Την ανάγκη να επανεξετάσει η Ευρώπη την αρχιτεκτονική της ενεργειακής της ασφάλειας, με βάση τα νέα δεδομένα των αγορών και τις γεωπολιτικές αναταράξεις, ανέδειξε ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος, σε ανάρτησή του μετά τη συμμετοχή του στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Ενέργειας στο Δουβλίνο.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι οι ευρωπαϊκές πολιτικές και οι θεσμοί σχεδιάστηκαν σε μια εποχή φθηνότερης ενέργειας και σπανιότερων διαταραχών στον εφοδιασμό. Οι συνθήκες αυτές, σημειώνει, έχουν πλέον αλλάξει. Η μετάβαση σε ένα νέο ενεργειακό σύστημα παραμένει ο μακροπρόθεσμος στόχος, αλλά δεν μπορεί να θεωρείται άμεση λύση για τις πιέσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Τσάφος υποστηρίζει ότι η Ένωση χρειάζεται περισσότερα δεδομένα, αναλύσεις και δοκιμές αντοχής για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια. Στόχος είναι να χαρτογραφηθούν καλύτερα οι κίνδυνοι και να σχεδιαστούν έγκαιρα οι κατάλληλες πολιτικές απαντήσεις.
Η παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο έντονης ανησυχίας για την επάρκεια και το κόστος της ενέργειας ενόψει του χειμώνα. Στη σύνοδο του Δουβλίνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε μεταξύ άλλων το ενδεχόμενο καθυστέρησης των νέων κανόνων για τις εκπομπές μεθανίου στις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και την ανάγκη παρακολούθησης της αγοράς καυσίμων.
Η υποχώρηση της διύλισης και το έλλειμμα σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα
Ιδιαίτερη θέση στην ανάρτηση έχει η διυλιστική δυναμικότητα. Σύμφωνα με τον κ. Τσάφο, η ΕΕ έχει χάσει το 15% της δυναμικότητάς της τις τελευταίες δύο δεκαετίες, με αποτέλεσμα να εμφανίζει ελλείψεις σε προϊόντα όπως το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα.
Το ζήτημα αναδεικνύει μια αντίφαση της ευρωπαϊκής πολιτικής: τα διυλιστήρια αποδεικνύουν την αξία τους σε περιόδους αναταραχής, αλλά ταυτόχρονα βρίσκονται αντιμέτωπα με υψηλό κόστος εκπομπών CO₂ και με ένα πλαίσιο που, όπως επισημαίνει ο υφυπουργός, μπορεί να περιορίσει την ανταγωνιστικότητά τους. Η ενεργειακή ασφάλεια, επομένως, απαιτεί να συνεκτιμώνται οι επιπτώσεις των κλιματικών πολιτικών στην παραγωγική βάση της Ευρώπης.
Η προειδοποίηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τις αγορές καυσίμων, καθώς η Ευρώπη παραμένει ευάλωτη στις μεταβολές της διεθνούς προσφοράς. Την ίδια ημέρα, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας δήλωσε ότι ο οργανισμός παρακολουθεί στενά τις αγορές, ιδίως του ντίζελ, και θα συζητήσει με τα κράτη-μέλη τυχόν πρόσθετα μέτρα αν χρειαστεί.
Αμφισβήτηση του στόχου πλήρωσης των αποθηκών
Στο φυσικό αέριο, ο κ. Τσάφος θέτει υπό αμφισβήτηση το κατά πόσο εξακολουθεί να είναι αναγκαίος ο ισχύων στόχος πλήρωσης των αποθηκών. Επισημαίνει επίσης ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν επιτρέπει επαρκή ευελιξία όταν οι τιμές της αγοράς λειτουργούν αποτρεπτικά για την αποθήκευση.
Η συζήτηση συνδέεται με την πρόσφατη ευρωπαϊκή κατεύθυνση για αξιοποίηση της δυνατότητας μείωσης του στόχου πλήρωσης στο 80%, από το 90%, ώστε να περιοριστεί η πίεση στις αγορές και να δοθεί μεγαλύτερη βεβαιότητα στους προμηθευτές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καλέσει τα κράτη-μέλη να εξετάσουν αυτή την ευελιξία υπό τις σημερινές συνθήκες της αγοράς.
Παράλληλα, ο υφυπουργός επισημαίνει την απόσταση ανάμεσα στη διακηρυγμένη ευρωπαϊκή επιδίωξη για συνεργασία με αξιόπιστους προμηθευτές και σε ένα πλαίσιο που, κατά την εκτίμησή του, αποθαρρύνει τις επενδύσεις σε υποδομές φυσικού αερίου και δυσκολεύει τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβολαίων.
Το ευρύτερο διακύβευμα, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, είναι η διαχείριση της μεταβατικής περιόδου: η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει στις καθαρότερες μορφές ενέργειας, χωρίς να παραγνωρίζει τις ανάγκες του συστήματος που εξακολουθεί να λειτουργεί σήμερα. «Ο προορισμός είναι σαφής, αλλά η διαδρομή θα έχει δυσκολίες», είναι το μήνυμα του κ. Τσάφου, ο οποίος ζητά προσαρμογή των θεσμών και των πολιτικών στις πραγματικές συνθήκες της αγοράς.
Η άτυπη σύνοδος των υπουργών Ενέργειας πραγματοποιήθηκε στο Δουβλίνο στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου, με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, την προσιτή ενέργεια, τις αναταράξεις στην αγορά και την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
