Η πολεμική σύγκρουση στο Ιράν έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου που έχει καταγραφεί ποτέ σε επίπεδο ημερήσιας απώλειας παραγωγής, ξεπερνώντας ακόμη και τις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Ωστόσο, ως προς το συνολικό μέγεθος των απωλειών, η Ιρανική Επανάσταση του 1979 εξακολουθεί να αποτελεί τη σοβαρότερη πετρελαϊκή κρίση των τελευταίων δεκαετιών.
Αυτό προκύπτει από υπολογισμούς του Reuters, που βασίζονται σε στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), του ΟΠΕΚ και του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας.
Πρωτοφανής διαταραχή στην παγκόσμια αγορά
Σύμφωνα με τον IEA, οι απώλειες παραγωγής κορυφώθηκαν σε περισσότερα από 14 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 13,6% της φετινής παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, η οποία εκτιμάται στα 103,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Πρόκειται για επίπεδα πολλαπλάσια εκείνων που καταγράφηκαν κατά τις προηγούμενες μεγάλες ενεργειακές κρίσεις:
- 4,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στο αραβικό πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973-1974.
- 5,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά την Ιρανική Επανάσταση του 1979.
- 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991.
Σε αντίθεση όμως με τις κρίσεις του παρελθόντος, η σημερινή δεν πλήττει μόνο το αργό πετρέλαιο. Οι επιπτώσεις επεκτείνονται στο φυσικό αέριο, στα διυλισμένα καύσιμα και στην αγορά λιπασμάτων, αντανακλώντας τη μεγαλύτερη εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από τις ενεργειακές εξαγωγές της Μέσης Ανατολής.
Η σύγκρουση έχει περιορίσει περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Κατάρ, ενώ οι διακοπές λειτουργίας διυλιστηρίων στον Περσικό Κόλπο έχουν προκαλέσει ελλείψεις σε ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών, επηρεάζοντας αγορές στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική.
Σύμφωνα με την Argus Media, περίπου 24 εκατ. τόνοι LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν τεθεί εκτός αγοράς, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 5,6% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.
Η Ιρανική Επανάσταση παραμένει η μεγαλύτερη κρίση
Παρά το πρωτοφανές μέγεθος των ημερήσιων απωλειών, η σημερινή κρίση δεν έχει ακόμη ξεπεράσει την Ιρανική Επανάσταση ως προς τη συνολική απώλεια παραγωγής.
Σύμφωνα με έκθεση του IEA, οι σωρευτικές απώλειες από τις χώρες του Κόλπου είχαν ήδη υπερβεί το 1 δισ. βαρέλια έως τα μέσα Μαΐου. Υπολογίζεται ότι μέχρι την προσωρινή συμφωνία αποκλιμάκωσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, στις 17 Ιουνίου, η συνολική απώλεια είχε φθάσει περίπου τα 1,5 δισ. βαρέλια.
Αντίθετα, κατά την περίοδο 1978-1981, η παραγωγή του Ιράν μειώθηκε κατά μέσο όρο κατά 3,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, γεγονός που μεταφράζεται σε περίπου 4,3 δισ. βαρέλια χαμένης παραγωγής μέσα σε τρία χρόνια, σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας.
Μόνο το 1979, η παραγωγή του Ιράν υποχώρησε από περίπου 6 εκατ. σε 3,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, οδηγώντας σε απώλειες που ξεπέρασαν το 1 δισ. βαρέλια. Το 1980 η παραγωγή μειώθηκε περαιτέρω, στα 1,47 εκατ. βαρέλια ημερησίως, με τις συνολικές απώλειες της διετίας 1979-1980 να υπερβαίνουν τα 2,7 δισ. βαρέλια.
Μεγαλύτερες οι απώλειες από το 1973 και το 1991
Ακόμη και σε επίπεδο σωρευτικών απωλειών, η σημερινή κρίση έχει ήδη ξεπεράσει άλλες μεγάλες ενεργειακές αναταράξεις.
Κατά το αραβικό πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973-1974 εκτιμάται ότι αποσύρθηκαν από την αγορά 530 έως 650 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, ενώ στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991 οι συνολικές απώλειες υπολογίζονται σε περίπου 516 εκατ. βαρέλια.
Παρότι η προσωρινή συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης έχει περιορίσει την ένταση της κρίσης, αναλυτές εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας θα συνεχιστούν για αρκετούς μήνες. Στην περίπτωση του φυσικού αερίου, μάλιστα, οι αναταράξεις ενδέχεται να διαρκέσουν ακόμη και χρόνια, καθώς η αποκατάσταση της παραγωγής και των εξαγωγών απαιτεί σημαντικό χρόνο.
Πηγή: Reuters
