Μια νέα ενεργειακή διαδρομή από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη επιχειρείται να διαμορφωθεί μέσω Ελλάδας, με αφετηρία το κυπριακό κοίτασμα «Κρόνος». Εφόσον ο σχεδιασμός προχωρήσει όπως έχει τεθεί, το πρώτο κυπριακό φυσικό αέριο θα μπορούσε να αποτελέσει το 2028 και την πρώτη ποσότητα από την Ανατολική Μεσόγειο που θα διοχετευθεί μέσω της χώρας στον Κάθετο Διάδρομο, δημιουργώντας μια νέα οδό τροφοδοσίας για τις ευρωπαϊκές αγορές.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα σχήμα που συνδέει Κύπρο, Αίγυπτο και Ελλάδα και επιχειρεί να φέρει πιο κοντά δύο ενεργειακές πραγματικότητες: τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου και τις υποδομές που συγκροτούν τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Η διαδρομή, δε, που εξετάζεται είναι «Κρόνος» – «Ζορ» – Δαμιέτη – Ελλάδα – Κάθετος Διάδρομος – Ευρώπη. Συγκεκριμένα, το φυσικό αέριο από το κυπριακό κοίτασμα θα μεταφέρεται μέσω υποθαλάσσιου αγωγού μήκους περίπου 100-105 χιλιομέτρων προς τις υποδομές του αιγυπτιακού κοιτάσματος «Ζορ». Από εκεί θα κατευθύνεται στη μονάδα υγροποίησης της Δαμιέτης και, πλέον ως LNG, θα μπορεί να μεταφέρεται με πλοία προς την Ελλάδα.
Στο μεταξύ, ως πιθανά σημεία εισόδου στο ελληνικό σύστημα εξετάζονται η Ρεβυθούσα και η Αλεξανδρούπολη. Από τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς, το LNG θα μπορεί να εισέρχεται στο εγχώριο δίκτυο και στη συνέχεια να διοχετεύεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς τις αγορές της περιοχής.
Στο ίδιο τραπέζι Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο
Το όλο σχέδιο βρέθηκε, σύμφωνα με πληροφορίες, στο επίκεντρο των επαφών του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με τον υπουργό Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου Μιχάλη Δαμιανό και τον υπουργό Πετρελαίου και Ορυκτού Πλούτου της Αιγύπτου Karim Badawi, στο περιθώριο της χθεσινής συνδιάσκεψης του East Mediterranean Gas Forum (EMGF) στην Αθήνα.
Με βάση πληροφορίες, βασική επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί ένας λειτουργικός ενεργειακός «σύνδεσμος» ανάμεσα στις πηγές φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου και στην ευρωπαϊκή αγορά, αξιοποιώντας τις υποδομές της Αιγύπτου, τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς LNG και το δίκτυο του Κάθετου Διαδρόμου. Η Κύπρος, έτσι, μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα αυτής της προσπάθειας.
Σημειώνεται ότι ο Μιχάλης Δαμιανός έχει τοποθετήσει την έναρξη της ροής φυσικού αερίου από τον «Κρόνο» στο πρώτο εξάμηνο του 2028. Προϋπόθεση είναι, μεταξύ άλλων, να έχει ολοκληρωθεί έως τότε ο υποθαλάσσιος αγωγός που θα συνδέει το κυπριακό κοίτασμα με τις αιγυπτιακές υποδομές του «Ζορ».
Εφόσον υπάρξει συμφωνία και από τις εταιρείες που συμμετέχουν στην αλυσίδα, ο στόχος είναι το πρώτο φορτίο LNG από την κυπριακή παραγωγή να κατευθυνθεί στην Ελλάδα και από εκεί να πάρει τον δρόμο προς τον Κάθετο Διάδρομο.
Ο Κάθετος Διάδρομος διευρύνει τον ρόλο του
Η προοπτική, πάντως, αυτή προσδίδει νέα διάσταση στον Κάθετο Διάδρομο. Μέχρι σήμερα, μεγάλο μέρος της συζήτησης γύρω από το project αφορά τη δυνατότητά του να μεταφέρει προς τις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης LNG που εισέρχεται στην περιοχή μέσω της Ελλάδας, με τις αμερικανικές ποσότητες να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Η προσθήκη πιθανών ποσοτήτων από την Ανατολική Μεσόγειο διευρύνει, όμως, το μείγμα των πηγών τροφοδοσίας. Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί έτσι να εξελιχθεί από μια υποδομή μεταφοράς LNG σε έναν ευρύτερο μηχανισμό διαφοροποίησης των πηγών και των διαδρομών εφοδιασμού της Ευρώπης.
Αυτό είναι και το βασικό γεωπολιτικό μήνυμα που συνοδεύει τον σχεδιασμό: η προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο δεν αφορά απλώς την αντικατάσταση ενός προμηθευτή από έναν άλλο, αλλά τη δημιουργία πολλαπλών πηγών, εναλλακτικών διαδρομών και μεγαλύτερης ευελιξίας στην αγορά φυσικού αερίου.
Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η προσπάθεια προσέλκυσης μεγάλων δυτικών ενεργειακών ομίλων στην περιοχή, με την ανάπτυξη των κοιτασμάτων να στηρίζεται σε ένα πλαίσιο που θα λαμβάνει υπόψη το διεθνές δίκαιο και τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου.
Μετά τον «Κρόνο» στο κάδρο και η «Αφροδίτη»
Στο μεταξύ, ο «Κρόνος» μπορεί να αποτελέσει την πρώτη εφαρμογή ενός μοντέλου που, εφόσον αποδειχθεί οικονομικά και τεχνικά βιώσιμο, θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλες πηγές της Ανατολικής Μεσογείου.
Ειδικά, στο επίκεντρο βρίσκεται και το κυπριακό κοίτασμα «Αφροδίτη». Ουσιαστικά, η ανάπτυξή του θα μπορούσε να προσθέσει νέες ποσότητες φυσικού αερίου προς εξαγωγή και να ενισχύσει τον ρόλο της Κύπρου ως παραγωγού στην περιοχή.
Εάν, δε, η αλυσίδα Κύπρος – Αίγυπτος – Ελλάδα – Κάθετος Διάδρομος λειτουργήσει με αφετηρία τον «Κρόνο», θα έχει ήδη δημιουργηθεί ένας δίαυλος που δυνητικά μπορεί να αξιοποιηθεί και για πρόσθετες ποσότητες από την Ανατολική Μεσόγειο.
Το δεύτερο σκέλος με την Αίγυπτο - το GREGY
Η ενεργειακή προσέγγιση Ελλάδας και Αιγύπτου, πάντως, δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Παράλληλα προωθείται το GREGY, η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση που θα μπορούσε να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια από την Αίγυπτο προς την Ελλάδα και, μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος, στις αγορές της Ευρώπης.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τις επαφές με την αιγυπτιακή πλευρά, έχει επιλυθεί ένα κρίσιμο ζήτημα για την ανάπτυξη του project, που αφορούσε τη δέσμευση των απαιτούμενων εκτάσεων για τα φωτοβολταϊκά έργα τα οποία θα συνδεθούν με τη διασύνδεση, καθώς ολοκληρώθηκε η κατανομή της αναγκαίας γης.
Έτσι, διαμορφώνεται σταδιακά ένα ευρύτερο ενεργειακό πλέγμα ανάμεσα στις τρεις χώρες.
Κυπριακά κοιτάσματα, αιγυπτιακές υποδομές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής παραγωγής, ελληνικοί τερματικοί σταθμοί LNG και δίκτυα μεταφοράς προς την Ευρώπη επιχειρείται να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, δημιουργώντας μια νέα αλυσίδα ενεργειακής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το 2028 αποτελεί, υπό αυτή την έννοια, το πρώτο κρίσιμο ορόσημο. Η έναρξη παραγωγής από τον «Κρόνο» θα δείξει κατά πόσο ο σχεδιασμός μπορεί να περάσει από το επίπεδο των συζητήσεων στην πράξη.
Εάν, δε, το πρώτο κυπριακό LNG φτάσει τελικά στην Ελλάδα και από εκεί διοχετευθεί μέσω του Κάθετου Διαδρόμου προς την ευρωπαϊκή αγορά, η Ελλάδα δεν θα αποτελεί μόνο πύλη εισόδου LNG, αλλά και κομβικό σημείο για τη μεταφορά των νέων ενεργειακών ποσοτήτων της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη.
GSI: Το δεύτερο ενεργειακό μέτωπο Ελλάδας και Κύπρου
Παράλληλα με το σχέδιο για τη μεταφορά κυπριακού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο ενεργειακό project βρίσκεται σε φάση επανεκκίνησης. Ο λόγος για το Great Sea Interconnector (GSI), η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.
Πρόκειται για ένα έργο που τα τελευταία χρόνια, όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές. δοκιμάστηκε τόσο σε οικονομικό όσο και σε γεωπολιτικό επίπεδο, ενώ οι χειρισμοί του είχαν προκαλέσει κατά διαστήματα τριβές και διαφορετικές προσεγγίσεις στο εσωτερικό της κυπριακής πλευράς. Η εικόνα, ωστόσο, επιχειρείται πλέον να αλλάξει, με την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο επενδυτικό σχήμα και την επανεκκίνηση των θαλάσσιων ερευνών να αποτελούν τα δύο βασικά βήματα.
Υπενθυμίζεται ότι η Meridiam απέκτησε τον Αύγουστο πλειοψηφική συμμετοχή 66% στην εταιρεία Great Sea Interconnector, ενώ παράλληλα ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans υπέγραψαν συμφωνία για την ολοκλήρωση των ερευνών στον θαλάσσιο πυθμένα. Η είσοδος του γαλλικού ομίλου αντιμετωπίστηκε από Αθήνα και Λευκωσία ως σημαντική ψήφος εμπιστοσύνης στο project και ως παράγοντας που ενισχύει την κεφαλαιακή του βάση και τη δυνατότητα υλοποίησής του.
Η επιλογή της Meridiam έχει και ιδιαίτερη τεχνική σημασία, καθώς ο γαλλικός όμιλος διαθέτει εμπειρία σε σύνθετα έργα υποθαλάσσιων ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Ενδεικτικά, έχει αναλάβει ως βασικός developer το NeuConnect, τη διασύνδεση Ηνωμένου Βασιλείου–Γερμανίας μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου 725 χιλιομέτρων και ισχύος 1,4 GW.
Το κρίσιμο βήμα της NAVTEX
Το επόμενο ορόσημο είναι πλέον η έκδοση της NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών βυθού. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η σχετική ναυτιλιακή προειδοποίηση αναμένεται μέσα στις επόμενες ημέρες. Η Αθήνα προσανατολίζεται στο να ενημερώσει την Τουρκία για την έναρξη των ερευνών, χωρίς να ζητήσει άδεια, καθώς η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι πρόκειται για εργασίες που πραγματοποιούνται σε περιοχή ελληνικού ενδιαφέροντος και στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού έργου.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της προηγούμενης εμπειρίας. Οι θαλάσσιες έρευνες για τον GSI είχαν βρεθεί στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής έντασης, με την Τουρκία να αμφισβητεί περιοχές στις οποίες επρόκειτο να πραγματοποιηθούν εργασίες. Η επανέναρξή τους συνεπώς αποτελεί όχι μόνο τεχνικό αλλά και γεωπολιτικό τεστ για την πορεία του έργου.
Ταυτόχρονα, η NAVTEX συνδέεται πλέον άμεσα και με το οικονομικό σκέλος της κυπριακής συμμετοχής. Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης έχει δηλώσει ότι η Λευκωσία θα καταβάλει τα συμφωνημένα 25 εκατ. ευρώ ετησίως, με την πρώτη καταβολή να συνδέεται με την έκδοση της NAVTEX για τη συνέχιση των ερευνών και των εργασιών του έργου. Ο ίδιος έχει απορρίψει δημοσίως την εικόνα ότι υπάρχει πλέον ανοικτή διαφωνία Αθήνας και Λευκωσίας για το project.
Με άλλα λόγια, NAVTEX και κυπριακή χρηματοδοτική συμμετοχή αποτελούν πλέον δύο αλληλένδετες εξελίξεις που μπορούν να ξεκλειδώσουν το επόμενο στάδιο του GSI.
Το γαλλικό αποτύπωμα και η επόμενη ημέρα
Η είσοδος της Meridiam προσδίδει παράλληλα στο έργο ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό και γαλλικό αποτύπωμα. Η συμμετοχή ενός επενδυτή με εμπειρία σε μεγάλες ενεργειακές υποδομές δημιουργεί διαφορετικά δεδομένα τόσο για τη χρηματοδότηση όσο και για τη διαχείριση του τεχνικού και γεωπολιτικού ρίσκου.
Για την Αθήνα, επομένως, οι επόμενες εβδομάδες είναι κρίσιμες. Η έκδοση της NAVTEX, η επανέναρξη των ερευνών και η ενεργοποίηση της κυπριακής χρηματοδοτικής συμμετοχής θα δείξουν κατά πόσο το project περνά οριστικά από τη φάση της αβεβαιότητας σε μια νέα περίοδο υλοποίησης.
