήματος διύλισης. Παράλληλα, η διακοπή ή δυσχέρεια των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει στερήσει από τη διεθνή αγορά σημαντικές ποσότητες πετρελαίου και προϊόντων διύλισης από τον Περσικό Κόλπο.
Την ίδια στιγμή, τα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν συμπιέσει περαιτέρω τη ρωσική παραγωγή ντίζελ. Η παραγωγή των πληττόμενων ρωσικών εγκαταστάσεων έχει υποχωρήσει αισθητά, ενώ η Κίνα έχει περιορίσει τις εξαγωγές προϊόντων προκειμένου να προστατεύσει τη δική της εσωτερική αγορά.
Έτσι, ακόμη και χώρες που διαθέτουν επαρκές αργό πετρέλαιο δεν μπορούν να παράγουν άμεσα τις πρόσθετες ποσότητες ντίζελ που απαιτεί η αγορά. Η αύξηση της διυλιστικής ικανότητας χρειάζεται χρόνο, επενδύσεις και εξειδικευμένες μονάδες επεξεργασίας.
Η παγκόσμια στενότητα εκτιμάται ότι μπορεί να παραταθεί και μέσα στο 2027. Τα αμερικανικά αποθέματα αποσταγμάτων έχουν υποχωρήσει στα χαμηλότερα εποχικά επίπεδα από το 1982, περιορίζοντας σημαντικά το περιθώριο αντιμετώπισης ενός νέου προβλήματος σε διυλιστήριο ή στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η απαγόρευση μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ
Σε πρώτη ανάγνωση, η απαγόρευση των εξαγωγών μοιάζει με απλή λύση: οι ΗΠΑ θα κρατήσουν στο εσωτερικό τις ποσότητες που σήμερα διοχετεύονται στο εξωτερικό, αυξάνοντας την προσφορά και πιέζοντας προς τα κάτω τις τιμές.
Στην πράξη, όμως, η αμερικανική αγορά καυσίμων είναι γεωγραφικά κατακερματισμένη. Τα μεγάλα διυλιστήρια και το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγικών υποδομών βρίσκονται στις ακτές του Κόλπου του Μεξικού. Αντίθετα, η ανατολική ακτή των ΗΠΑ, όπου η διυλιστική δυναμικότητα είναι πιο περιορισμένη, εξαρτάται εν μέρει από εισαγωγές.
Επομένως, ένα εμπάργκο δεν εγγυάται ότι το ντίζελ που θα παραμείνει στο Τέξας ή στη Λουιζιάνα θα μπορεί να μεταφερθεί γρήγορα και οικονομικά προς όλες τις περιοχές που το χρειάζονται. Οι περιορισμοί στους αγωγούς, στα πλοία υπό αμερικανική σημαία και στις λιμενικές υποδομές ενδέχεται να δημιουργήσουν υπερπροσφορά στον Κόλπο, χωρίς αντίστοιχη ανακούφιση στις βορειοανατολικές πολιτείες.
Παράγοντες της πετρελαϊκής βιομηχανίας προειδοποιούν ακόμη ότι μια απαγόρευση θα μπορούσε να μειώσει τα κίνητρα των διυλιστηρίων να λειτουργούν στη μέγιστη δυνατή δυναμικότητα. Αν η εγχώρια τιμή συμπιεστεί τεχνητά και η πρόσβαση στη διεθνή αγορά διακοπεί, η συνολική παραγωγή μπορεί τελικά να περιοριστεί, εξουδετερώνοντας μέρος του αρχικού οφέλους.
Ο μεγάλος κίνδυνος για την Ευρώπη
Οι συνέπειες δεν θα περιορίζονταν στις ΗΠΑ. Μετά την απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων, η Ευρώπη έχει στραφεί σε μεγάλο βαθμό στις ΗΠΑ, στη Μέση Ανατολή και στην Ινδία για την κάλυψη των αναγκών της σε ντίζελ.
Αν η Ουάσιγκτον κλείσει τη στρόφιγγα των εξαγωγών, ευρωπαϊκές εταιρείες θα αναγκαστούν να διεκδικήσουν περιορισμένες ποσότητες από άλλους προμηθευτές. Αυτό θα μπορούσε να εκτοξεύσει ακόμη περισσότερο τόσο τις διεθνείς τιμές του ντίζελ όσο και τα ναύλα των δεξαμενόπλοιων.
Για την Ευρώπη, το αμερικανικό εμπάργκο θα λειτουργούσε σαν δεύτερο ενεργειακό σοκ: το πρώτο προέρχεται από την απώλεια ρωσικών και μεσανατολικών ροών και το δεύτερο θα προερχόταν από την προσπάθεια των ΗΠΑ να προστατεύσουν τη δική τους αγορά.
Οι επιπτώσεις θα γίνονταν αισθητές στις μεταφορές, στη γεωργία, στη βιομηχανία και στο πετρέλαιο θέρμανσης, ακριβώς τη στιγμή που η ευρωπαϊκή οικονομία εισέρχεται στον χειμώνα με ήδη αυξημένες τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.
