Μια νέα γεωπολιτική και εμπορική μάχη βρίσκεται σε εξέλιξη για το ποιος θα εξασφαλίσει τις βασικές οδούς τροφοδοσίας της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης με φυσικό αέριο μη ρωσικής προέλευσης. Η Ελλάδα, η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής διεκδικούν πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης, ως στρατηγικές πύλες εισόδου του αμερικανικού κι όχι μόνο LNG, ενώ η Κροατία, μέσω των υποδομών της, αναδεικνύεται επίσης σε σημαντικό κόμβο για την τροφοδοσία της ευρύτερης περιοχής. Σημειώνεται μάλιστα ότι απομένουν ακόμη περίπου 50 ημέρες μέχρι να τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση εισαγωγής ρωσικού LNG από υφιστάμενες μακροπρόθεσμες συμβάσεις
Στο νέο αυτό ενεργειακό τοπίο, ωστόσο, δεν αρκεί η ύπαρξη υποδομών και εναλλακτικών διαδρομών. Το κόστος μεταφοράς, οι χρεώσεις διέλευσης, η εξασφάλιση επαρκούς δυναμικότητας και οι μακροπρόθεσμες εμπορικές συμφωνίες αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες για την ανταγωνιστικότητα κάθε διαδρόμου. Παράλληλα, σύνθετο παραμένει το ζήτημα της ένταξης στον σχεδιασμό των νέων οδεύσεων χωρών, με τη ρωσική παρουσία να είναι ισχυρή ακόμη, όπως η Σερβία καθώς το αμερικανικό LNG που εισέρχεται από την Ελλάδα μπορεί να ακολουθήσει τη διαδρομή μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη εξακολουθούν να βρίσκονται σε κυκλοφορία 15-20 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου. Όπως επισήμανε, χαρακτηριστικά, στη Βαρσοβία στην 7η Υπουργική Σύνοδο της Διατλαντικής Συνεργασίας για την Ενέργεια (P-TEC), ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, οι χώρες της περιοχής δεν θα πρέπει να εξελιχθούν σε μια απομονωμένη «νησίδα ρωσικού φυσικού αερίου», η οποία θα μπορούσε να διευκολύνει την καταστρατήγηση της σταδιακής απεξάρτησης της Ευρώπης από τις ρωσικές προμήθειες. Μάλιστα, όπως σημείωσε, η αγορά εξακολουθεί να διατηρεί επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσο θα εφαρμοστεί πλήρως η σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα επιδιώκει να κατοχυρώσει τη θέση της ως η νότια πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG προς την ευρωπαϊκή αγορά. Τον ρόλο αυτό υπογράμμισε χθες στη Βαρσοβία ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, κατά την 7η Υπουργική Σύνοδο της Διατλαντικής Συνεργασίας για την Ενέργεια (P-TEC), ενώ ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, παρουσίασε τον Κάθετο Διάδρομο και τη σημασία του για τη διαμόρφωση της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ευρώπης.
«Πριν από έναν χρόνο, στην Αθήνα, η P-TEC έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η διατλαντική ενεργειακή συνεργασία δεν αφορά μόνο το εμπόριο. Αφορά την ασφάλεια, την εθνική κυριαρχία και την κοινή ευημερία. Σήμερα, στη Βαρσοβία, επαναβεβαιώνουμε ένα μήνυμα που έχει ήδη μετατραπεί σε πράξη. Η Ελλάδα, η Πολωνία και η Βαλτική αποτελούν τις τρεις στρατηγικές πύλες εισόδου του αμερικανικού LNG στην Ευρώπη. Μαζί διαμορφώνουν έναν νέο ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη, που βασίζεται στη διαφοροποίηση, τη διασυνδεσιμότητα και την ελευθερία από ενεργειακούς εκβιασμούς», τόνισε ο κ. Παπασταύρου, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της Ελλάδας ως νότιας πύλης της Ευρώπης.
Όπως ανέφερε, εννέα χώρες και έντεκα Διαχειριστές συνεργάστηκαν για να καταστήσουν τον Κάθετο Διάδρομο έναν λειτουργικό ενεργειακό άξονα Νότου-Βορρά. Το επόμενο στοίχημα, ωστόσο, είναι η εξασφάλιση επαρκούς μεταφορικής δυναμικότητας, ανταγωνιστικών χρεώσεων και μακροπρόθεσμων εμπορικών δεσμεύσεων, προκειμένου η διαδρομή να καταστεί πραγματικά ανταγωνιστική και ελκυστική για τους προμηθευτές και τους αγοραστές φυσικού αερίου.
Ο Έλληνας υπουργός έδωσε, παράλληλα, ιδιαίτερη γεωπολιτική διάσταση στο εγχείρημα, επισημαίνοντας ότι ο Κάθετος Διάδρομος είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου. «Είναι ένα γεωπολιτικό έργο», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και εμβαθύνει τη στρατηγική σχέση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μετατόπιση του ενεργειακού και οικονομικού ενδιαφέροντος προς την Κεντρική, Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Όπως ανέφερε, το οικονομικό και ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης δεν θα γραφτεί στο Παρίσι ή στο Λονδίνο, αλλά σε πόλεις όπως η Βαρσοβία, η Πράγα, η Μπρατισλάβα, η Σόφια, το Βουκουρέστι, η Αθήνα και το Ντουμπρόβνικ.
Οι περιοχές αυτές, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορούν να αποτελέσουν τις μελλοντικές κινητήριες δυνάμεις της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η ενεργειακή επάρκεια συνδέεται άμεσα με την επιχειρηματικότητα, τις επενδύσεις, την αύξηση των εισοδημάτων και τη δημογραφική προοπτική των χωρών. Η διαθεσιμότητα περισσότερης και αξιόπιστης ενέργειας, όπως υποστήριξε, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη και μεγαλύτερη επενδυτική αισιοδοξία.
Τέλος, ο Ειδικός Απεσταλμένος του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας για την Ενεργειακή Ενοποίηση, Τζόσουα Βολζ, έκανε λόγο για την ολοκλήρωση ενός σημαντικού κύκλου συνεργασίας που ξεκίνησε πέρυσι στην Αθήνα, στο πλαίσιο της P-TEC, υπό την ηγεσία των υπουργών Ράιτ και Παπασταύρου. Όπως σημείωσε, μέσα σε έναν χρόνο έχει καταγραφεί σημαντική πρόοδος στη διασύνδεση των ενεργειακών υποδομών και στη δημιουργία νέων διαδρομών μεταφοράς, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου μέχρι πρότινος θεωρούνταν ότι τέτοιες συνεργασίες δεν ήταν εμπορικά ή πολιτικά εφικτές.
Οι εργασίες της 7ης Υπουργικής Συνόδου P-TEC συνεχίστηκαν με ομιλία του πρωθυπουργού της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, και συζητήσεις για την ενίσχυση της διατλαντικής ενεργειακής συνεργασίας, την ασφάλεια εφοδιασμού και τις επενδύσεις σε στρατηγικές ενεργειακές υποδομές.