Σε κρίσιμο τεστ αντοχής εισέρχεται το Ιράν, καθώς η εντεινόμενη αμερικανική οικονομική πίεση περιορίζει σταδιακά τη δυνατότητα της Τεχεράνης να αξιοποιεί τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης στη διεθνή σκηνή.
Έξι μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης που αναστάτωσε τις ενεργειακές αγορές και έφερε τον Περσικό Κόλπο στα πρόθυρα μιας ευρύτερης πολεμικής αναμέτρησης, η Ουάσιγκτον επιχειρεί πλέον να πετύχει μέσω των οικονομικών μέτρων όσα δεν κατάφερε με τη στρατιωτική ισχύ.
Οι ΗΠΑ έχουν εντείνει τις κυρώσεις και εφαρμόζουν ναυτικό αποκλεισμό, με αποτέλεσμα να περιορίζονται οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, η πρόσβαση της χώρας σε ξένο συνάλλαγμα και η δυνατότητά της να χρησιμοποιεί διεθνή χρηματοδοτικά δίκτυα.
Το Ιράν χάνει μέρος της επιρροής του
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα παγκοσμίως, καθώς μέσω αυτών διακινείται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ποσοτήτων πετρελαίου και LNG.
Η Τεχεράνη έχει επιχειρήσει να αξιοποιήσει τη δυνατότητά της να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, με στόχο να προκαλέσει ισχυρό οικονομικό πλήγμα και να αναγκάσει την Ουάσιγκτον να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, η εξέλιξη των τελευταίων μηνών δεν επιβεβαιώνει τις προσδοκίες αυτές. Οι ενεργειακές αγορές έχουν προσαρμοστεί στις διαταραχές, ενώ εναλλακτικές πηγές προμήθειας εξακολουθούν να διοχετεύουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο στις διεθνείς αγορές.
«Η ισορροπία ισχύος έχει μετατοπιστεί κάπως εις βάρος του Ιράν», εκτιμά ο Ιρανός αναλυτής Arash Azizi, επισημαίνοντας ότι η Τεχεράνη χάνει μέρος της επιρροής που διέθετε στα Στενά, καθώς δεν έχει καταφέρει να τα κλείσει πλήρως.
Σκληραίνει η οικονομική πίεση
Το οικονομικό κόστος για την Τεχεράνη γίνεται ολοένα μεγαλύτερο. Οι νέες αμερικανικές κυρώσεις περιορίζουν την πρόσβαση της χώρας σε ξένο νόμισμα, δυσκολεύουν τις εισαγωγές και περιορίζουν την πρόσβαση σε διεθνή χρηματοδότηση.
Την ίδια ώρα, αυξάνονται οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα των Ιρανών, καθώς οι υψηλότερες τιμές, η υποχώρηση του εμπορίου και οι πιέσεις στα εισοδήματα των νοικοκυριών ενδέχεται να ενισχύσουν τον κίνδυνο νέων κοινωνικών αναταραχών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι πιθανές ελλείψεις σε βασικά εισαγόμενα προϊόντα, μεταξύ των οποίων καύσιμα και σιτάρι.
Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Scott Bessent έχει χαρακτηρίσει τη στρατηγική της Ουάσιγκτον «χτύπημα δύο κινήσεων», συνδυάζοντας τον ναυτικό αποκλεισμό με τις αυστηρότερες κυρώσεις που έχουν επιβληθεί μέχρι σήμερα.
Αντοχή ή συμβιβασμός;
Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο η ιρανική ηγεσία μπορεί να αντέξει την οικονομική πίεση χωρίς να προχωρήσει σε παραχωρήσεις.
Ορισμένοι Αμερικανοί, Ισραηλινοί και περιφερειακοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η επιδείνωση της οικονομίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνική αναταραχή, να εντείνει τις εσωτερικές αντιθέσεις στην ιρανική ηγεσία και τελικά να αποδυναμώσει το καθεστώς.
Άλλοι, ωστόσο, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί. Υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη έχει αποδείξει επί δεκαετίες ότι μπορεί να διαχειρίζεται σοβαρές οικονομικές πιέσεις και να καταστέλλει τις εσωτερικές αντιδράσεις.
Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Dennis Ross προειδοποιεί, μάλιστα, ότι η Ουάσιγκτον ενδέχεται να υπερεκτιμά τα αποτελέσματα της οικονομικής πίεσης. Όπως εκτιμά, οι Φρουροί της Επανάστασης μπορεί να θεωρούν ότι το Ιράν είναι σε θέση να απορροφήσει το κόστος και να περιμένει μέχρι να υποχωρήσουν οι πιέσεις.
Παράλληλα, η ανθεκτικότητα της ιρανικής κοινωνίας θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Παρά τις οικονομικές δυσκολίες, η πολεμική κατάσταση και η αντίληψη περί εξωτερικής απειλής φαίνεται να διατηρούν ένα επίπεδο πατριωτικής συσπείρωσης γύρω από το καθεστώς.
Στο τραπέζι νέα φόρμουλα για το Ορμούζ
Παρά το αδιέξοδο, οι διαμεσολαβητές και η Τεχεράνη εξετάζουν, σύμφωνα με περιφερειακές πηγές, μια νέα φόρμουλα για την επίλυση της κρίσης.
Ένα από τα πιθανά σημεία συμφωνίας αφορά τα τέλη διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον Dennis Ross, το Ιράν θα μπορούσε να εγκαταλείψει την απαίτηση για επιβολή διοδίων, διατηρώντας παράλληλα το δικαίωμα να χρεώνει για νόμιμες υπηρεσίες ναυσιπλοΐας, ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος.
Μια τέτοια συμφωνία θα επέτρεπε και στις δύο πλευρές να παρουσιάσουν έναν συμβιβασμό ως επιτυχία. Για την Τεχεράνη, θα αποτελούσε έναν τρόπο να αποκαταστήσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί υπό την πίεση της Ουάσιγκτον.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι εάν η οικονομία του Ιράν πλήττεται, αλλά εάν η πίεση θα γίνει αρκετά ισχυρή ώστε να οδηγήσει την Τεχεράνη σε συμβιβασμό πριν η αντιπαράθεση οδηγηθεί σε νέα κλιμάκωση.
Πηγή: Reuters
