Το ρυθμιστικό μέλλον του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη, με τη συμμετοχή των Ρυθμιστικών Αρχών Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας. Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε σε μια κρίσιμη χρονική συγκυρία, καθώς η τύχη του έργου θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και από το κατά πόσο το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο μπορεί να προσαρμοστεί στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα μετά το 2027.
Η συνάντηση της Βιέννης ήρθε ως συνέχεια της τηλεδιάσκεψης που είχε προηγηθεί με την Κομισιόν, χωρίς όμως απτό αποτέλεσμα. Οι Ρυθμιστές έκριναν ότι απαιτείται δια ζώσης διαβούλευση, προκειμένου να αναζητηθεί κοινός τόπος για την άρση των ρυθμιστικών εμποδίων που, μέχρι σήμερα, περιορίζουν τη λειτουργικότητα του Κάθετου Διαδρόμου.
Στο τραπέζι οι ρυθμιστικές εξαιρέσεις
Στον πυρήνα της συζήτησης βρέθηκε το ενδεχόμενο χορήγησης ρυθμιστικών εξαιρέσεων (derogations) ή ενός ειδικού καθεστώτος για ενεργειακούς διαδρόμους στρατηγικής σημασίας. Το ζητούμενο δεν είναι η αναγνώριση του Κάθετου Διαδρόμου, η οποία θεωρείται δεδομένη, αλλά το εάν το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ μπορεί να προσαρμοστεί, ώστε να επιτρέψει τη λειτουργία του με τρόπο που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της περιόδου μετά το 2028.
Οι Ρυθμιστικές Αρχές επιχειρούν να εξασφαλίσουν μια εξαίρεση από κανόνες που κρίνονται ασφυκτικοί για τη λειτουργία του έργου, ιδίως ενόψει της οριστικής διακοπής των ρωσικών ροών φυσικού αερίου στα τέλη του 2027. Το μήνυμα προς τις Βρυξέλλες είναι ότι η Ευρώπη οφείλει να προσαρμόσει το θεσμικό της πλαίσιο στη μεταρωσική εποχή.
Από τις βραχυπρόθεσμες στις μακροπρόθεσμες λύσεις
Υπενθυμίζεται ότι η Κομισιόν έχει ήδη εγκρίνει προσωρινή εξαίρεση για τα προϊόντα δημοπράτησης χωρητικότητας του ΔΕΣΦΑ στον Κάθετο Διάδρομο έως τον Απρίλιο, προκειμένου να καλυφθούν οι χειμερινές ανάγκες της Ουκρανίας. Ωστόσο, η μειωμένη ζήτηση λόγω των κατεστραμμένων υποδομών της χώρας, σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό από φθηνότερες οδεύσεις, οδήγησαν σε περιορισμένο εμπορικό ενδιαφέρον.
Πλέον, το βάρος πέφτει στη διαμόρφωση μιας μακροπρόθεσμης λύσης. Οι Ρυθμιστές επιδιώκουν ένα πλαίσιο που θα επιτρέπει την προσφορά ετήσιων ή πολυετών προϊόντων χωρητικότητας από τον Ιούνιο και μετά, με όρους που θα καθιστούν τον Διάδρομο ανταγωνιστικό και προβλέψιμο για τους χρήστες του.
Το ρυθμιστικό «μπλόκο»
Παρά τη γεωπολιτική του αξία, ο Κάθετος Διάδρομος σκοντάφτει στο ευρωπαϊκό μοντέλο πρόσβασης στα δίκτυα φυσικού αερίου. Το entry–exit model, όπως ορίζεται στον Κανονισμό 715/2009, επιτρέπει στους traders να δεσμεύουν ανεξάρτητα χωρητικότητα εισόδου και εξόδου, χωρίς καμία υποχρέωση δήλωσης τελικού προορισμού. Το φυσικό αέριο αντιμετωπίζεται ως πλήρως εμπορεύσιμο προϊόν, χωρίς δυνατότητα επιβολής «ρήτρας προορισμού».
Η λογική αυτή ενισχύεται από τον Κανονισμό 2017/459 (CAM Network Code), ο οποίος επιβάλλει τυποποιημένα προϊόντα και πλήρη ελευθερία μεταπώλησης της χωρητικότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο σχεδιασμένο για ώριμες αγορές, το οποίο όμως συγκρούεται με τη στρατηγική στόχευση του Κάθετου Διαδρόμου. Η τελευταία αφορά τη διοχέτευση αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά, με συγκεκριμένο γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Στην πράξη, οι κανόνες αυτοί οδηγούν και σε συσσώρευση χρεώσεων κατά μήκος της διαδρομής, επιβαρύνοντας το κόστος και μειώνοντας την ελκυστικότητα του έργου. Παράλληλα, το γενικότερο πλαίσιο απανθρακοποίησης της ΕΕ αντιμετωπίζει το φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο, αποθαρρύνοντας έμμεσα τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις.
Το διακύβευμα
Το συμπέρασμα της συνάντησης στη Βιέννη είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό ή συγκυριακό, αλλά δομικό. Ο Κάθετος Διάδρομος αναγνωρίζεται πολιτικά ως κρίσιμη υποδομή ενεργειακής ασφάλειας, ρυθμιστικά όμως εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως μια αλυσίδα ανεξάρτητων εμπορικών διαδρομών.
Η απόφαση της Κομισιόν για το αν και πώς θα δοθεί μια μόνιμη εξαίρεση, θα καθορίσει αν το έργο θα μπορέσει να περάσει από το στάδιο της στρατηγικής φιλοδοξίας σε εκείνο της πραγματικής λειτουργίας.
