Το όριο των 300 τ.χλμ. δεν άλλαξε παρά τις αντιδράσεις – Αυστηρότεροι κανόνες για το τοπίο, τις προστατευόμενες περιοχές και τις τουριστικές ζώνες, αλλά και διευρυμένες μεταβατικές διατάξεις για ώριμα έργα
Η Άνδρος και η Νάξος παραμένουν τα δύο νησιά των Κυκλάδων στα οποία μπορούν να εξεταστούν νέες χωροθετήσεις αιολικών πάρκων και μετά την οριστικοποίηση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Η βασική επιλογή του αρχικού σχεδίου, που είχε προκαλέσει αντιδράσεις στα δύο νησιά, δεν άλλαξε: η οριζόντια απαγόρευση νέων αιολικών εξακολουθεί να αφορά τα νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων.
Έτσι, Άνδρος και Νάξος, που υπερβαίνουν το συγκεκριμένο όριο, δεν αποκτούν το καθεστώς οριζόντιας προστασίας που ισχύει για τα μικρότερα νησιά. Στην περίπτωση της Άνδρου, μάλιστα, δεν έγινε δεκτή η βασική διεκδίκηση που είχε διατυπωθεί κατά τη διαβούλευση για αύξηση του ορίου από τα 300 στα 400 τ.χλμ., ώστε να συμπεριληφθεί και το νησί, ούτε θεσπίστηκε ειδική εξαίρεση.
Αντίστοιχα, δεν θεσπίστηκε ειδικό καθεστώς εξαίρεσης για τη Νάξο. Οι αντιδράσεις στο νησί είχαν επικεντρωθεί, μεταξύ άλλων, στη Δρυμαλία, στην προστασία της γεωργικής γης και του πρωτογενούς τομέα, αλλά και στις επιπτώσεις των αιολικών στο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο.
Παραμένει το όριο του 4%
Αμετάβλητος παραμένει και ο βασικός κανόνας για τη φέρουσα ικανότητα των νησιών. Η μέγιστη κάλυψη για αιολικές εγκαταστάσεις ορίζεται στο 4% της έκτασης κάθε Δημοτικής Ενότητας.
Η λεπτομέρεια έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο υπολογισμός δεν γίνεται συνολικά σε επίπεδο νησιού ή Δήμου αλλά ξεχωριστά ανά Δημοτική Ενότητα. Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα εγκατάστασης νέων ανεμογεννητριών θα κρίνεται από την κατάσταση που έχει ήδη διαμορφωθεί σε κάθε επιμέρους περιοχή.
Στη Νάξο το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος για τη Δρυμαλία, ενώ στην Άνδρο το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις Δημοτικές Ενότητες στις οποίες υπάρχει ήδη σημαντική συγκέντρωση υφιστάμενων ή αδειοδοτημένων αιολικών έργων.
Ισχυρότερο φίλτρο το νησιωτικό τοπίο
Μία από τις ουσιαστικότερες παρεμβάσεις του τελικού πλαισίου αφορά την προστασία του τοπίου.
Για τα αιολικά έργα προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου, ως διακριτό τμήμα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται πλέον στα τυπικά χωροταξικά δεδομένα, αλλά πρέπει να εξετάζει την επίπτωση των εγκαταστάσεων στον χαρακτήρα και στις θέες του τοπίου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για τις ορεινές περιοχές των νησιών, όπου η αξιολόγηση γίνεται κατά περίπτωση με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά. Πρόκειται για παράμετρο με άμεσο ενδιαφέρον τόσο για την ορεινή Άνδρο όσο και για το ορεινό εσωτερικό της Νάξου.
Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει, μάλιστα, ρητά το τοπίο ως βασικό παράγοντα για την ελκυστικότητα ενός τουριστικού προορισμού, την προσέλκυση επενδύσεων αλλά και τη βιωματική εμπειρία των κατοίκων και των επισκεπτών.
Περισσότερες περιοχές αποκλεισμού
Το τελικό Χωροταξικό ενισχύει παράλληλα το πλέγμα των περιοχών στις οποίες δεν μπορούν να αναπτυχθούν νέες εγκαταστάσεις.
Στους περιορισμούς εντάσσονται οικότοποι προτεραιότητας του δικτύου Natura 2000, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, Περιοχές Άνευ Δρόμων, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, προστατευόμενοι οικισμοί και άλλες κατηγορίες περιοχών ιδιαίτερης περιβαλλοντικής ή πολιτιστικής αξίας.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν επίσης οι περιορισμοί που συνδέονται με μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους, τις πηγές υδροληψίας και τις ζώνες προστασίας τους, καθώς και τις λεγόμενες Απάτητες Παραλίες.
Οι προβλέψεις αυτές μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τη διαθέσιμη έκταση για νέα έργα στην Άνδρο και τη Νάξο, ακόμη και αν τα δύο νησιά δεν καλύπτονται από τη γενική απαγόρευση των 300 τ.χλμ.
Τι ισχύει για Natura και ΖΕΠ
Ειδικό καθεστώς διατηρείται για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας. Η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών σε αυτές συνδέεται με αυστηρές προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων η συμβατότητα με τον σχετικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό και η ύπαρξη υψηλού αιολικού δυναμικού.
Παράλληλα, κατά την Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση πρέπει να εξετάζονται οι επιπτώσεις στις σημαντικές περιοχές για τα πουλιά και συνολικά στη βιοποικιλότητα. Πρόκειται για παράμετρο ιδιαίτερης σημασίας για την Άνδρο, λόγω των προστατευόμενων περιοχών και της ορνιθοπανίδας του νησιού.
Το νέο «παράθυρο» των 7,5 m/sec
Το τελικό κείμενο περιλαμβάνει, ωστόσο, και μία αλλαγή που κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ακόμη και σε Δημοτική Ενότητα όπου το μέσο αιολικό δυναμικό βρίσκεται κάτω από τα 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, μπορεί πλέον να εξεταστεί η εγκατάσταση αιολικού έργου εφόσον αποδειχθεί με πιστοποιημένα στοιχεία ότι στη συγκεκριμένη θέση το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Στην περίπτωση αυτή προβλέπεται αυστηρότερο όριο κάλυψης, στο 1% της έκτασης της Δημοτικής Ενότητας. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα νέο «παράθυρο» χωροθέτησης που μεταφέρει το βάρος από τον μέσο όρο ολόκληρης της Δημοτικής Ενότητας στις πραγματικές ανεμολογικές συνθήκες της συγκεκριμένης θέσης.
Οι παλιές άδειες και το μεγάλο «παράθυρο» των μεταβατικών διατάξεων
Το δεύτερο μεγάλο θέμα για Άνδρο και Νάξο είναι η τύχη των έργων που βρίσκονται ήδη στην αδειοδοτική διαδικασία.
Το τελικό πλαίσιο διατηρεί ισχυρή προστασία για τα ώριμα έργα. Αιολικά που διαθέτουν ήδη Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων μπορούν να συνεχίσουν την αδειοδότηση, να λάβουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας και να κατασκευαστούν με βάση το προηγούμενο καθεστώς.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι προστατεύονται και έργα των οποίων οι φάκελοι ΜΠΕ είχαν ήδη υποβληθεί και είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας πριν από την έναρξη ισχύος του νέου Χωροταξικού. Και αυτά μπορούν να συνεχίσουν να αξιολογούνται σύμφωνα με τους προηγούμενους κανόνες.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι νέοι περιορισμοί δεν εφαρμόζονται αυτομάτως σε ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο αδειοδοτημένων έργων των δύο νησιών. Το κρίσιμο στοιχείο είναι σε ποιο ακριβώς στάδιο είχε φτάσει κάθε επένδυση κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου πλαισίου.
Αντίθετα, άδειες παραγωγής, Βεβαιώσεις Παραγωγού ή Βεβαιώσεις Ειδικών Έργων που δεν καλύπτονται από τις μεταβατικές εξαιρέσεις επανελέγχονται ως προς τη συμβατότητά τους με το νέο Χωροταξικό.
Τι αλλάζει τελικά για Άνδρο και Νάξο
Το τελικό ισοζύγιο δεν είναι μονοσήμαντο. Άνδρος και Νάξος δεν πέτυχαν την οριζόντια εξαίρεσή τους από την ανάπτυξη νέων αιολικών. Το όριο των 300 τ.χλμ. παρέμεινε και μαζί του διατηρήθηκε η δυνατότητα νέων χωροθετήσεων στα δύο μεγάλα νησιά των Κυκλάδων.
Ταυτόχρονα, όμως, η δυνατότητα αυτή περιορίζεται περισσότερο από ένα πυκνότερο πλέγμα κανόνων: το όριο του 4% ανά Δημοτική Ενότητα, η ειδική αξιολόγηση του νησιωτικού τοπίου, οι περιορισμοί στις ορεινές περιοχές, οι ζώνες Natura, οι μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, οι Περιοχές Άνευ Δρόμων, τα μνημεία, οι προστατευόμενες πηγές και οι Απάτητες Παραλίες.
Από την άλλη πλευρά, δύο ρυθμίσεις λειτουργούν υπέρ της δυνατότητας συνέχισης επενδύσεων: η εξαίρεση για θέσεις με αποδεδειγμένο αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/sec και, κυρίως, οι μεταβατικές διατάξεις που διατηρούν το προηγούμενο καθεστώς για σημαντικό αριθμό ώριμων έργων.
Για Άνδρο και Νάξο, επομένως, η πραγματική εικόνα δεν προκύπτει πλέον μόνο από τον χάρτη του Χωροταξικού. Θα κριθεί έργο προς έργο και Δημοτική Ενότητα προς Δημοτική Ενότητα, ανάλογα με το στάδιο αδειοδότησης, τη διαθέσιμη φέρουσα ικανότητα, τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις και τη συμβατότητα κάθε επένδυσης με το τοπίο.
Με απλά λόγια, ο γενικός «κόφτης» που ζητούσαν οι τοπικές κοινωνίες δεν μπήκε. Μπήκαν όμως περισσότεροι επιμέρους κόφτες, οι οποίοι μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις πραγματικά διαθέσιμες περιοχές για νέα αιολικά σε Άνδρο και Νάξο.
