Μια νέα περιφερειακή ενεργειακή κρίση, με επίκεντρο αυτή τη φορά τη Ρουμανία και με άμεσες επιπτώσεις στην ελληνική αγορά φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού, διαμορφώνεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Οι εξαιρετικά υψηλές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, σε συνδυασμό με τα προβλήματα παραγωγής και τη χαμηλή διαθεσιμότητα υδροηλεκτρικών αποθεμάτων, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που επηρεάζει πλέον και τις διασυνοριακές ροές ενέργειας.
Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά επόμενης ημέρας (day-ahead) διαμορφώνονται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με τη Ρουμανία να αντιμετωπίζει ιδιαίτερα σοβαρές πιέσεις.
Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την αποτυχημένη προσπάθεια επανεκκίνησης της πρώτης μονάδας του πυρηνικού σταθμού Cernavodă, η οποία τέθηκε εκ νέου εκτός λειτουργίας. Πρόκειται για μια σημαντική απώλεια ισχύος για το ρουμανικό ηλεκτρικό σύστημα, καθώς ο συγκεκριμένος αντιδραστήρας διαθέτει εγκατεστημένη ισχύ περίπου 700 MW και αποτελεί βασικό πυλώνα της εγχώριας ηλεκτροπαραγωγής.
Η απουσία του από το σύστημα, σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά ήδη λειτουργεί υπό πίεση, αυξάνει τις ανάγκες για εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας και για παραγωγή από ακριβότερες θερμικές μονάδες.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι η ιδιαίτερα δυσμενής κατάσταση των υδροηλεκτρικών αποθεμάτων. Τα διαθέσιμα υδάτινα αποθέματα στη Ρουμανία βρίσκονται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, περιορίζοντας σημαντικά τη δυνατότητα των υδροηλεκτρικών μονάδων να αυξήσουν την παραγωγή τους όταν το σύστημα τη χρειάζεται περισσότερο.
Αυτό σημαίνει ότι η Ρουμανία χάνει ταυτόχρονα δύο σημαντικές πηγές ευελιξίας: τη σταθερή παραγωγή του πυρηνικού σταθμού και τη δυνατότητα ταχείας αύξησης της υδροηλεκτρικής παραγωγής.
Το ελληνικό φυσικό αέριο ακριβότερο από το TTF
Η σημαντικότερη διάσταση για την Ελλάδα βρίσκεται, ωστόσο, στην αγορά φυσικού αερίου.
Οι τιμές άμεσης παράδοσης φυσικού αερίου στην ελληνική αγορά διαπραγματεύονται με εξαιρετικά υψηλό premium έναντι του ολλανδικού TTF, του βασικού ευρωπαϊκού δείκτη αναφοράς.
Μάλιστα, οι ενδοημερήσιες συναλλαγές φυσικού αερίου στην Ελλάδα φέρονται να πραγματοποιήθηκαν σε επίπεδα αισθητά υψηλότερα των 100 ευρώ ανά MWh, εξέλιξη που υποδηλώνει ιδιαίτερα έντονες συνθήκες στενότητας στη βραχυπρόθεσμη αγορά.
Το στοιχείο αυτό έχει ξεχωριστή σημασία. Δείχνει ότι η πίεση δεν περιορίζεται στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου συνολικά, αλλά εμφανίζεται εντονότερη σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές, όπου η αυξημένη ζήτηση συναντά περιορισμούς στη διαθέσιμη προσφορά και στις δυνατότητες μεταφοράς.
Η Ελλάδα, παρά τη σημαντική ενίσχυση των υποδομών εισαγωγής φυσικού αερίου και LNG τα τελευταία χρόνια, δεν είναι απομονωμένη από αυτές τις εξελίξεις. Αντίθετα, η αυξανόμενη διασύνδεσή της με τις αγορές των Βαλκανίων μεταφέρει μέρος των περιφερειακών πιέσεων και στο εγχώριο ενεργειακό σύστημα.
Γιατί οι ελληνικές μονάδες αερίου γίνονται κρίσιμες για τα Βαλκάνια
Η Ελλάδα διαθέτει έναν σημαντικό στόλο σύγχρονων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο το φυσικό αέριο. Η παρουσία αυτών των μονάδων αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν οι γειτονικές αγορές αντιμετωπίζουν ελλείμματα παραγωγής και υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Σε αυτές τις συνθήκες, η παραγωγή ηλεκτρισμού στην Ελλάδα μπορεί να αυξηθεί όχι μόνο για την κάλυψη της εγχώριας κατανάλωσης, αλλά και για εξαγωγές προς τις βορειότερες αγορές.
Ο μηχανισμός είναι σχετικά απλός: όταν οι τιμές πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στα Βαλκάνια αυξάνονται περισσότερο από το κόστος παραγωγής των μονάδων φυσικού αερίου, η λειτουργία τους γίνεται ιδιαίτερα επικερδής.
Όσο μεγαλύτερο είναι αυτό το περιθώριο, τόσο ισχυρότερο γίνεται το οικονομικό κίνητρο για αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο.
Τα συγκεκριμένα περιθώρια βρίσκονται σήμερα σε ιδιαίτερα ελκυστικά επίπεδα στην ευρύτερη περιοχή, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ελληνικής παραγωγής με στόχο τις εξαγωγές προς Βορρά.
Δημιουργείται έτσι μια αλληλουχία επιδράσεων: η έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρουμανία αυξάνει τις τιμές στην περιφερειακή αγορά, οι υψηλές τιμές δημιουργούν κίνητρα για περισσότερη παραγωγή από ελληνικές μονάδες φυσικού αερίου και η πρόσθετη παραγωγή αυξάνει τη ζήτηση για καύσιμο στην Ελλάδα.
Το αποτέλεσμα είναι να ενισχύονται οι πιέσεις στην εγχώρια αγορά φυσικού αερίου, ακόμη και όταν οι τιμές στον ευρωπαϊκό δείκτη TTF δεν ακολουθούν την ίδια ένταση ανόδου.
Χωρίς πυρηνική παραγωγή η Ρουμανία – Εισαγωγές άνω των 3.000 MW
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική από τα νεότερα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν σήμερα, 10 Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με τη ρουμανική ιστοσελίδα HotNews, η πρώτη μονάδα του Cernavodă είχε επανασυνδεθεί στο δίκτυο την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, ύστερα από περισσότερους από τρεις μήνες διακοπής λειτουργίας. Ωστόσο, δεν κατάφερε να φτάσει στην ονομαστική ισχύ των 700 MW και τη Δευτέρα τέθηκε εκ νέου εκτός λειτουργίας.
Η Ρουμανία αναγκάζεται πλέον να καλύπτει το έλλειμμα με μεγάλες εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ξεπερνούν τα 3.000 MW.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον πρώτο αντιδραστήρα. Η δεύτερη μονάδα του Cernavodă είχε επίσης τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω των χαμηλών υδάτινων παροχών του Δούναβη, αφήνοντας τη χώρα χωρίς την παραγωγή των δύο πυρηνικών μονάδων, συνολικής ισχύος περίπου 1.400 MW.
Η ρουμανική Nuclearelectrica επιβεβαίωσε επισήμως τη νέα βλάβη στις 9 Νοεμβρίου, διευκρινίζοντας ότι δεν επηρεάστηκε η πυρηνική ασφάλεια. Παράλληλα, ανακοίνωσε την αντικατάσταση του τεχνικού διευθυντή του σταθμού από την 1η Δεκεμβρίου, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά τη σοβαρότητα των επαναλαμβανόμενων προβλημάτων διαθεσιμότητας.
Ο καιρός μπορεί να αλλάξει την εικόνα
Παρά τη δυσμενή συγκυρία, οι μετεωρολογικές προβλέψεις δημιουργούν προσδοκίες αποκλιμάκωσης των τιμών την επόμενη εβδομάδα.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της MetDesk που επικαλείται η ανάλυση, αναμένονται θερμοκρασίες υψηλότερες από τα εποχικά κανονικά επίπεδα, σημαντικά ενισχυμένοι άνεμοι και αυξημένες βροχοπτώσεις σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Εφόσον επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο, οι επιπτώσεις στην ενεργειακή αγορά θα είναι πολλαπλές.
Οι υψηλότερες θερμοκρασίες θα περιορίσουν τις ανάγκες θέρμανσης και συνεπώς τη ζήτηση φυσικού αερίου. Οι ισχυρότεροι άνεμοι θα αυξήσουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά πάρκα, περιορίζοντας την ανάγκη λειτουργίας θερμικών μονάδων. Παράλληλα, οι βροχοπτώσεις θα μπορούσαν να βελτιώσουν σταδιακά τις υδρολογικές συνθήκες, αν και η αποκατάσταση των υδροηλεκτρικών αποθεμάτων δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη μέσα σε λίγες ημέρες.
Ωστόσο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι μετεωρολογικές προβλέψεις έχουν εμφανίσει σημαντική μεταβλητότητα το τελευταίο διάστημα. Κατά συνέπεια, η αναμενόμενη αποκλιμάκωση δεν μπορεί ακόμη να θεωρείται εξασφαλισμένη.
