Σε απόσταση αναπνοής από μια προσωρινή συμφωνία με το Ομάν για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ δηλώνει ότι βρίσκεται το Ιράν, χωρίς ωστόσο να προαναγγέλλει άμεση και πλήρη επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας οδού. Η Τεχεράνη συνδέει οποιαδήποτε ουσιαστική αποκλιμάκωση με μια σειρά πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών όρων προς τις ΗΠΑ, διατηρώντας υψηλή την αβεβαιότητα για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε το Σάββατο ότι οι διαπραγματευτές βρίσκονται «πολύ κοντά» στην επίτευξη συμφωνίας για τη δημιουργία μιας προσωρινής θαλάσσιας οδού διέλευσης πλοίων που εισέρχονται και εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο.
Έσπευσε, όμως, να χαμηλώσει τις προσδοκίες ότι μια τέτοια συμφωνία θα ισοδυναμούσε με άμεσο και πλήρες άνοιγμα των Στενών.
«Το άνοιγμα των Στενών υπόκειται και σε άλλους όρους», ανέφερε ο Αραγτσί, βάζοντας μεταξύ αυτών την αποζημίωση του Ιράν για τις, κατά την Τεχεράνη, παραβιάσεις από τις ΗΠΑ της Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ.
Πρόκειται για το μνημόνιο κατανόησης που είχε υπογραφεί τον Ιούνιο, αλλά άντεξε λιγότερο από έναν μήνα, καθώς κατέρρευσε εξαιτίας των διαφωνιών σχετικά με τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Οι απαιτήσεις της Τεχεράνης
Το πραγματικό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλο. Σύμφωνα με τον Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, η Τεχεράνη θέτει ένα ευρύ πακέτο προϋποθέσεων πριν συναινέσει στην πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Μεταξύ άλλων, ζητά την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, την αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν, την κατάργηση των αμερικανικών κυρώσεων και την άνευ όρων αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Οι απαιτήσεις αυτές δείχνουν ότι η συζήτηση έχει πλέον ξεπεράσει κατά πολύ το τεχνικό ζήτημα της ασφαλούς διέλευσης των δεξαμενόπλοιων. Η Τεχεράνη επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τον έλεγχο μιας από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη ως διαπραγματευτικό μοχλό για μια ευρύτερη συμφωνία με την Ουάσιγκτον.
Το Ομάν, το οποίο έχει αναλάβει κομβικό διαμεσολαβητικό ρόλο, εμφανίζεται περισσότερο αισιόδοξο. Σε ανακοίνωσή του ανέφερε ότι οι συνομιλίες εξελίσσονται σε «θετική και εποικοδομητική ατμόσφαιρα», ζητώντας παράλληλα να σταματήσουν ενέργειες μέσα και γύρω από τα Στενά που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τις διπλωματικές προσπάθειες.
Τι ζητούν οι ΗΠΑ
Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, επιμένει ότι δεν αρκεί μια πολιτική ανακοίνωση περί ανοίγματος των Στενών. Ζητά συγκεκριμένες εγγυήσεις ότι η εμπορική ναυσιπλοΐα θα μπορεί να διεξάγεται με ασφάλεια.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς αναγνώρισε ότι τις τελευταίες ημέρες έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος, προειδοποίησε όμως ότι παραμένει ασαφές εάν η τελική συμφωνία θα ικανοποιεί τις απαιτήσεις των ΗΠΑ.
Κεντρικό ζήτημα για την Ουάσιγκτον είναι η εκκαθάριση των ναρκών που έχουν τοποθετηθεί στα Στενά κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς και μια σαφής δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιτίθεται σε εμπορικά πλοία.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η δημιουργία ενός συγκεκριμένου συστήματος θαλάσσιας κυκλοφορίας, ώστε τα πλοία που διασχίζουν τα Στενά να κινούνται μέσω προκαθορισμένων και ασφαλών διαδρομών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει εδώ και μήνες σαφές ότι θεωρεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ αδιαπραγμάτευτη, έχοντας απειλήσει ακόμη και με νέες στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν εάν η Τεχεράνη δεν επιτρέψει την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.
Νέες επιθέσεις σε πλοία
Η εύθραυστη κατάσταση ασφαλείας αποτυπώθηκε εκ νέου το Σάββατο, όταν πλοίο της Abu Dhabi National Oil Co. δέχθηκε επίθεση με πυραύλους κατά τη διέλευσή του από τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο WAM των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, δεν υπήρξαν τραυματισμοί και η κατάσταση τέθηκε υπό έλεγχο. Ωστόσο, άλλα τρία πλοία του μεγαλύτερου παραγωγού πετρελαίου των ΗΑΕ είχαν δεχθεί επιθέσεις μέσα στην ίδια εβδομάδα.
Τα περιστατικά δείχνουν πόσο δύσκολη παραμένει στην πράξη η επιστροφή στην κανονικότητα, ακόμη και εάν οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις καταλήξουν σε ένα πρώτο πλαίσιο συμφωνίας.
Η κίνηση μέσω των Στενών εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα από την έναρξη του πολέμου. Ορισμένα πλοία συνεχίζουν να μεταφέρουν φορτία μέσω ενός ιδιότυπου συστήματος «shuttle», με τη συνδρομή του αμερικανικού στρατού, ενώ αρκετά πραγματοποιούν τη διέλευση έχοντας απενεργοποιήσει τους αναμεταδότες τους, γεγονός που δυσκολεύει την παρακολούθησή τους.
Το πετρέλαιο περιμένει τον Ορμούζ
Για την αγορά πετρελαίου, το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον εάν μια συμφωνία Ιράν–Ομάν μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε πραγματική αύξηση των εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο.
Οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν έντονα και προς τις δύο κατευθύνσεις μέσα στην εβδομάδα, καθώς οι traders προσπαθούν να αποτιμήσουν τις πιθανότητες μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να επαναφέρει στην παγκόσμια αγορά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Το Brent έκλεισε πάνω από τα 83 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας πάντως τρίτη συνεχόμενη εβδομαδιαία πτώση, καθώς η προοπτική μιας διπλωματικής λύσης έχει αρχίσει να αφαιρεί μέρος του γεωπολιτικού premium από τις τιμές.
Η αβεβαιότητα, ωστόσο, παραμένει μεγάλη. Όπως σημειώνει ο Rob Haworth της US Bank Wealth Management, οι επενδυτές βρίσκονται ουσιαστικά σε αναμονή, καθώς η κίνηση στον Ορμούζ παραμένει περιορισμένη και δεν υπάρχει ακόμη σαφής δρόμος προς μια μόνιμη συμφωνία.
Πληροφορίες από την αμερικανική πλευρά αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να χαλαρώσει τους περιορισμούς που επιβάλλονται μέσω του ναυτικού αποκλεισμού μόλις ανακοινωθεί συμφωνία Ιράν–Ομάν για την αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη, πάντως, αμφισβητεί ότι οι ΗΠΑ αποτελούν επίσημο μέρος των διαπραγματεύσεων για τη διαχείριση των Στενών.
Το τελευταίο «ναι» από τον Χαμενεΐ
Ακόμη και αν οι διαπραγματευτές καταλήξουν σε τεχνική συμφωνία, απομένει ένας καθοριστικός παράγοντας, η έγκριση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επισημάνει ότι απαιτείται χρόνος μέχρι οι σχετικές προτάσεις να φτάσουν στον ίδιο, κάτι που θα μπορούσε να καθυστερήσει την επίσημη ανακοίνωση. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ένδειξη ότι έχει δώσει την τελική συγκατάθεσή του στο σχέδιο που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση.
Την ίδια στιγμή, ένα δεύτερο μέτωπο απειλεί να περιπλέξει ακόμη περισσότερο την ενεργειακή εξίσωση της Μέσης Ανατολής. Οι συγκρούσεις στην Υεμένη μεταξύ των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι και της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης, η οποία υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία, έχουν αναζωπυρωθεί.
Οι ένοπλες δυνάμεις της Υεμένης ανακοίνωσαν το Σάββατο ότι πραγματοποίησαν στρατιωτική επιχείρηση εναντίον των Χούθι, στην πρώτη γνωστή ανταπόδοση στις επιθέσεις των τελευταίων ημερών.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την αγορά πετρελαίου, καθώς μετά το κλείσιμο του Ορμούζ μεγάλο μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών έχει στραφεί προς την Ερυθρά Θάλασσα. Μια παράλληλη επιδείνωση της ασφάλειας και σε αυτή τη θαλάσσια διαδρομή θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα δεύτερο σημείο ασφυξίας για τις ενεργειακές ροές της περιοχής.
Έτσι, παρά την αισιοδοξία που καλλιεργούν οι τελευταίες επαφές με τη μεσολάβηση του Ομάν, η αγορά απέχει ακόμη από το να θεωρήσει ότι η κρίση του Ορμούζ έχει τελειώσει. Μια προσωρινή δίοδος μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα. Το πραγματικό στοίχημα, όμως, είναι εάν μπορεί να μετατραπεί σε ασφαλή και σταθερή επαναλειτουργία της σημαντικότερης πετρελαϊκής αρτηρίας του κόσμου.
