Τι σχέση μπορεί να έχει ένα εγκαταλελειμμένο ορυχείο ή λατομείο με την ενέργεια που παράγει σήμερα ένα φωτοβολταϊκό ή μια ανεμογεννήτρια; Η απάντηση αναζητείται μέσα από ένα ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο στο οποίο συμμετέχει το Πολυτεχνείο Κρήτης και το οποίο επιχειρεί να δώσει δεύτερη ζωή σε χώρους που ολοκλήρωσαν τον παραγωγικό τους κύκλο, μετατρέποντάς τους δυνητικά σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας.
Πρόκειται για το HYDROMINE, ένα έργο που διερευνά την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων λατομείων και ορυχείων για εφαρμογές αντλησιοταμίευσης μικρής και μεσαίας κλίμακας. Η ερευνητική ομάδα, με τον καθηγητή Μιχάλη Γαλετάκη του Τμήματος Μηχανικών Ορυκτών Πόρων, βρέθηκε στον Μικρό Υδροηλεκτρικό Σταθμό Αγυιάς στα Χανιά και εκεί το παρελθόν της ενέργειας συνάντησε, σχεδόν συμβολικά, το μέλλον της.
Από το 1929 στο ενεργειακό αύριο
Η ιστορία αρχίζει σχεδόν έναν αιώνα πριν. Το 1929, στα Χανιά, το νερό, η υψομετρική διαφορά και η τεχνολογία ενώθηκαν για να δώσουν ηλεκτρική ενέργεια σε μια πόλη που έκανε τα πρώτα μεγάλα βήματα προς τον εξηλεκτρισμό. Ο Μικρός Υδροηλεκτρικός Σταθμός Αγυιάς εγκαινιάστηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο στις 22 Ιουλίου εκείνης της χρονιάς και αποτέλεσε ένα πρωτοποριακό για την εποχή ενεργειακό έργο.
Σχεδόν εκατό χρόνια μετά, η βασική αρχή παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρη. Μόνο που πλέον το μεγάλο ζητούμενο δεν είναι απλώς πώς θα παράγουμε καθαρή ενέργεια, αλλά πώς θα την αποθηκεύουμε.
Εδώ ακριβώς μπαίνει το HYDROMINE.
Η λογική της αντλησιοταμίευσης είναι σχετικά απλή. Όταν υπάρχει περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά ή ανεμογεννήτριες, η ενέργεια χρησιμοποιείται για να μεταφέρει νερό σε υψηλότερο επίπεδο. Όταν αργότερα αυξηθεί η ζήτηση, το νερό κατεβαίνει, κινεί τουρμπίνα και παράγει ξανά ηλεκτρική ενέργεια.
Μια δεύτερη ζωή για ορυχεία και λατομεία
Το ενδιαφέρον στοιχείο του HYDROMINE είναι ότι δεν αναζητά κατ’ ανάγκη νέους χώρους. Εξετάζει εάν υφιστάμενες εξορυκτικές εγκαταστάσεις, οι οποίες έχουν ολοκληρώσει την αρχική τους χρήση, μπορούν να μετατραπούν σε ενεργειακές υποδομές.
Με άλλα λόγια, ένα παλιό λατομείο ή ορυχείο θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες τεχνικές και γεωμορφολογικές προϋποθέσεις, να αποκτήσει έναν δεύτερο κύκλο ζωής. Όχι πλέον εξορύσσοντας υλικά, αλλά συμβάλλοντας στην αποθήκευση της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τις ΑΠΕ.
Σε τούτο το σημείο βρίσκεται και η ουσία της έρευνας. Καθώς αυξάνεται η διείσδυση του ήλιου και του ανέμου στο ηλεκτρικό σύστημα, η δυνατότητα αποθήκευσης γίνεται κρίσιμος κρίκος της ενεργειακής μετάβασης.
Η Αγυιά ως γέφυρα δύο εποχών
Η επίσκεψη της ερευνητικής ομάδας στον ΜΥΗΣ Αγυιάς αποκτά έτσι ιδιαίτερο συμβολισμό. Η πρόσφατη ένταξη του ιστορικού σταθμού στην Ευρωπαϊκή Διαδρομή Βιομηχανικής Κληρονομιάς δημιουργεί παράλληλα δυνατότητες ώστε ο χώρος να λειτουργήσει ως πεδίο εκπαίδευσης και επιστημονικού διαλόγου γύρω από τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες.
Όπως επισημαίνει η διευθύντρια της Περιφερειακής Αναπτυξιακής Εταιρείας Κρήτης, Μαρία Πετραντωνάκη, το 1929 η μεγάλη πρόκληση ήταν η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και η διάθεσή της στην κοινωνία. Σήμερα, η πρόκληση είναι διαφορετική. Να μπορεί αυτή η ενέργεια να αποθηκεύεται, ώστε εκείνη που παράγεται από τον ήλιο και τον άνεμο να παραμένει διαθέσιμη όταν πραγματικά χρειάζεται.
Κάπως έτσι κλείνει ένας κύκλος σχεδόν εκατό ετών. Η Αγυιά θυμίζει πώς μια τοπική γεωγραφική ιδιαιτερότητα μετατράπηκε κάποτε σε ενεργειακό πλεονέκτημα. Το HYDROMINE εξετάζει εάν το ίδιο μπορεί να συμβεί ξανά, αυτή τη φορά με εγκαταλελειμμένα ορυχεία και λατομεία.
Γιατί τελικά η ενεργειακή μετάβαση δεν σημαίνει πάντοτε ότι πρέπει να χτίσουμε τα πάντα από την αρχή. Μερικές φορές, η επόμενη ενεργειακή υποδομή μπορεί να βρίσκεται ήδη εκεί, σκαμμένη στη γη και περιμένοντας μια δεύτερη ζωή.
