Την ώρα που οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή εμφανίζουν σημάδια ανάκαμψης, η αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) εξακολουθεί να βρίσκεται υπό ασφυκτική πίεση, με τις μεγάλες εξαγωγικές εγκαταστάσεις του Κατάρ να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός λειτουργίας.
Η απουσία μιας βιώσιμης διπλωματικής ή στρατιωτικής λύσης στη σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν διατηρεί σοβαρούς περιορισμούς στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω του Περσικού Κόλπου, εμποδίζοντας την ομαλή τροφοδοσία της διεθνούς αγοράς LNG, σύμφωνα με το Reuters.
Το Κατάρ, ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός LNG παγκοσμίως μετά τις ΗΠΑ, αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας, με ετήσια παραγωγή που προσεγγίζει τους 80 εκατ. μετρικούς τόνους.
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει προκαλέσει ισχυρό πλήγμα στην οικονομία της χώρας. Λίγο μετά την έναρξη των εχθροπραξιών και τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, το Κατάρ αναγκάστηκε να αναστείλει τη λειτουργία μεγάλου μέρους του βιομηχανικού συγκροτήματος στο Ρας Λαφάν, ενός από τους σημαντικότερους κόμβους παραγωγής και εξαγωγής LNG παγκοσμίως.
Παράλληλα, οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις έθεσαν εκτός λειτουργίας περίπου το 17% της εξαγωγικής δυναμικότητας της χώρας. Οι απώλειες εσόδων υπολογίζονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ενώ η αποκατάσταση των ζημιών ενδέχεται να διαρκέσει χρόνια.
Το μέγεθος του πλήγματος αποτυπώνεται και στις εκτιμήσεις για την οικονομία. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει πλέον συρρίκνωση του ΑΕΠ του Κατάρ κατά 8,6%, σε πλήρη αντιστροφή των προπολεμικών προβλέψεων, οι οποίες έκαναν λόγο για ανάπτυξη 6,1%.
Πίεση στην παγκόσμια αγορά και άνοδος των τιμών
Η διακοπή των εξαγωγών LNG από το Κατάρ, σε συνδυασμό με τη μείωση των φορτίων από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου.
Η αύξηση των αμερικανικών εξαγωγών κατά 14%, στους 123 εκατ. τόνους, κάλυψε μόνο ένα μέρος του κενού που δημιουργήθηκε στην παγκόσμια προσφορά. Ως αποτέλεσμα, οι εισαγωγείς LNG στην Ασία και την Ευρώπη βρέθηκαν αντιμέτωποι με αυξημένο ανταγωνισμό για την εξασφάλιση φορτίων και με έντονη άνοδο των τιμών.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι τιμές του LNG στις δύο περιοχές έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα από τις αρχές του 2023, σχεδόν τριπλασιάζοντας τα προπολεμικά επίπεδα.
Παρά τις ενδείξεις από την QatarEnergy ότι η παραγωγή θα μπορούσε να επανεκκινήσει μέσα σε λίγες εβδομάδες από την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θεωρείται δεδομένη. Η αποκατάσταση της παραγωγής και των εξαγωγών εξαρτάται από ένα σύνθετο πλέγμα τεχνικών, εφοδιαστικών και ναυτιλιακών παραγόντων, όπως επισημαίνει το Reuters.
Το πετρέλαιο ανακάμπτει, το LNG παραμένει εγκλωβισμένο
Σε αντίθεση με την αγορά LNG, οι εξαγωγές αργού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο εμφανίζουν σαφή βελτίωση. Η σταδιακή χαλάρωση των περιορισμών στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ έχει επιτρέψει την αύξηση των θαλάσσιων μεταφορών, παρά τους κινδύνους που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα εμπορικά πλοία.
Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, οι μεταφορές αργού πετρελαίου μέσω των Στενών ανήλθαν τον Σεπτέμβριο σε 16 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 80% των προπολεμικών επιπέδων. Οι παραγωγοί εμφανίζονται περισσότερο διατεθειμένοι να αναλάβουν το ρίσκο της διέλευσης, μεταξύ άλλων υπό την προστασία του αμερικανικού Ναυτικού, παρά την αύξηση των ιρανικών επιθέσεων σε εμπορικά πλοία.
Η εξέλιξη αυτή έδωσε τη δυνατότητα στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Κουβέιτ και στο Ιράκ να αυξήσουν τις εξαγωγές τους.
Στην αγορά LNG, ωστόσο, η εικόνα παραμένει πολύ διαφορετική. Η κίνηση των δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο εξακολουθεί να είναι σχεδόν μηδενική, περιορίζοντας δραστικά τις δυνατότητες επανόδου των καταριανών φορτίων στις διεθνείς αγορές.
Οι εξαγωγές LNG του Κατάρ ανήλθαν τον Σεπτέμβριο σε 1,6 εκατ. τόνους, το υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη των εχθροπραξιών. Ωστόσο, η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα τέταρτο του προπολεμικού μέσου όρου. Επιπλέον, περίπου το ένα τρίτο των φορτίων κατευθύνθηκε στο γειτονικό Κουβέιτ και παρέμεινε εντός του Κόλπου.
Οι υπόλοιπες ποσότητες παραδόθηκαν στην Κίνα, στην Ινδία και σε άλλες ασιατικές αγορές, με τα δεξαμενόπλοια να απενεργοποιούν τα συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης κατά τη διέλευση από τα Στενά.
Οι προβλέψεις για τον Οκτώβριο είναι ακόμη πιο δυσοίωνες. Η Kpler εκτιμά ότι οι εξαγωγές του Κατάρ θα υποχωρήσουν στους 0,6 εκατ. τόνους, καθώς εντείνονται οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα. Την ίδια στιγμή, η QatarEnergy έχει παρατείνει τις ειδοποιήσεις ανωτέρας βίας (force majeure), αναγνωρίζοντας την αδυναμία της να εκπληρώσει τις συμβατικές υποχρεώσεις της για παραδόσεις σε πελάτες στην Ασία και την Ευρώπη.
Γιατί το LNG δεν μπορεί να επανεκκινήσει όπως το πετρέλαιο
Η διαφορετική πορεία των δύο αγορών εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από τη δομή των αντίστοιχων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η διακίνηση πετρελαίου διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία, εκτεταμένες υποδομές αποθήκευσης και περισσότερες δυνατότητες προσαρμογής της παραγωγής και των μεταφορών. Αντίθετα, η αλυσίδα LNG απαιτεί εξειδικευμένες εγκαταστάσεις, υψηλές επενδύσεις και στενό συντονισμό μεταξύ παραγωγής, υγροποίησης, αποθήκευσης και ναυτιλίας.
Οι εγκαταστάσεις του Κατάρ περιλαμβάνουν 14 μονάδες παραγωγής LNG (trains), οι οποίες τροφοδοτούνται από το υπεράκτιο κοίτασμα North Field, ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου στον κόσμο, το οποίο μοιράζεται με το Ιράν.
Μετά την έναρξη του πολέμου, η παραγωγή στο North Field περιορίστηκε σε επίπεδα που εξυπηρετούν κυρίως τις εγχώριες ανάγκες και ένα μικρό μέρος των εξαγωγών. Επομένως, η επανεκκίνηση δεν εξαρτάται απλώς από την επαναλειτουργία ενός τερματικού σταθμού, αλλά από την αποκατάσταση ολόκληρης της παραγωγικής και εφοδιαστικής αλυσίδας.
Τρία βασικά εμπόδια δυσχεραίνουν τη διαδικασία:
Η διαχείριση των συμπυκνωμάτων: Το ακατέργαστο φυσικό αέριο του North Field περιέχει σημαντικές ποσότητες συμπυκνωμάτων, ενός ελαφρού υγρού υδρογονανθρακικού προϊόντος. Αν η διάθεσή τους στην αγορά δεν αποκατασταθεί, οι αποθηκευτικοί χώροι του Κατάρ μπορεί να κορεστούν γρήγορα, αναγκάζοντας τη χώρα να περιορίσει περαιτέρω την παραγωγή φυσικού αερίου.
Οι περιορισμένες δυνατότητες αποθήκευσης: Η χωρητικότητα αποθήκευσης LNG τόσο στις χερσαίες εγκαταστάσεις όσο και στα πλοία είναι περιορισμένη. Αυτό σημαίνει ότι οι καθυστερήσεις στη μεταφορά δεν μπορούν να απορροφηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς επιπτώσεις στην παραγωγή.
Η διαθεσιμότητα δεξαμενόπλοιων: Ο παγκόσμιος στόλος LNG είναι πολύ μικρότερος από τον στόλο μεταφοράς πετρελαίου και αποτελείται από εξειδικευμένα, υψηλού κόστους πλοία. Τα υψηλά ναύλα και ο κίνδυνος εγκλωβισμού ή επίθεσης στα Στενά του Ορμούζ αποθαρρύνουν τους πλοιοκτήτες από την ανάληψη νέων δρομολογίων.
Επενδύσεις υπό την απειλή της γεωπολιτικής αστάθειας
Για το Κατάρ, η αποκατάσταση της παραγωγής δεν αρκεί. Η χώρα χρειάζεται σταθερές εγγυήσεις για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, ώστε να μπορεί να διαθέτει το LNG της στις διεθνείς αγορές χωρίς τον κίνδυνο νέων διακοπών.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη ένα εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα για την αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας στους 142 εκατ. τόνους ετησίως έως το 2030. Εφόσον υλοποιηθεί ο σχεδιασμός, το Κατάρ θα μπορούσε να καλύπτει περίπου το ένα τέταρτο της παγκόσμιας αγοράς LNG.
Ωστόσο, η επέκταση των εγκαταστάσεων δεν εγγυάται από μόνη της την αύξηση των εξαγωγών. Όσο η βασική θαλάσσια οδός για τη μεταφορά του καταριανού LNG παραμένει εκτεθειμένη σε στρατιωτικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους, η αξιοποίηση της νέας παραγωγικής δυναμικότητας θα εξακολουθεί να είναι αβέβαιη.
Η αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και η επίτευξη μιας αξιόπιστης συμφωνίας που θα διασφαλίζει τη ναυσιπλοΐα αποτελούν, επομένως, κρίσιμες προϋποθέσεις τόσο για την επάνοδο του Κατάρ στις διεθνείς αγορές όσο και για την αποκλιμάκωση των πιέσεων στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου.
