Τα ηλιακά θερμικά συστήματα δεν αποτελούν μόνο μια οικονομική και ώριμη τεχνολογία ανανεώσιμης ενέργειας, αλλά και μια «έξυπνη» υποδομή αποκεντρωμένης αποθήκευσης θερμικής ενέργειας, με υψηλή εγχώρια προστιθέμενη αξία και ισχυρό αποτύπωμα Made in Greece. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα του συνεδρίου της Ένωσης Βιομηχάνων Ηλιακής Ενέργειας (ΕΒΗΕ), που έγινε στις 26/6 όπου εκπρόσωποι της κυβέρνησης, της ελληνικής και ευρωπαϊκής βιομηχανίας, της αγοράς και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ανέδειξαν την ανάγκη η Ευρώπη να στηρίξει την παραγωγική της βάση και να αναγνωρίσει τον στρατηγικό ρόλο των ηλιακών θερμικών συστημάτων στην ενεργειακή μετάβαση.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην ανάγκη οι ευρωπαϊκές πολιτικές να συνδυάζουν την κλιματική φιλοδοξία με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, ενισχύοντας τεχνολογίες που παράγονται στην Ευρώπη και δημιουργούν θέσεις εργασίας, εξαγωγές και ενεργειακή ασφάλεια. Κοινή διαπίστωση των ομιλητών ήταν ότι τα ηλιακά θερμικά αποτελούν μία από τις λίγες ευρωπαϊκές βιομηχανικές ιστορίες επιτυχίας, καθώς προσφέρουν ταυτόχρονα εξοικονόμηση ενέργειας, δυνατότητα αποθήκευσης, αποσυμφόρηση των ηλεκτρικών δικτύων και σημαντική συμβολή στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
Μπαταρία στην οροφή
Η κυβέρνηση
Χαιρετίζοντας τις εργασίες του συνεδρίου, ο υφυπουργός Οικονομικών Δημήτρης Μακρόπουλος υπογράμμισε ότι απαιτούνται νέα αναπτυξιακά εργαλεία για τη στήριξη του κλάδου, σημειώνοντας ότι η κυβέρνηση έχει ήδη αποδείξει έμπρακτα τη στήριξή της στην πράσινη μετάβαση, όπως συνέβη και με τη σταδιακή απολιγνιτοποίηση. Όπως είπε, έχουν δοθεί σημαντικά κίνητρα προς τη βιομηχανία, ενώ χαρακτήρισε υπερβολική την κριτική ότι η κυβέρνηση ακολούθησε υπερβολικά «πράσινη» πολιτική. Παράλληλα, τόνισε ότι η Ελλάδα αποτελεί σήμερα έναν σταθερό ευρωπαϊκό κόμβο σε μια ιδιαίτερα δύσκολη γεωπολιτική περιοχή, γεγονός που δημιουργεί προοπτικές για επενδύσεις και παραγωγική ανάπτυξη.
Έμφαση στις ΜμΕ
Στη γεωπολιτική διάσταση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής στάθηκε και ο ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης, επισημαίνοντας ότι τα περίπου 4 τρισ. ευρώ που αναμένεται να διατεθούν τα επόμενα χρόνια για την ευρωπαϊκή άμυνα αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Όπως τόνισε, οι πόροι αυτοί δεν πρέπει να κατευθυνθούν αποκλειστικά στις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά να ενισχύσουν και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ πρότεινε την υιοθέτηση της αρχής της «ευρωπαϊκής προτίμησης» (European Preference), καθώς σήμερα περίπου το 80% των αμυντικών προμηθειών της Ευρώπης προέρχεται από τρίτες χώρες. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι η Ευρώπη βιώνει ήδη ό,τι συνέβη πριν από λίγα χρόνια στα φωτοβολταϊκά, αυτή τη φορά στην αυτοκινητοβιομηχανία, καλώντας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να συνεργαστούν περισσότερο στην έρευνα, την ανάπτυξη και τη διεκδίκηση ευρωπαϊκών πόρων.
Στο επίκεντρο το «Made in EU»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος της Ένωσης Βιομηχάνων Ηλιακής Ενέργειας Κύπρου, Ανδρέας Ιωαννίδης, ο οποίος έθεσε στο επίκεντρο το «Made in EU». Όπως ανέφερε, η Ευρώπη μετέφερε τεχνογνωσία και παραγωγή στην Κίνα, με αποτέλεσμα σήμερα να διαθέτει περιορισμένη βιομηχανική παρουσία ακόμη και σε κορυφαίες διεθνείς εκθέσεις, όπως η Intersolar. Υποστήριξε ακόμη ότι τα ηλιακά θερμικά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «φτωχός συγγενής» των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά να ενσωματωθούν διακριτά στα προγράμματα ανακαίνισης κτιρίων, ενώ ζήτησε η εφαρμογή του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) να επεκταθεί και στα τελικά προϊόντα και όχι μόνο στις πρώτες ύλες.
Δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής
Από την πλευρά του ΣΕΒ, ο Χρήστος Βασιλάκος υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τις δημόσιες συμβάσεις ως εργαλείο ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής, εισάγοντας κριτήρια τοπικής προστιθέμενης αξίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Made in EU μπορεί να προστατεύσει ιδιαίτερα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ χωρίς σχετική πολιτική η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να χάσει περισσότερες από 350.000 θέσεις εργασίας, όταν αντίθετα θα μπορούσε να δημιουργήσει πάνω από 3 εκατομμύρια νέες. Αναφέρθηκε επίσης στους σημαντικούς πόρους που προβλέπονται μέσω του Industrial Accelerator για στρατηγικούς βιομηχανικούς κλάδους, εκτιμώντας ότι και η Ελλάδα μπορεί να επωφεληθεί σε τομείς όπως η καλωδιοβιομηχανία.
Ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στον ρόλο των ηλιακών θερμικών συστημάτων στην ενεργειακή μετάβαση. Ο πρόεδρος της Solar Heat Europe, Guglielmo Cioni, υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή πολιτική εξακολουθεί να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις, ενώ τα ηλιακά θερμικά μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Όπως επισήμανε, απαιτούνται ισχυρότερα κίνητρα, απλούστερες αδειοδοτήσεις και στενότερη συνεργασία των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες.
Στην ανάγκη ανάπτυξης εφαρμογών μεγάλης κλίμακας στάθηκε και ο Pedro Dias από τη Solar Heat Europe, σημειώνοντας ότι η πολυπλοκότητα των ευρωπαϊκών κανόνων δυσχεραίνει την αντιμετώπιση του αθέμιτου ανταγωνισμού. Υποστήριξε ότι η αξιοποίηση της ηλιακής θερμότητας στη βιομηχανία θα επιτρέψει οικονομίες κλίμακας, μεγαλύτερη καινοτομία και ισχυρότερη ανταγωνιστικότητα, ενώ αναφέρθηκε στην ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης των εξαγωγών, φέρνοντας ως παράδειγμα την Τουρκία, η οποία στηρίζει τη βιομηχανία της μέσω ασφάλισης πιστώσεων και ειδικών χρηματοδοτικών εργαλείων. Υπενθύμισε επίσης ότι ένας ηλιακός θερμοσίφωνας 350 λίτρων αντιστοιχεί σε δυνατότητα αποθήκευσης περίπου 12 kWh θερμικής ενέργειας, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της τεχνολογίας ως αποκεντρωμένης μονάδας αποθήκευσης ενέργειας.
Ο αντιπρόεδρος της ΕΒΗΕ, Χάρης Μιχαλόπουλος, επισήμανε ότι ο ελληνικός κλάδος των ηλιακών θερμικών διαθέτει έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό και σημαντική διεθνή παρουσία.
Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο πρόεδρος του ΚΑΠΕ, Δημήτριος Καρδοματέας, ο οποίος υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να επαναλάβει το λάθος που έκανε στα φωτοβολταϊκά, επιτρέποντας το dumping από τρίτες χώρες να οδηγήσει στην αποβιομηχάνιση. Όπως ανέφερε, η πολιτική του φθηνού εισαγόμενου προϊόντος κόστισε τελικά θέσεις εργασίας και παραγωγική βάση. Υπογράμμισε ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να στηριχθεί στις εγχώριες παραγωγικές δυνάμεις, σημειώνοντας πως τα ηλιακά θερμικά αποτελούν μία από τις λίγες ευρωπαϊκές ιστορίες επιτυχίας. Χαρακτήρισε την άμεση αξιοποίηση της ηλιακής θερμότητας ως την οικονομικότερη ενεργειακή λύση, υποστηρίζοντας ότι κάθε κατοικία θα έπρεπε να διαθέτει ηλιακό θερμοσίφωνα. Παράλληλα, σημείωσε ότι η τεχνολογία δεν επιβαρύνει το ηλεκτρικό δίκτυο, δημιουργεί χιλιάδες θέσεις εργασίας και συμβάλλει στην αποκεντρωμένη παραγωγή ενέργειας, ενώ ζήτησε ευνοϊκότερη μεταχείριση των ευρωπαϊκών προϊόντων στα προγράμματα επιδότησης.
Ο Άγγελος Συρίγος ανέδειξε τη γεωπολιτική διάσταση της ενεργειακής μετάβασης, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τρίτες χώρες για κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ η Κίνα κυριαρχεί σε πολλούς στρατηγικούς τομείς. Όπως υποστήριξε, είναι εξαιρετικά δύσκολο να συνδυαστούν ταυτόχρονα χαμηλό ενεργειακό κόστος, στρατηγική αυτονομία και υψηλή ανταγωνιστικότητα, ιδιαίτερα μετά την ενεργειακή κρίση και τη μείωση των ρωσικών ενεργειακών ροών. Αναφέρθηκε επίσης στη νέα πίεση που δημιουργεί η ανάπτυξη των data centers στις ενεργειακές υποδομές.
Από την πλευρά του, ο Πέτρος Κόκκαλης υποστήριξε ότι η ηλιακή θερμότητα πρέπει να αποκτήσει πολύ πιο ισχυρή παρουσία στον αστικό χώρο και να αποτελέσει βασικό στοιχείο της ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων. Τόνισε ότι ο κλάδος έχει μπροστά του μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά και ευθύνη, προτείνοντας την ανάπτυξη ολοκληρωμένων λύσεων για κάθε τύπο κτιρίου, την έναρξη εφαρμογών από τα δημόσια κτίρια και τη δημιουργία ειδικού πλαισίου για τις πολυκατοικίες. Ζήτησε επίσης την αξιοποίηση του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου για τη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και υπογράμμισε ότι οι επιδοτήσεις πρέπει να συνοδεύονται από παραγωγικά και κοινωνικά κριτήρια.
Η Αλεξάνδρα Σδούκου παρουσίασε την πορεία της ενεργειακής πολιτικής των τελευταίων ετών, σημειώνοντας ότι η ενέργεια έχει πλέον περάσει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος κάθε νοικοκυριού. Υπενθύμισε ότι η συμμετοχή του λιγνίτη στο ενεργειακό μείγμα μειώθηκε από περίπου 20% σε 5%, ενώ οι ΑΠΕ αυξήθηκαν στο 57%, με στόχο να φθάσουν το 80% έως το 2030. Παρουσίασε ακόμη στοιχεία για την αύξηση των έργων ΑΠΕ και επισήμανε ότι η κυβέρνηση επιδίωξε να συνδυάσει την ενεργειακή μετάβαση με κοινωνικές πολιτικές, μεταξύ άλλων μέσω της διάθεσης περίπου 65.000 κουπονιών ενίσχυσης.
Κλείνοντας το συνέδριο, ο εκτελεστικός γραμματέας της ΕΒΗΕ, Χρήστος Κώνστας, υποστήριξε ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί μοναδική ευκαιρία, αρκεί να συνοδευτεί από διαφορετική στρατηγική. Όπως ανέφερε, δεν αρκεί η αντικατάσταση των λιγνιτικών μονάδων από μεγάλα αιολικά ή φωτοβολταϊκά πάρκα, αλλά απαιτείται μεγαλύτερη αποκέντρωση και αξιολόγηση κάθε πολιτικής με βάση το πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό της αποτέλεσμα. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε ότι η επιδότηση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει την εγκατάσταση περίπου δέκα ηλιακών θερμοσιφώνων σε ευάλωτα νοικοκυριά, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ελληνική βιομηχανία και την απασχόληση. Υπογράμμισε ακόμη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά επιδοτεί τεχνολογίες που παράγονται εκτός Ευρώπης, ενώ ο ελληνικός ηλιακός θερμοσίφωνας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εγχώριας βιομηχανικής επιτυχίας. Υπενθύμισε, τέλος, ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος, το κόστος της κλιματικής αλλαγής για τη χώρα έως το τέλος του αιώνα μπορεί να φθάσει τα 700 δισ. ευρώ, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την υιοθέτηση αποτελεσματικών και παραγωγικών πολιτικών για την ενεργειακή μετάβαση.
